Post has attachment

Post has shared content

Post has attachment

Post has attachment

Post has shared content


اسم اعظم تمام مشکلات سے نجات ٢
(Ishrat Iqbal Warsi, Mirpurkhas)

بے شک دلوں کا اطمینان اللہ کے ذکر میں ہے۔ القران۔

حضور اکرم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ) نے زید بن صامت (رضی اللہ تعالیٰ عنہُ) کو یوں دُعا کرتے سُنا ( اَللّہمہَ انی اسئلکُ بِانَّ لک الحمدُ لا الٰہ الّا انتَ وَحدِکَ لا شریکَ لکَ یا حنانُ یا منانُ یا بدیعُ السموٰتِ والارض ِ یا ذالجلالِ والاکرام یا حیُ یا قیوم ) پیارے آقا علیہ السلام نے ارشاد فرمایا ۔ یہ اللہ کا وہ اسم اعظم ہے کہ جب اِس سے پُکارا جائے اجابت کرے اور جب مانگا جائے عطا فرمائے ۔ حوالہ ۔ احمد ۔ ابن ابی شیبہ ۔ ابن حبان ۔ حاکم ۔ روایت حضرت انس( رضی اللہ تعالیٰ عنہُ )

محترم قارئین سلام۔
میرے کالم اسمِ اعظم تمام مشکلات کا بہترین حل کو جو پذیرائی آپ نے دی میں اسکے لیے آپ کا بے حد شکر گزار ہوں۔ بے شمار لوگوں نے فَیس بُک پر بھی آ کر اس کالم اور اسمِ اعظم سے استفادہ حاصل کیا اور بے شمار لوگوں نے یہ کالم لکھنے پر میرا شکریہ بھی ادا کیا ۔اور مجھے بیشُمار ایسی ایمیل وُصول ہوئیں جس میں خواتین اور حضرات نے مجھے بتایا کہ الحمدُ للہِ عزوجل جب سے ہم نے اسم اعظم پڑھنا شروع کیا ہے ہمارے اُلجھے ہوئے کام سُلجھ رہے ہیں اور جب سے یہ ورد شروع کیا ہے الحمدُ للہِ عزوجل ایک قلبی سکون مُیسر آیا ہے اور ذہن پُر سُکون رہتا ہے۔

اسمِ اعظم سے متعلق بے شمار احادیث مبارکہ صحیح اسناد کے ساتھ کُتب احادیث میں موجود ہیں اور الحمدُاللہ جو سچا مسلمان ہوتا ہے اسکا اپنے پیارے آقا علیہ السلام کے ہر ہر فرمان پر ایمان ِکامل ہوتا ہے۔ اسمِ اعظم کے کالم سے اختلاف کرتے ہوئے کسی نے ایک سُوال پوچھا تھا کہ آخر اس سے کیا فوائد حاصل ہو رہے ہیں۔ میرا جواب فقط اتنا ہے کہ کیا یہ فائدہ کم ہے کہ مخلوق اپنے رب عزوجل کو یاد کرنے لگ جائے۔ اور قران مجید میں ھاروت اور ماروت دو فرشتوں کا تذکرہ موجود ہے آپ اُس کی تفسیر پڑھیں تو معلوم ہوگا کہ ان دو فرشتوں کو اسم اعظم معلوم تھا۔ تو کیسے ممکن ہے کہ سید عالم (صلی اللہُ علیہ وآلہ وسلم) کو اسم اعظم معلوم نہ ہو۔ اب میں آخر میں آپ سے ایک سوال کرنا چاہتا ہوں مثال کے طور پر فرض کر لیں کوئی شخص یتیموں کے لیے گھر قائم کرنا چاہے، بے روزگار لوگوں کے لیے فیکٹری یا مفلسوں کے لیے ایسا ہوٹل بنانا چاہے جہاں بھوکے، غریب لوگوں کو عزت سے دو وقت کا کھانا مُیسرآ سکے تو کیا آپ اِس کام سے اُسے روک دیں گے کہ پہلے قرآن سے ایسے ہوٹل، فیکٹری یا گھر کا قیام ثابت کرو۔ کیا یہ عجیب بات نہ ہوگی؟ کہ نیکی بھلائی اور صدقہ کا حُکم قرآن مجید میں موجود ہے اور یہ تمام کام بھی نیکی بھلائی اور صدقات کے زُمرے میں آتے ہیں قرآن مجید کو بھلا صحابہ کرام رِضوانُ اللہِ اجمعین سے بہتر کون سمجھا ہوگا لیکن جید صحابہ کرام بھی قُرآن مجید فُرقان حمید کی تشریح کیلئے سرورِ کائنات (صلی اللہُ علیہ وآلہ وسلم) کی بارگاہ میں حاضر ہوا کرتے تھے لہٰذا ثابت ہوا کہ قُرآن مجید کو پڑھ کر سمجھنے کیلئے اقوالِ صاحب قرآن (صلی اللہُ علیہ وآلہ وسلم)سے استمداد لازمی ہے ورنہ ممکن ہے کہ ہم قُرآنِ مجید کو پڑھیں تو ہدایت کے واسطے لیکن ذاتی تشریح کی بِنا پر شیطانِ لعین ہمارا ایمان ہی نہ اُچک لے۔ اسلئے ضروری ہے کہ جب ہم قُرآن مجید کا ترجُمہ پڑھیں تو اُس کی تشریح خود نہ کریں بلکہ تفاسیر کا مُطالعہ کریں تو ہمیں اُس آیت مبارکہ کا سیاق و سباق بھی معلوم ہوجائے گا اور ہماری معلومات میں بھی بے پناہ اضافہ ہوگا۔ انشأَ اللہ عزوجل۔ میرا مشورہ آپ سبھی کیلئے یہ ہے کہ آپ ترجُمہ کنزالایمان شریف بمعہ تفسیر خزائنُ العِرفان کتابی صورت اور سافٹ وئیر بھی لے لیں کہ یہ اغلاط سے بالکل پاک ہے۔

اپنے تمام قارئین سے مُلتمس ہوں کہ نماز کا اہتمام کریں اسم اعظم یا کوئی بھی وِرد پڑھیں تو اول اور آخر میں درود پاک بھی ضُرور پڑھیں جس سے بھی وظائف کی اجازت لیں اُنہیں اپنی دُعاؤں میں یاد رکھیں اُن کا جب بھی تذکرہ کریں اُنہیں اچھے الفاظ سے یاد کریں کہ با ادب با نصیب اور بے ادب بد نصیب ہوتا ہے

اللہ کریم کی بارگاہ میں اُسکے پیارے محبوب کے وسیلے سے دُعا کرتا ہوں کہ وہ سب کی مجھ سمیت ایمان٬ عزت٬ آبرو٬ جان٬ مال کی حِفاظت فرمائے۔

امید ہے اس کالم سے بھی سینکڑوں لوگ مستفید ہونگے۔ انشا ٔاللہ عزوجل میری رہنمائی اللہ کے فضل سے آپ کے ساتھ رہے گی۔

آپ حسبِ سابق کمنٹس باکس کے ذریعے سے اپنے لئے اور اپنے عزیزوں کے لئے اسم اعظم حاصل کرسکیں گے

استخارہ۔ بچوں کے نام ۔ خوابوں کی تعبیر ۔ جنات سے حِفاظت۔ اور جادو کی کاٹ ۔ بھی مُفت کرواسکتے ہیں جسکے لئے آپ فیس بک پر میسج کرسکتے ہیں
ایڈریس نوٹ فرمالیں
http://www.facebook.com/ishratiqbal.warsi

الحمدللہ عزوجل آپ سب کے لئے خوشخبری ہے کہ ہمارا اسم اعظم نکالنے والا سافٹ وئیر مکمل ہوچکا ہے جسکی وجہ سے کافی آسانی ہوگئی ہے اور اسے ویب سائٹ پر منتقل کرنے کا کام چل رہا ہے جس کے لئے محترم احسان ُالحق صاحب نے شَبُ و روز محنت بِلا کسی معاوضے کی ہے آپ اُنہیں بھی دُعاؤں میں خاص طور پر یاد رکھئے گا ۔ پچھلے کالم میں کافی احباب کی فرمائش تھی کہ اسمائے الہی اور اُنکے اعداد بھی تحریر کروں سو آپکے اس حکم کی تعمیل کی بھی سعادت مجھ گنہگار کو حاصل ہوگئی جِسے اس کالم میں شائع کر رہا ہوں روحانی مسائل اور اُنکے حل کے حوالے سے ایک ویب سائٹ فیضانِ وارث بھی بنانے کا ارادہ ہے انشا اللہ عزوجل۔

نوٹ۔ اسم اعظم پڑھنے کی اجازت صرف اُن مسلمانوں کو حاصل ہے جنکے قُلوب میں انبیأ اکرام کی عظمت اور عصمت موجود ہو تمام صحابہ کرام (رضوانُ اللہِ اجمعین) کی مُحبت اور تمام اولیائے کرام سے عقیدت موجود ہو۔

اسمائے الہی اور اُنکے اعداد

( 223 اکبَرُ ) ( 111 اَعلٰی ) ( 801 اٰخِرُ ) ( 229 اَحکَمُ اَلحَاکِمِین ) ( 13 اَحَدُ )

( 72 بَاسِطُ ) ( 213 بَارِیُ ) ( 37 اَوَّلُ ) ( 36 اِلٰہُ ) ( 66 اللہُ )

( 202 بَرُ ) ( 86 بَدِیعُ ) ( 113 باقِیُ ) ( 573 باعِثُ ) ( 62 باطِنُ )

( 903 ثَابِتُ ) ( 409 تَوَّابُ ) ( 510 تَقِیُّ ) ( 302 بَصیِرُ ) ( 258 بُرھَانُ )

( 69 حَاکِمُ ) ( 989 حافِظُ ) ( 73 جَلِیلُ ) ( 206 جَبَارُ ) ( 114 جامِعُ )

( 68 حَکَمُ ) ( 108 حَقُ ) ( 998 حَفِیظ ُ ) ( 80 حَسِیبُ ) ( 53 حَامِدُ )

( 18 حَیّ ُ ) ( 109 حَناِّنُ ) ( 62 حَمِیدُ ) ( 88 حَلِیمُ ) ( 78 حَکِیمُ )

( 155 دَافِعُ ) ( 45 دَائِمُ ) ( 812 خَبِیرُ ) ( 731 خالِقُ ) ( 1481 خَافِضُ )

( 351 رَافِعُ ) ( 286 رَؤفُ ) ( 801 ذُواُلجَلالِ ) ( 65 دَیِّانُ ) ( 74 دَلِیلُ )

( 514 رَشِیدُ ) ( 308 رَزَاقُ ) ( 258 رَحِیمُ ) ( 298 رَحمٰنُ ) ( 202 رَبُّ )

( 661 سَتاَّرُ ) ( 76 سُبُّوحُ ) ( 120 سُبّحٰنُ ) ( 37 زکِّیُ ) ( 312 رَقِیبُ )

( 391 شَافِیُ ) ( 180 سَمِیعُ ) ( 150 سُلطَانُ ) ( 131 سَلاَمُ ) ( 340 سَرِیعُ )

( 194 صِدقُ ) ( 298 صَبُّورُ ) ( 319 شَھِیدُ ) ( 526 شَکُورُ ) ( 310 شَاھِدُ )

( 141 عَالِمُ ) ( 105 عَادِلُ ) ( 1106 ظاھِرُ ) ( 1001 ضارُّ ) ( 134 صَمَدُ )

( 110 عَلِیُ ) ( 156 عَفُوُّ ) ( 1020 عظیمُ ) ( 94 عَزِیزُ ) ( 104 عَدلُ )

( 489 فَتَّاحُ ) ( 1060 غَنِیُ ) ( 1286 غَفُورُ ) ( 1281 غَفَارُ ) ( 150 عَلِیمُ )

( 314 قَدِیرُ ) ( 170 قُدُوسُ ) ( 305 قادِرُ ) ( 903 قَابِضُ ) ( 141 قَائِمُ )

( 232 کَبِیرُ ) ( 111 کافِی ) ( 156 قَیّوُمُ ) ( 306 قَھَارُ ) ( 116 قَوِیُ )

( 91 مَالِکُ ) ( 48 ماجِدُ ) ( 129 لَطِیفُ ) ( 270 کَرِیمُ ) ( 232 کَبِیرُ )

( 551 مُتَعَالِیُ ) ( 102 مُبِینُ ) ( 56 مُبدِیُ ) ( 161 مانِعُ ) ( 212 مَالِکُ المُلکُ )

( 510 مُحتَسِبُ ) ( 57 مَجِیدُ ) ( 55 مُجِیبُ ) ( 500 مَتِینُ ) ( 662 مُتَکَبِرُ )

( 770 مُذَلُّ ) ( 730 مُخفِیُ ) ( 68 مُحیِیُ ) ( 98 مَحمُودُ ) ( 148 مُحصِیُ )

( 129 مُعطِیُ ) ( 117 مُعِزُ ) ( 336 مُصَوِرُ ) ( 562 مُستَبِینُ ) ( 201 مُسََّبِِبُ الاَسبَابِ )

( 744 مُقتَدِرُ ) ( 1100 مُغنِیُ ) ( 170 مُعِینُ ) ( 127 مُعِیزُ ) ( 124 مُعِیدُ )

( 100 مَلِیکُ ) ( 90 مَلِکُ ) ( 550 مُقِیتُ ) ( 209 مُقسِطُ ) ( 184 مُقَّدِمُ )

( 846 مُؤَخِرُ ) ( 200 مُنعِمُ ) ( 630 مُنتَقِمُ ) ( 141 مَناَّنُ ) ( 490 مُمِیتُ )

( 256 نُورُ ) ( 160 نَقِیُّ ) ( 201 نافِعُ ) ( 145 مُھَیمِنُ ) ( 136 مُومِنُ )

( 97 وَافِیُ ) ( 137 وَاسِعُ ) ( 707 وَارِثُ ) ( 19 واحِدُ ) ( 14 وَاجِدُ )

( 66 وَکِیلُ ) ( 20 وَدُودُ ) ( 28 وَحِیدُ ) ( 47 وَالِیُ ) ( 299 وَالاِکرَامُ )

( 11 ھُو ) ( 20 ھَادِیُ ) ( 14 وَھَابُ ) ( 46 وَلِیُ )
Biz
bıraktığın gibiyiz.
Ustalaştık biraz daha
taşı kırmakta,
dostu düşmandan ayırmakta..
Hoşgeldin.
...
Akşamınız güzel olsun dostlar
Animated Photo

Post has attachment
Photo












































































İHVELİBAD
Seyid Mahmudhan Türe
Hayatı ve eserleri

ا خوالعباد سيد محمود خان طوره و اغلو نصرت
İkinci cild
BİOGRAFİ
İhvelibad Seyıd Mahmudhan Türe 20 Eylül 1887 yılında Türkistan'ın Kokand Şehrinin Tus kasabasında dünyaya geldi Anası Musine hatun dur.
O devirlerde dayısı Türkistanda Şeyhulislam dır ,Mahmudhan Türe çocukluğunda Şeyhulislamdan çok feyz almıştır.Mahmudhan Kokand'dan sonra tahsiline Buhara'da devam etmiştir,
Hocalarının tavsiyesi üzerine Medine şehrindeki Medre-setul ulum da, devrin en büyük alimlerinden şeyh Ab-dulhakı Mekki Medeni Dehlevi denen zattan irşad alm-ıştır.Yedi yıl Arabistan'da kaldıktan sonra Türkistana dönmek istediyse de Rus işgali yüzünden dönememiş tir, İngilizlerin kışkırtmasıyla Arapların Osmanlı devlet-ine karşı ayaklanmasından sonra memleketine yakın olmak için Cenubi Türkistana (Afganistan) doğru yola çıkmış Hindistana geldiğinde Ebul Hayır Faruqi İsimli arkadaşı ile buluşmuş ve Hafiz Abdulhakim Dehlevi ile bir müddet Darul Uloom Mazhar E Islam da ders vermiş.
Arkadaşlarının ısrarlarına rağmen Vatan hasretine da-yanamayarak Hindistandan cenubi Türkistana keçerek kabul şehrindeki Darulmualliminde başmüderris olarak çalışmaya başlamış tır.
.O devirde Afganıstanda Başvezir olan Kokand Hanının yiğeni Seyıd Ekremhan Tore'nın yiğeni ile evlenmiştir, Karısının doğum sırasında vefatından sonra Mahmud-han kendisini ilmi araştırmalara verir .
İhvelibad Seyid Mahmudhan Türe, KURAN, HADİS VE FIKIH ilminden başka TELEPATİ, PARAPİSKOLOJİ, TELEKİNEZİ, BİOENERJİ, NASSİH İLMİ, LEDUN İLMİ, HAVAS İLMİ, SİMYA, EBCED HESABI, ASTROLOJİ, HİPNOZ, UYKU ve RÜYALAR ile yakinen ilgilendiği için, bu alanlarda deneyler yapmış tcrübeler edinmiş ve bu konulardaki makala ve kitaplarını Arab, Fars ve Özbek dillerinde kaleme almıştır.
Şeyhinin memleketi olan Hindistandaki Darul Ulum Maz-har-E-İslam ile de daimi irtibata olmuştur . Hindistan, Pakistan, Arabistan ve Türkistan'da artık tanınmış bir Al-im dir , bu ülkelerden kendisine gelen bir çok talebe yetiştirir Müridler edinir.

TAKDİM
İHVELİBAD SEYİD MAHMUDHAN TÜRE
Dört Taikat Halifesi,Keramet sahibi bir VELİ dir.
Allahü teâlâ, Âdem aleyhisselâmdan beri insanları ebedî saâdete kavuşturmak için peygamberler göndermiştir. Peygamberler, insanları kurtuluşa dâvet etmiş, doğru olan yolu bütün sıkıntı ve eziyetlere rağmen bıkmadan, yılmadan anlatmışlardır. Aynı zamanda peygamberlere tam tâbi olan, Allahü teâlânın sevgisi ile dolu, mânevî sırlar sâhibi velî zâtlar da her devirde bulunmuş ve in-sanların din ve dünyâ saâdetine ulaşmaları için çalış-mışlardır . İhvelibad Seyid Mahmudhan Türe bunlardan biri dir.
İnsanlara doğru yolu göstermeleri, hal ve hareketleri ile örnek olmaları evliyânın belli başlı vasıflarıdır. Ayrıca, Allahü teâlânın rızâsı için insanların dertleri ile dertlen-meleri ve fedâkârlıkları onların şânındandır. Onlar, pey-gamberlerden sonra seçilenler sınıfındandır. Bir rehber elinde yetişerek silsile yoluyla Peygamber efendimize kadar gitmeleri; nerede ve hangi memlekette yetişirlerse yetişsinler, onları tek bir kaynağa bağlamıştır. Bunlar zamanla çeşitli kollara ayrılmışlar, Kâdirî, Nakşî, Bay-ramî, Gülşenî, Yesevî, Mevlevî vs. gibi isimlerle anılmış veya bu yollardan birinde akıp gelmişlerdir.
Seyid Mahmudhan dört tarikat Halifesi olan Velilerden dir.(Kadiri, Nakşi,Yessevi,Mevlevi)
Sultanlar, pâdişâhlar doğruyu onlarla bulmaya çalışmış-lar, mânevî sultanın onlar olduğunu görmüşler, onların nasîhatleri ile devlete, millete ve insanlığa faydalı ol-maya çalışmışlardır. Târih boyunca insanlığa huzurlu devirler yaşatmış olan Emevîler, Abbâsîler, Selçuklular, Gazneliler, Timuriler, Bâbürlüler, Osmanlılar ve daha birçok İslâm devletlerinin sultanları hep bu büyüklerin rehberliğinde hizmete devâm etmişler, yeri gelince at-larının arkalarından gitmişler, bâzan onlarla berâber sa-vaşlara katılmışlardır. Onlar, duâ ordularının kuman-danları ve dertlerin mânevî tabiblerid
Bu îtibârla İslâm dünyâsında eskiden beri başta sevgili Peygamberimiz ve Eshâbı olmak üzere bütün velîlerin kabirleri ziyâret edilirmiş, rûhâniyetlerinden istifâde edilmiş, herkes onları vesîle ederek, Allahü teâlâya yal-varmış, duâlarının kabûlü için niyâzda bulunmuştur.
Evliyâ-yı kirâm, Allahü teâlânın ve Peygamberinin (aley-hisselâm)emir ve yasaklarını öğreterek, insanların dünyâ ve âhiret saâdetine kavuşmaları için uğraşmış-lardır.
Velî; Allahü teâlânın rızâsını kazanmış, sevdiğini Allahü teâlâ için seven ve her işi O'nun rızâsı için yapan, her an Allahü teâlâ ile bulunan, gafletten uzak kimse demektir. Evliyâ ise bu kelimenin çokluk şeklidir. Yâni evliyâ "velîler" demektir. İhvelibad Seyid Mahmudhan Türe Tâbiîn devrinden başlayarak bütün velîleri, geniş İslâm dünyâsı içinde öğrenen bir Veli dir. Bu îtibarla Fas'tan Hindistan'a; Yugoslavya'dan Orta Asya ve Çin'e; Kırım ve Kazan'dan Afrika'ya ve Yemen'e kadar bu gruba giren hemen her İslâm büyüğünü bilen bir Alim dir. Nitekim bâzı velîlerin hayat ve menkıbeleri hakkında, çok araştırmasına rağmen, hiç bilgi bulamamış, bâzıları hakkında ise bir iki sayfayı geçmeyen yazılar yazmiştir. Fakat bütün bu Allah Dostları, aynı kaynaktan fışkıran nûrları, olduğu gibi gösteren aynalardır. Hangisine bak-sak hepsinde aynı nuru görürüz.
Onların güzel ahlâkları, söz ve menkıbeleri ile huzur bu-luruz. Ben böyle bir babanın evladı olma sevinci içind-eyim.
Şâyet eksiklerim olduysa iyi niyetime bağışlanmalıdır. Bu yazımın faydalı olması ve merhum babam İhvelibad Seyid Mahmudhan Türe'nin mânevî hayâtınızı kuvvetlendirmesi başlıca temennimdir.
Nasrullah Türe (Meşreb39)

ALLAH YOLUNUN ÖNDERLERİ
AHMET YESEVÎ VE YOL EVLADI GELENEĞİ
TASAVVUF
Bu büyük insanın Türkistan coğrafyasındaki öğretil-erinin ve haliyle de hizmetlerinin; Merkezi Asya'da¸ Orta-doğu¸ Anadolu¸ Kafkasya ve Balkan coğrafyalarına taşınması¸ yaşanması ve yerleşmesinde Hoca Ahmet Yesevî'nin "Yol Evlatları" olarak bilinen manevî şahsi-yetler önemli rol üstlenmişlerdir."

Günümüzde¸ halkının % 99'u Müslüman olan ve "Türk Dünyası" adıyla tanımlanan geniş coğrafyadaki büyüklü-küçüklü siyasî teşekküller¸ X. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İslâm'la şereflenmişlerdir. Anılan yüzyıllarda İslâm dünyası¸ siyasî bakımdan parçalanmışlığının yanında¸ dinî manada da üç Halifelik (Abbasi¸ Emevi ve Endülüs Emevi) merkezi etrafında yoğunlaşmıştı. Bu dönemde Abbasi ve Emevi halifeleri ve temsil etmekte oldukları Müslüman ülkeler arasında ciddi manada si-yasî sürtüşmeler ve savaşlardan dolayı zayıf düş-müşlerdi. Bilhassa Ortadoğu'ya yönelik Bizans İmpara-torluğu'nun birbiri ardınca yapmış olduğu seferlerin sonucunda Kuzey Suriye'de işgaller söz konusu olmuş-tur.
İslâmiyet'in Türkler arasında yayılmasında ve yaşanmasında başta Hoca Ahmet Yesevî olmak üzere dönemin bilim-düşünce ve din âlimlerinin büyük hizmeti olmuştur. Türklerin o günkü hayat tarzlarına da uygun olarak bir başka deyimle Hoca Ahmet Yesevî'nin algı-ladığı manada yani sözlü olarak (hikmetler şeklinde) atlı-göçebe Türk Boy ve Budunları yüce dinimizle tanışmış ve kısa bir zaman içinde de İslâm'la şereflenmişlerdir. Hoca Ahmet Yesevî yolunun yolcusu olan Türkler; yüce bir dine mensup olmak suretiyle benliklerini¸ varlıklarını ve de dillerini koruma ve haliyle günümüze kadar gele-bilme şansını yakalamışlardır.

Ahmet Yesevî'den önce Türk Kavimleri¸ geleneksel dinleri olan Göktanrı Dini¸ yanında Budist¸ Maniheist¸ Hıristiyan ve az da olsa Musevî inancı etrafında kümelenmişlerdi. Ancak Hoca Ahmet Yesevî ve sonras-ında Türk Kavimleri'nin hemen tamamı Müslüman ol-makla da kalmamışlar¸ Eskidünya adı verilen coğrafyada yüce dinimizin "Bayraktarı" olma şerefine; daha sonra¸ İstanbul'u fethetmek suretiyle de Peygamberimizin (s.a.v.) müjdesine nail olmuşlardır. İşte bütün bu güzellik ve özelliklerin kazanılması ve yaşanmasında Hoca Ah-met Yesevî'nin yeri tartışılamayacak kadar önemlidir. Bu büyük insanın Türkistan coğrafyasındaki öğretilerinin ve haliyle de hizmetlerinin; Merkezi Asya'da¸ Ortadoğu¸ Anadolu¸ Kafkasya ve Balkan coğrafyalarına taşınması¸ yaşanması ve yerleşmesinde Hoca Ahmet Yesevî'nin "Yol Evlatları" olarak bilinen manevî şahsiyetler önemli rol üstlenmişlerdir.
Yüce dinimiz İslâmiyet'in¸ Horasan ve Maveraün-nehr hariç tutulacak olursa Merkezi Asya'nın engin boz-kırlarında seyyahların ifadesiyle "onbinlerce Rabatlar" kurulmuştur. Rabatlar¸ Merkezi Asya'nın Kuzey¸ Doğu¸ Güney ve hatta batısındaki coğrafyalarda¸ manevî birer merkez olma yanında ticaret ve zanaat yönüyle de önemli merkezlerdi. Ancak¸ bu mekânların¸ değişmeyen özelliği yani olmaz ise olmazları "Uç"larda kurulmuş ol-maları yani Müslüman halkın yaşadığı yerleşim merkezlerinin gayr-i Müslimlerle sınır olduğu veya iç içe yaşadıkları yerlerde olmalarıdır. İşte Türkistan'daki (Yesi şehri) Hoca Ahmet Yesevî Dergâhı'nda¸ gerekli donanıma kavuşmuş (Yûnus Emre misali) olan müritler¸ kendilerine gösterilen yönlerdeki Uç'ta kendi zaviyeler-inde Türkistan'daki dergâhın küçük bir modelini oluş-turmak suretiyle hizmetlerini sürdürmüşlerdir.

Ülkemizde¸ Yesevî¸ Yesevîlik ve Yol Evlatları ko-nusunda ilk ciddi araştırma merhum hocamız Fuad Köprülü tarafından yapılmıştır. Söz konusu coğrafyanın yani Çarlık ve Sovyetler Birliği'nin işgalindeki Türkistan coğrafyasındaki manevî hayatın temsilcileri (Yesevîlik ve Nakşibendîlik) hakkında¸ "XVI. yüzyıldan XX. yüzyıla ka-dar geçen zaman" bizler için "karanlık dönem" olarak adlandırılmaktadır. Zira demirperde zihniyeti tarih¸ kültür ve din coğrafyamızı bizim dünyamızdan kopartmıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasına bağlı olarak beşi bağımsız¸ on ikisi muhtar Türk cumhuriyetlerinin in-sanlık tarihindeki yerlerini almalarından sonra "Türk Dü-nyası" kavramı yaygın olarak kullanılmıştır. Şu halde Türk dünyasının gündeme gelmesi ile birlikte Hoca Ah-met Yesevî de bilim¸ düşünce ve manevî hayatımızdaki yerini almıştır. Bize göre¸ bu güzel yurdumuzun güzel insanlarının yüce dinimizle şereflenmelerine öncülük etmiş olan¸ kutlu toprağımızın manevî sahipleri veya bir başka ifadeyle "inanç önderlerimize" karşı görevimizi yerine getirebilmemiz için onların manen beslenmiş olduğu kutlu kaynağın iyi bilinmesi ve rabıtanın eksiksiz olarak devam ettirilmesi gerektiğini düşünüyoruz.

Yirminci yüzyılın sonlarına doğru dünyamızdaki güç dengelerinden birisi SSCB'liğinin dağılmasına bağlı olarak "Türk Dünyası" lafzının ortak bir ad olarak kul-lanılmış olması bir doğrunun yerini bulması olarak düşünülmelidir.
Önce Rus Çarlığı'nın ve takiben de ondan daha acıma-sızca Bolşeviklerin söz konusu coğrafyada her türlü manevî değerleri yasaklamış olmalarına rağmen söz konusu dünyanın insanlarının inançlarını yaşama ve koruma konusunda "Yesevîliğin" üstlenmiş olduğu rol konusunda Türkistan'da bizzat şahit olduk. Başka bir ifadeyle Hoca Ahmet Yesevî'nin ruhaniyeti söz konusu coğrafyadaki insanlar için bir umut ışığı olmuş¸ hatta manevî hayatın yok edilmesi yönündeki ideolojik uygu-lamaların önünde en büyük güç ve güven kaynağı olma özelliğini yüzlerce yıl muhafaza etmiştir. Hoca Ahmet Yesevî ve Yesevîlik Türk dünyası için dinî manada olduğu kadar dil¸ tarih ve kültür yönüyle de büyük mana taşımaktadı Bu yüzden olmalı ki¸ Kazak Türkleri Hoca Ahmed Yesevî için "dinimizi¸ dilimizi ve milliyetimizi" borçlu olduğumuz "Hazret Sultan" demektedirler.

Bu değerlendirmeye bir tarihçi olarak katılmamamız mümkün değildir. Zira Kazak Türkleri¸ yasaklanmış olan dinî vecibelerinin çoğunu bir kültür geleneği halinde yaşatmışlardır.

Türk tarihinde Doğu-Batı yönünde gelişen Türk muhaceretine bağlı olarak Musevî¸ İsevî ve Budist dün-yasına göç yoluyla girmiş olan büyük Türk toplulukları söz konusu dinleri benimsemiş olan Türk toplulukları sadece dinlerini (Göktanrı Dini) değil¸ aynı zamanda dil-lerini ve millî varlıklarını da kaybetmişlerdir.
Nitekim "Kuzey Yolu" ile Hıristiyan dünyasına girmiş olan Türk toplulukları sayısal olarak "Orta Yol" ile İslâm dünyasına girmiş olan Türk topluluklarından (bize göre) sayıca daha fazla oldukları halde¸ onlardan günümüze kadar gelebilenler tartışma konusudur.

Tarihimizde¸ "Orta Yol"un takipçileri olarak; Selçuklu öncesi¸ Selçuklular ve sonrasında¸ doğu-batı yönünün yolcuları olan Türkler¸ Hoca Ahmet Yesevî ve Yol Evlat-ları'nın şahsında yüce dinimiz İslâmiyet ile tanışmak gibi bir büyük şansa sahip olmuşlardır.
Bu yüzden başta Uluğ Türkistan¸ Kafkasya¸ Anadolu ve Balkan coğrafyalarındaki Türkler günümüze kadar var-lıklarını devam ettirebilmeleri "İslâmiyet'e ve dolayısıyla da Hoca Ahmet Yesevî ve Yol Evlatları ile doğrudan ilgilidir.

Anadolu coğrafyasının değişik yörelerindeki makam-larında¸ bu güzel vatan toprağının "Manevî Koruyucu-ları" olarak manevî dünyamızın zenginliğinin ifadesi olan şahsiyetlerin her birisinin ilmî toplantılarla; Ahmet Yesevî 'nin Yol Evladı olarak tarihî şahsiyetleri¸ halifeleri¸ aile ve haliyle günümüzdeki temsilcileri ayrı ayrı araştırma konusu halinde işlenmesinin gerekli olduğunu düşünüyoruz.
Zira günümüz tabiri ile bu inanç önderlerinin Türki-stan'daki manevî kaynakla rabıtaları yani "Ahmet Yesevî Soyağacı"ndaki yerleri tespit edilmeden¸ haklarında yazılacak ve söylenecek sözler köksüz ağaç gibi destek-siz ve dayanaksız kalabilir.
Biz konunun¸ bilim insanlarınca bu manada kaleme alınmasını¸ insanlarımızla paylaşılmasını¸ ilmî¸ insanî ve manevî bir görev olarak görüyoruz
Derleyen:-MESHREB3
HORASAN (Afganistan) ERENLERİ

Din ve kültür tarihimizle ilgili olan herkes bu terimi tanır ve bilir: Horasan Erenleri. Bu terim ile Doğu dünyasın-dan Anadolu’ya daha sonra Balkanlara doğru yürüyen Allah dostları kasdedilir.
Aslında Horasan bölgesi bugün için İran, Afganistan, Türkmenistan devletlerince paylaşılan geniş bir coğrafyanın adıdır. Genel de İslam kültür ve medeniye-tinin mayalandığı en bereketli topraklardan olan Horasan, Tasavvuf dünyasının da “olmazsa olmaz” mey-danlarından biridir.
Bu bölge ilk sufilerden bir kısmını bağrından çıkardığı gibi, pek çok hemşehrisini de uzak diyarlara göndermi-ştir. Emevî ve Abbasî asırlarında bir başka ifade ile tari-katlar henüz tarih sahnesine çıkmadan farklı mezhepler coğrafi bölgelere göre isimlendiriliyordu: Medine, Bağ-dat, Basra, Horasan ekolu gibi…
Horasan mektebinde fütüvvet ve melâmet önde idi. Bu hareketin ilk temsilcileri 9. yüzyılda bu bölgede yetişmiş, söz konusu tasavvufi anlayış, Merv, Herat, Belh, Nişabur gibi şehirlerde mayalanmıştı.
Öncü şahsiyetler de şunlar: Hamdan Kassar, Ebu Turab, Nahşebi, Şakik Belhî, Ahmed b. Hadreveyh, Bayezid-i Bistamî, İbrahim b. Edhem.
10. yüzyıldan sonra bu ahlak seferberliği Horasan er-enleri vasıtasıyla Anadolu’ya taşınmıştır. Selçuklularla birlikte bu topraklarda yaşayan insanlara sunulan tasav-vufi neşve, onların gönüllerine başka kapılar açmış, böylece iç ve dış dünyadaki “ayet”leri okumaya ba-şlamışlardır. Şakik Belhî’nin hemşehrisi Mevlana Ce-laleddin’in yedi yüzyıl önce Konya’da kurduğu “gönül devleti” gücünden hiçbir asırda hiçbir şey kaybetmemiş. Ahmed Yesevî’nin hemşehrileri ise Bursa’dan hem Tilemsan’a hem de Tiran’a gönül dolusu selam gönder-mişlerdir.
Moğollarla savaşırken şehit düşen Necmeddin Kübra’nın müridi Necmeddin Daye meşhur eseri Mır-sadu’ul-İbad’ı Sivas’ta kaleme alırken Hacı Bektaş Veli Makalat’ı ile aynı “eser”in ikmali için çaba harcıyordu.
“Güneşin doğduğu yer” anlamına gelen Horasan’dan yani doğudan batıya olan ışık ve nur akını, asırlarca devam etti. Med Cezirlerin ardı arkası kesilmedi. Abdül-kadir Geylani’nin Bağdat’ta Ahmed Rifai’nin Basrada, Burhaneddin Nakşibend’in Buhara’da yaktığı meşale yedi iklim dört köşeyi aydınlattı.
Bu bölgede yetişen insanların sesi ve nefesi Anadolu ve balkanlara ulaştığı gibi eserleri de intikal etmiştir. Ah-med Yesevî’nin Türkçe Divan-ı Hikmet’i Molla Cami’nin, Farsça Nefahatu’l-Üns’ü, Abdülkerim Kuşeyri’nin Arapça Risalesi gibi yüzlerce eser bu alışverişe güç kazandır-mış, hal ile kâl’in muhteşem terkibine zemin hazır-lamıştır.
Osmanlı asırlarında tasavvufi kültürün hakimiyeti kend-ini hissettirmiş gönül adamlarının mahabbetli sesi, meveddetli nefesi toplumun her kesimine huzur ve umut bahşetmiştir.
Bakü’de Yahya Şirvani’den, Kahire’de İbrahim Gül-şeni’den, Hindistan’da İmam Rabbani’den, Şam’da Hal-id-i Bağdadi’den feyz alanlar bu topraklarda ilimle irfanın fikirle felsefenin, hikmetle bed’i sanatların doyumsuz terkibini yapmış ve insanlara sunmuşlardır.
Bir dönemden sonra “her kemalin bir zevali vardır” hik-metine uygun olarak farklı tecelliler zuhur etmiş, değişik yorumlar su yüzüne çıkmıştır. Bu noktada Üsküplü Ya-hya Kemal’in mısralarını okumak uygun olur:
Derleyen:MASHRAB39

HORASAN ( Türkistan) ERENLERİNİN YAŞADIĞI ÇAĞ

Anadolu'nun Türk vatanı hâline gelmesinde Türki-stan'dan gelen Velilerin ve dervişlerinin önemli bir payı olmuştur." Nasrullah Nusret Türe.

Yunus Emre'nin yaşadığı çağ, sufilik hareketi bakımın-dan da önemli bir zaman dilimidir. Çünkü daha önceki dönemde İmam-ı Gazali'nin Yunan felsefesinin etki alan-ını daraltmasıyla Anadolu'da başlayan tasavvufi canlılık Moğol saldırılarının sebep olduğu göçmen hareketiyle bu yüzyılda daha da etkinlik kazandı.
Anadolu'ya gelen Ahmet Yesevi dervişleri, kimseye el açmayan, elinin emeği ile geçinen, toprağa, vatana, dev-lete ve dine bağlı, prensipli, disiplinli ve örnek in-sanlardı. Bunlar, Anadolu insanına yaşama ümidi ve mücadele gücü verdiler. Halkın yıkılan maneviyatını yükselttiler. Birlik ve beraberliğin sağlanmasında, da-yanışma ve direnme gücünün artmasında müspet rol oynadılar. Öte yandan diğer dinlerin mensuplarına karşı da son derece müsamahâlı davrandılar. Onları din değ-iştirmeye zorlamadılar. Bu insani davranışlarıyla Müslümanlığın Anadolu'da en ücra köşelere kadar yay-ılmasını ve benimsenmesini sağladılar.
Halkın iman hayatı, cemiyet ve ekonomi nizamları ve ah-lak anlayışı üzerinde müessir olan bu sufîler, geldikleri bölgelerde olduğu gibi Anadolu'da da tekke ve zaviyeler kurdular. Onların çabalarıyla hem iskân politikası başarıyla uygulanmış, hem savaşlar dini bir muhteva kazanmış, bu durum da savaşlarda başarılı olmada önemli bir sebep teşkil etmişti. Özellikle Ahilik, iktisadî hayat üzerinde etkili olmuş, sanat ve ticaret hayatını gel-iştirmişti. Türk edebiyatı tekkeler çevresinde yeni bir kimlik kazanmıştı. İşte Yunus Emre de, Ahmet Yesevi dervişleriyle başlayan ve Anadolu'daki bütün bu farklılıkları hoşgörüyle karşılayan bu hareketin çok önemli bir Halkası olacaktı.
Moğol zulmünden kaçarak Anadolu'ya gelen bu erenler arasında Fahrüddin Iraki, Necmedddin-i Dâye, Evhadüd-din-i Kirmani, Sadreddin Konevî, Muhiddin Arabî, Ahi Evren, Hacı Bektaş, Bahaeddin Veled, Mevlâna… gibi maneviyat büyükleri de bulunuyordu. Anadolu bu isimler sayesinde hem fikri anlamda hem de dil, kültür ve edebi-yat sahasında bir canlılığa kavuştu. Halk, sufîlerin bu çalışmalarıyla kendini derleyip toparlayarak yeni bir yaşama ruhu ve üslubu kazandı. Birlik ve beraberlik yeniden tesis edildi.Fakat, bu tablonun bir de öteki yüzü vardı. Anadolu'ya gelenlerin hepsi müspet bir anlayışta değildi. Ahmet Yesevi erenleri arasında Şamanist çizgil-erini henüz kaybetmemiş olanlar da vardı. Bunlar, göç sırasında Suriye ve İran bölgesinde karşılaştıkları Batınive Haricî karakterli akımlardan da etkilendiler ve Yesevi dervişleri arasına katılarak onlarla birlikte Anado-lu'ya girdiler. Anadolu'dan Suriye'ye, Mısır'a, Hicaz'a ka-dar uzanan alanda merkezler kurarak kendi kabulleri ve anlayışları çerçevesinde temsilciler yetiştirerek Halkı kendi taraflarına çekmeye çalışarak bu müspet tablonun içerisinde bir nifak unsuru oldular."Bu gruplar, şehirler-den çok köylerde ve göçebeler arasında uygun bir zemin bularak Halkın içinde bulunduğu sosyal, siyasî ve eko-nomik sıkıntıları istismar edip onları dinin kayıt ve külfetlerinden azade tutarak onlara tehlikeli bir hürriyet vaat ederek Halk tabakaları arasında bir fesat ortamı oluşturdular. Dinin zahiri hükümlerini küçümsediler. İs-lam inanışını batıl yorumlarıyla sulandırmaya ve böylece din bağını zayıflatmaya çalıştılar.Bir taraftan da bu topraklarda benimsenebilmek için bazı Sünni tarikat-larla kendi aralarında bir münasebet kurarak, Sün-nibüyüklerinin menkıbelerini kaynaklarına alarak onların ismi ardında bulanık bir anlayışı yaymayı başardılar. Hacı Bektaş, Geyikli Baba, Sarı Saltuk ve Ahi büyükleri, Batınive Haricîlerin bu çabalarıyla yanlış inanışların temsilcileri gibi gösterilmeye çalışıldı.
Bu grupların inançlar üzerindeki tahribatları siyasî olay-lara da yansıdı. Doğu ve Güneydoğu bölgesine yığılan Türkmenlerin içine düştükleri sıkıntı, kendileriyle ilgile-nen birilerinin bulunmaması onları patlamaya hazır bir duruma getirdi. Bu durumu kendi amaçları için kullan-mak isteyen Baba İshak adlı yarı Şaman, yarı Müslüman bir Türkmen şeyhi peygamberliğini ilan ederek isyan çı-kardı. Çıkan savaşta Baba İshak öldürüldü.
Hadise bununla bitmedi. Bu olay, Moğollar'ın Anadolu'ya girişlerini de kolaylaştıran bir gelişme oldu. Ayrıca uzun yıllar bu hareketin inançlar üzerinde olumsuz etkileri de-vam etti. Böylece Anadolu bu tür bir çatışmanın da yur-du hâline geldi.
Selçuklu Türkleri bünyesindeki İslam dininin koruyu-cusu sayılabilecek Sünni mutasavvıflar ise, Selçuklu devletinin çökmesiyle kendilerine uygun taraftar züm-resini bulup en eski inanç sistemlerinden Kabalist, Bud-ist, Ateşperestlik gibi inanışları yaymaya çalışan bu batıl tarikatların gelişmeleri önüne kısmen de olsa set çekmeye çalıştılar. Dolayısıyla Sünnitasavvuf anlayışı bir taraftan kendi prensiplerini yaymaya çalışırken bir ta-raftan da bunlarla mücadele etmek durumunda kaldı.
Yunus Emre, işte böyle bir Anadolu'nun son birkaç yüzy-ılı içinde hem baharı hem kışı yaşayan, önemli olaylarla, sınavlarla karşılaşan Anadolu'nun Osmanlı öncesi, yeniden toparlanma eyleminin öncülerinden birisi olarak karşımıza çıkar. Dolayısıyla bu dönem yıkılışla dirilişin bir arada yaşandığı bir dönemdir. Yunus Emre, böyle bir çağın yıkılışını dirilişe yönlendiren, manaya dayanarak çöküşü büyük bir uygarlığa dönüştürenlerin arasında hizmet eden mutasavvıf bir şair, bir gönül eri, bu toprak-larda inşa edilen Türk-İslam medeniyetinin kurucuların-dan biridir.Yunus Emre, böyle bir sıfatla, tevhid (birlik) inanışının bir temsilcisi olarak "Anarşiden kurtulmak için birleşmek gerektiğini vurgulamış, otorite boşlu-ğunun insanları helak edeceğini sezinlemiş ve Anadolu Halkını Osman Bey'in otoritesinde birliğe davet et-miştir." Dolayısıyla onun mücadelesini sadece bireysel bir olgunlaşma ve kurtuluş mücadelesi olarak görmek doğru olmayacaktır. O kendisiyle birlikte aynı ideallerin millet hatta bütün insanlık nezdinde de gerçekleşmesi için çalışan bir maneviyat önderidir. Derleyen:-MASHRAB39

OSMANLI'NIN KURULUŞUNDA HORASANLI VELİLER KATKISI

Horasan Erenleri; Gazalî-Ahmed Yesevi-Şeyh Edebalî üçlüsünün dikey tamlaşması sonucu ortaya çıkan bir tecdid hareketinin uzantısı idi. Gazali, özellikle felsefe ve Mu'tezile kelâmından kaynaklanan tevhid dışı düşüncenin Müslüman bireyde meydana getirdiği manevî ve imanî yıkımı çok yüksek bir mantık ve kelâm gücüyle önlemiş, Müslümanların iman ve ihlasını tamir ve ıslah etmiş, yani geniş ölçüde "iman kurtarma" mi-syonu nu ifa etmişti. Ahmet Yesevi ise Gazalî'nin bırak-tığı yerden hareketle tasavvuf yoluyla geleceğin yeni dünyası ve medeniyetini inşa edecek Öncü Azınlık'ı yetiştirmişti. Osmanlı insanının psikolo- jik yapısını kavrayabilmek için Ahmed Yesevi ve yetiştirdiği kadrosu üzerinde kısaca durmak gerekir.

AHMED YESEVİ VE MÜRİDANI

Ahmed Yesevi, bu gün Çin'in Doğu Türkistan bölgesinde Aksu sancağına bağlı ve Aksu'nun 176 km Kuzey-doğusunda bulunana Sayram sancağın- da doğdu. Say-ram, Tarım Irmağı'na bağlı Şahyar nehrine dökülen Karasu'nun üzerinde küçük bir kasabadır. Ahmed Yesevi'nin hangi tarihte doğdu- ğu kesin olarak bilin-memekle beraber bunun 12. yüzyılın ortalarına rast-ladığını tahmin edebiliriz.1 Yesevi'nin babası Şeyh İbra-him, Sayram'ın en ünlü şeyhlerindendi; halifelerinden Musa, şeyhin kızı Ayşe Hatun'u almış ve bundan Gevher-Şehnaz adlı bir kızla ondan yaşça daha küçük olan Ahmed dünyaya gelmişti.
Ahmed Yesevi'nin daha küçük yaşta iken Yesi'ye geldiği ve oraya yerleştiği tahmin edilmektedir. Gerek Yesevi lakabını alması, gerekse Arslan Baba'nm onunla Yesi'de buluşması hakkındaki genel rivayet bu tahmini güçlendiriyor. Bugünkü adıyla Türkistan olan Yesi, Oğuz Han'ın hükümet merkezi olması dolayısıyla önemli bir kültür ve siyaset kenti idi. Özellikle Ahmed Yesevi'nin bu kente izafetle Yesevi lakabını alması Türk alemindeki tarihi önemini bir kat daha arttırmıştır. Yesi'ye gelen şeyhimiz ünlü Türk şeyhi Arslan Baba'nın teveccüh ve iltifatına mazhar olmuştur. Daha sonra Buhara'ya geçerek tahsilini bu bilim ve sanat kentinde devam et-tirmiştir.

12. asırda Buhara şehri Karahanlılar'ın siyasi hakimiyeti altında bulunuyordu. Bununla beraber, Samaniler devrindeki siyasi önemini kaybetmiş olan şehir, İslâm biliminin Maveraünnehir de en büyük merkezi durumun-daydı. Medreseler İslâm âleminin ve özellikle Türki-stan'ın her tarafından gelen talebelerle dolu idi. Şehirde Al-i Burhan adı altında anlatılan ve bütün fertlerine "Sadr-ı Cihan" lakabı verilen hanefi mezhebine bağlı alim ve çok zengin bir aile hüküm sürüyordu. Hanefi mezhebi alimlerinden olan bu ailenin maiyetlerinde 600.000 öğrenci tahsil görüyordu.

Ahmed Yesevi, bu kentte faaliyette bulunan devrin en büyük alim ve mutasavvıflarından Şeyh Yusuf Hemed-ani'ye intisap ederek bilgisini ve şahsiyetini geliştirdi. (Köprülü, 1993, s.65) Hoca Yusuf Hemedani, fıkıh ve hadis ilimlerinde son derece yüksek ihtisas sahibi biri idi. Özellikle Hanefi Mezhebi'nin kurucusu İmam-ı Azam'a son derece saygılı ve bağlıydı. Önceleri sadece ilimle uğraşırken zamanla tasavvufa da girmiş ve ünlü şeyh Ebu Ali Farmedi'den el almıştı.

1121-1122 yıllarında Bağdat'a gelerek ünlü Nizamiye Me-dreselerinde her taraftan koşup gelen çok seçkin toplu-luklarla uzun müzakereler ve tartışmalar yapmıştı.2

Horasan Erenleri'nin Batıya Hicreti

Özellikle orta şiddetin üzerinde bir dışsal tasallutu ifade eden Moğol işgal ve yıkımıyla Horasan Erenleri akın akın Anadolu'ya ve oradan da bir uç beyliği olan Os-manlı topraklarına hicret etmişlerdir. Bunları hem bir sa-vaşçı, hem de bir derviş olarak (Alp-Eren) organize edip "sınır boyu cihadına süren kahraman ise şeyh Edebali ve müridanı olmuştur.

Horasan Erenleri'nin Batı'ya hicreti 1242'de Erzurum'u alan Moğollar'm Sivas ve Kayseri'yi yağma etmelerinden sonra hızlanmıştır. Bilindiği gibi Moğol işgalinden sonra Selçuklu devleti Moğolların tabiiyyetine girdi. İşgalcil-erin uygula- dığı yıkıcı politikalar sonucu Türk-İslâm di-yarla- rında büyük göçler yaşandı. Moğollar savaşa, kadınları, çoluk çocukları ve küçük büyükbaş hayvan sürüleriyle gittiğinden Anadolu'nun önemli bir bölümü Moğol sürüleriyle doldu. Bu vaziyet karşısında Doğu ve Orta bölgelerden Batıya doğru akın ve göç de başladı.

Bu asırda Anadolu ve Osmanlıların yaşadıkları uç bey-likleri ile diğer Türk ve Müslüman dünyası sıkı bir münasebet halinde idi. O dönemde uç beylikleri İ'la-i Ke-limetullah'ın gerçekleştirilmesi- ne en uygun zemin ol-masından dolayı İslam dünyasının her tarafından her sınıf ve meslekten Müslümanın akın yeri oldu. Genellikle belli bir tarikatın veya şeyhin organizesi, sevk ve idaresi altında bu bölgelere yoğun bir göç dalgası başladı. Ge-lenler sıradan ve kalitesiz kitleler değil, tersine son de-rece kalifiye kadrolardı. Bunlar içinde çok sayıda kentli, tüccar, esnaf ve zanaat sahibi, şeyh ve ulema vardı: Se-merkant, Buhara, İran, Mısır ve Kırım medreselerinden çıkan hocalar, Orta ve Şarki Andolu'dan gelmiş Selçuklu ve İlhanlı bürokrasi- sine mensup bürokratlar, muhtelif tarikatların mümessilleri olan şeyhler ve 'İslâm şövalye ve misyonerleri diyebileceğimiz dervişler"4 Osmanlı to-praklarına doluşmuştu.

Horasan Erenleri'nin Genel Özellikleri

Horasan Erenlerinin belirleyebildiğimiz temel özellikler-inden bazıları, kahraman olmaları, devlet kapısında gözlerinin olmaması, şefkatli ve merhametli olmaları, ci-han devleti mefkuresine sahip olmaları, üretici ve çalış-kan olmaları gibi özelliklerdir.

Kahramanlık

İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinden İ'la-i Kelimetullah için Osmanlı topraklarına akın eden kesimlerden en önemli teşkilat şüphesiz Aşık Paşa Zade tarihinde Gazi-yan-ı Rum, diğer tarihlerde Alpler veya Alp-Erenler adı altında zikredilen bir teşkilattı. Bunlar tarihte az rast-lanan bir niteliğe sahipti. Hem kahraman, hem de "eren"diler. "Eren"likleri boş ve hamasi değil, tersine bilgiyle donatılmıştı. Gerçekten Osman Gazi'nin arka-daş- larından bir çoğunun unvanının "alp" olması dik-kate şayandır. Bunlardan şehirlere yerleşmiş ve İslâm dünyasına mensup bazı dini tarikatların tesiri altında kalmış olanların unvanı ise daha sonra "Gazi"ye çevrilmişti.

Yine aynı kitapta ismi geçen Ahıyan-ı Rum (Anadolu Ahileri) ile "Horasan Erenleri" de denilen Abdalan-ı Rum teşkilatı Osmanlı padişahları ile bütün harplere iştirak etmiş "delişmen tabiatlı, garip etvarlı dervişler" de Ci-han Devleti'nin temelinde harcı olan önemli bir teşki-lattı.5
F. Köprülü'ye göre Gazi Osman'ın kayın pederi Şeyh Edebali ile silah arkadaşlarından bir çoğu hatta Orhan'ın kardeşi Alaedddin bu teşkilata mensuptu. Aşağıda ay-rıca üzerinde durulacağı gibi Osman Gazi, Şeyh Ede-bali'nin zaviyesine sık sık uğrar, orada misafir olarak ka-lırdı.

Taşköprüzade'nin verdiği bilgiye bakılırsa o günkü ule-manın hemen hepsi padişahlarla birlikte savaşlara iştirak etmekte, İ'la-i Kelimetullah sürecinde yerlerini almaktay-dılar. Tursun Fakıh, Muhlis Baba, Taceddin Kürderî, Çan-daralu Kara Halil, Geyikli Baba, Musa Abdal, Abdal Mu-rad gibi alimler bunlardan bazıları idi. Aşağıda ayrıntılı olarak inceleneceği gibi bu hem kahraman, hem bilgin, hem de ermiş insanlar, yeni kurulan devletin şekillen-mesinde aktif görev alıyor, kurulan devletin bilgi, aksi-yon ve ahlâk üzerine kurulmasına çalışıyorlardı. Bu mistik tarikat ve teşkilat toplumdan izole bir hareket değildi, tersine toplumun bizzat içinde yer alarak toplum fertlerini i'la-i kelimetullah istikametinde dizayn etmek-tey- diler. Tüm kesimleriyle toplum bu teşkilatın etrafında organize olmuştu.

Barkan'ın ifadesiyle Horasan Erenleri halk kütlesini belli sosyal-siyasal nizamlar için harekete geçirebilen aktif bir organizasyon idi. Bu organizasyon,özlenen fütuhatı başarmak için Osmanlı ordularına yalnız teşkilatlı ve imanlı savaşçı temin etmekle kalmamış, aynı zamanda devlet ve toplumun yararına olan dinî ve sosyal fikirlerin propagandasını da yaparak halk kütleri arasında çok faal bir kaynaştırıcı fonksiyon da icra etmiştir. Bu yolla Os-manlılar bir taraftan kolayca büyük fütuhatı gerçek-leştirmişler, öbür taraftan da çok farklı iklimlerden kopup gelen kesimler arasında toplumsal kaynaşmayı sağlamışlardır.6 Horasan Erenleri fedakar, yardımsever ve şefkatli davranışlarıyla ordulardan daha evvel çevrel-erin- deki "kafir ve tekfurların" kalplerini fethetmiş- lerdir.

İmar ve İnşa Şevki

Horasan Erenleri sadece kendi nefsi kurtuluş- ları ve nazarî spekülasyonlarla ilgilenen insanlar değil, aynı zamanda alın teri ve el emeğiyle ülke topraklarını "şenlendirmek" için çırpman üretici kişilerdi. Anadolu ve Balkanlarda boş ve tenha yerlerde zaviyeler kurarak, ora-larda tarlalar açıp, bağ ve bahçeler yetiştirerek, değir-menler kurarak, ağıllar yapıp hayvan sürüleri yetiştirerek boş toprakların şenlenmesine ve su kenarlarının yeşer-mesine çalışmışlardır. Göç akınını sevk ve idare etmiş müteşebbis kafile reisleri olan Alp Erenler, fetihlerin öncüsü olmuşlar, gelip yerleştikleri yerlerde cömertlik-leri, engin hoşgörüleri ve iyi kalplilikleri ile çevrelerinde bulunan gayrimüslimlerin kalplerini fethetmişler, onlar için birer bilge kurtarıcı olmuşlardır.

İ'la-i Kelimetullah'ın ekonomik ve sosyal kalkınma yolu ile olabileceğinin idrakine vararak bir taraftan yerleştik-leri toprak parçasını imar ederken, diğer taraftan da ci-hadın sadece kılıçla değil, aynı zamanda hoşgörü, ikram ve ihsanla da olabileceğine inanarak gelen geçen yolcu ve misafirlerin karşılıksız ihtiyaçlarını karşılamış- lardır. Aynı zamanda önemli stratejik yerlerde yaptıkları zavi-yelerle hem bölgeyi imar ederek fiziki üretimi gerçek-leştirmişler, hem de fütuhatı kolaylaştırmışlardır.

Gerçekten Horasan Erenleri "hiç ölmeyecekmiş gibi" dünyaya sarılma ilkesini en iyi gerçekleştiren teşkilat olmuştur. Bu teşkilatın her üyesi dünyayı imar ve inşa konusunda alabildiğine atak bir niteliğe sahiptir. Neşrî tarihinde Şeyh Edebalî'den söz ederken onun dünya ile ilşkisinin düzeyini de anlatır: " Meğer Osmanm halkı arasında bir aziz şeyh vardı. Adına Edebali dirlerdi ve dünyası bî nihaye (sonsuz) idi."9 Görülüyor ki bu şeyh " dünyası" ve davarı sayılamayacak kadar çok olan bir kiş-idir. Gerçekten bütün kayıtlar onun ekonomik gücünün ve siyasi nüfuzunun büyük olduğunu gösteriyor. Şeyh Edebali'nin Abdurrah- man b. Avfa izafeten "Avf Mesleği" dediğimiz bir mesleğin önemli bir mümessili olduğu anlaşılıyor.

Anadolu ve Balkanlar'da bazı en ücra köşelerin bile bağ-bahçelerle imar ve inşa edilmiş, dere ve su kenarlarının ceviz, çınar, kestane kavak gibi ağaçlarla boydan boya donatılmış olması Horasan Erenleri'nin ne kadar çalış-kan, ne kadar üretme şevk ve heyecanıyla dolu insanlar olduklarını gösterir.

Devlet Kapısında Gözü Olmamak
Horasan Erenleri, önemli bir siyasi nüfuza sahip olduk-ları halde devlet kapısına muhtaç olup, oralarda ikbal ve istikbal arama yoluna gitmemiş- lerdir. Kadılık gibi bazı önemli ve staratejik görevlerin dışında görev almamış, genellikle kendi işlerini kurmuş, geçimlerini kendi faali-yetleriyle temin etmişlerdir. Mümkün olduğunca devlet yönetiminin günlük ve rutin işlerine bulaşmak iste-memişlerdir. Bu bakımdan padişah da olsa kimsenin karşısında boynu bükük olmamışlar, gurur ve vakarlarını her zaman korumuşlardır.
Cihan Devleti İdealine Sahip Olmak
Horasan Erenleri, aynı zamanda dünya siyasetini yakın-dan izleyen, gelişmeleri bilen, gelecekle ilgili vizyonu olan insanlardı. Öyle anlaşılıyor ki, hepsinin yüreğinin derinliklerinde Cihan Devleti mefkuresi yatıyordu. Bunun en açık ve berrak örneğini yine bir Horasan Ereni olan Şeyh Edeba-li'de görüyoruz. Şeyh Edebalî'nin büyük bir cihan devleti "özlem"i taşıdığı, tüm plan ve stratejisini bu istikamette dizayn ettiği anlaşılmaktadır. Edebali bu ko-nudaki kararlılığını, her fırsatta yönetime enjekte ediyor, onların istikbale ait ufuklarını açmaya çalışıyordu.
Tarih kitaplarına geçmiş ünlü rü'ya olayı bu vizyonun çarpıcı bir yansıması sayılmalıdır. Osman Bey bir gün rüyasında (rüyayı gören kişi konusunda çeşitli rivayetler vardır) Şeyh Edeba- lî'nin kuşağından çıkan bir ay'm kendi koynuna girdiğini ve oradan gölgesi tüm cihanı kaplayan bir ağaç halinde yükseldiğini görmüş. Bunu o zaman Konya'da yaşayan ünlü Şeyh Edebali'ye anlattı- ğında ise Edebali bu rüyayı 'Osman Bey'in, kızı Bala Hatun'la evleneceği ve ondan doğan çocukla- rın nes-linin dünyanın önemli bir bölümünü egemenliği altına alacağı şeklinde yorumlar.
Olaydan ve rüyanın yorumdan da anlaşılacağı gibi Ede-bali'nin görüş ve düşüncesi son derece muteber, vizyon ve ufku alabildiğine geniş ve açıktır. Çağın olaylarını net bir şekilde okuyabil- mekte, hadisatm akış istikametini sezinleyebil- mekte ve yöneticileri o istikamette yönlendirmek- tedir. Öte yandan Osman Bey de vizyon sahibi bir devlet adamı özelliği taşımaktadır. Yüreğinin derinliklerinde ışığı dünyanın her tarafını kuşatan bir Ci-han Devleti özlemi yatmaktadır. Buradan da anlaşılıyor ki, Osmanlı aşireti sadece dağdan dağa, yayladan yay-laya sürü peşinde at koşturan "çoban"lar değil, tersine uluslararası gelişmeleri yakından izleyebilen bilgi, te-crübe ve vizyona sahip bilge kişilerdi.
Şefkatli ve Yardımsever Olmak
Öte yandan Horasan Erenleri İ'la-i Kelimetul- lah'ın içe doğru inşa dediğimiz niteliklerine de sahiptirler. Şefkat, muhabbet, sadakat, ihlas, rıza ve yardımseverlik., gibi yüce vasıflar onların temel vasıflarıydı. Mesela Ede-bali'nin misafirhanesi hiç bir zaman boş kalmamaktaydı. Sıradan insanlar- dan en büyük devlet ricaline kadar herkesin uğrak yeriydi: "...Amma derviş siretin tutardı. Hatta derviş diyü lakap iderlerdi. Bir zaviye yapup ay-ende ve reven-deye(gelene geçene) hidmet iderdi. Kah kah Osman onun zaviyesin misafir olurdu.."
.kendüleri arasında bir aziz şeyh vardı, hayli kerameti zahir olmuştu. Ve cemi halkın mu'temedi idi. ve illa der-vişlik batınında idi. Dünyası nimeti ve davarı çoktu. Ve sahib-i çerağ ve âlemdi, daim misafirhanesi hali olmazdı. Ve Osman Gazi kim bu dervişe konuk olurdu.."
Issız yerlerde herkesin uğrağı olan bir yere bir zaviye kurarak gelene geçene şefkatle ikramda bulunmak, güler yüz ve tatlı dille onların zaruri ihtiyaçlarını karşılamak her halde gönülleri fethetmenin en kestirme yolu ol-malıdır. Zaten Horasan Erenleri, askeri kanadı oluşturan Gazi ve Alp'ler bu bölgelere henüz gelmeden gösterdik-leri şefkat, yaptıkları ihsan ve ikramlarla civardaki Rum'ların gönüllerini fethetmişlerdi. Çünkü kurdukları zaviyeler ve zaviyelerin çevresinde yetiştirdiği bağ, ba-hçeler, yaptıkları ağıllarda besledikleri hayvanlardan elde ettikleri ürünleri dinine, ırkına bakmaksızm gelen geçene karşılıksız ikram ediyorlardı. Hatta değirmenler yaparak onu fakirlerin kullanımına vakfediyorlardı. Pis bir kafir, insan yüzü görmemiş dağ başında yaşayan bir vahşi de olsa tüm insanlarla ilgilenip, onlara yardım edip şefkat göstermeleri çevredeki insanların Osmanlıya karşı sem-pati beslemelerine, dayatma ve zorlama olmadan Müslüman olmalarına neden oluyordu. Nitekim Horsan Erenleri'nin bu öncü çalışmaları ve fetihleriyle bir çok bölge insanı, savaş yapmadan kendi azalarıyla şe-hirlerinin anahtarını Osmanlı ordularına teslim et-mişlerdi. Horasan Erenleri'nin bu dinamik, hoşgörülü, yardımsever, üretici nitelikleri Cihan devleti'nin sınır-larının süratle gelişmesine ve kısa zamanda büyük bir hukuk, şefkat ve adalet devletinin kurulmasına ortam hazırlamıştır denilebilir.
Söğüt Tepelerinden Viyana Önlerine
Horasan Erenleri'nin de katkısıyla Osmanlı sınırları çok kısa bir zaman dilimi içinde akıl almaz şekilde genişledi. Ertuğrul Gazi, Bizans hudut bölgesini teşkil eden bu bölgeye geldikten sonra Selçuklu Devletine bağlılığı devam eden bir uç beyliği idi. Ertuğrul Gazi'den sonra yerine Osman Bey beyliğin başına geçti.
Osman Bey, hemen fetihlere başladı ve 1288 yılında Ka-racahisar'ı, 1298 yılında Yarhisar ve Bilecik'i, 1308'de Iznik-Izmit yolu üzerinde stratejik bir konumu olan Kara-hisar'ı, 1321'de Mudanya limanını fethetti. Ayrıca Osman Bey Bursa'yı kuşatma altına aldı, fakat Bur-sa'yı fethe-demeden vefat etti.
Osman Bey'in yerine geçen Orhan Bey, 1326 yılında Bur-sa'yı, 1331'de İznik'i, 1333'de Gemlik'i feth etti. 1337 yıl-ında Kocaeli Yarımadası'nın tamamı Osmanlıların eline geçmiş oldu. Ayrıca 1345 yılında Karasi Beyliği'ni, 1354 yılında Ankara'yı, 1354 yılında Gelibolu'yu fethetti. Bu tarihten itibaren Rumeli'ye geçildi. 1359 yılında Çorlu Kalesi ele geçirilerek 1361 yılında da Edirne şehri fethe-dildi. Edirne'nin fethi gerek Anadolu- 'nun gerekse Bal-kanların tarihini derinden etkiledi. Babasından devraldığı beyliği iki misli büyüten Orhan Bey 1362 yılında vefat etti ve yerine I. Murat geçti.
I.Murad da fetih hareketlerine devam ederek 1363 yılında Filibe'yi, 1364 yılında da Sırp Sındığı savaşını kazanarak Meriç Nehrinin kontrolünü ele geçirdi. 1371 yılında Çir-men Savaşı'nda Makedon- Makedonya Sırp Prensi'ni bozguna uğratarak ya'yı Osmanlı topraklarına kattı. Bu arada Kavala, Drama, Serez ve Selanik gibi şehirler birer birer fethedildi. Bu arada Osmanlı ordusu Orta Bulgaris-tan'a kadar girerek Sofya'yı aldı. 1385-89 yılları arasında Vardar Ovası'ndan Balkan Dağları'nm kuzeyine doğru tüm bölgeler feth edildi. Samakova ve Manastır kaleleri ele geçirildi, daha sonra Sırbistan'a girerek 1386 yılında Niş şehri feth edildi. 1389 yılında ise Sultan Murad Kral Lazar kumandasındaki müttefik orduları Kosova Ova-sı'nda mağlup edildi ve böylece Tuna nehrinin güney-indeki Balkan toprakları üzerinde Türklere direnebilecek bir güç kalmamış oldu. Bu savaşla Kuzey Sırbistan yolu Türklere açılmış oldu. Güneydoğu Avrupa'da jşe sadece Macaristan kalmıştı.
I. Murad'm savaş meydanında bir Sırp fedaisi tarafından şehid edilmesinden sonra yerine oğlu Yıldırım Bayezid geçti. Askeri hareketlerdeki sürati yüzünden "Yıldırım" unvanı alan Bayezid, Kosova Savaşı'nda Rumeli asker-ine ve sağ cenaha kumanda etmiş ve savaşın kazanıl-masında önemli bir rol oynamıştı. Yıldırım Bayezid Bal-kanlardaki hakimiyeti sağlamlaştırdıktan sonra Batı Anadolu- 'da Türk birliğini kurma amacıyla stratejisini içe yöneltti. Batı Anadolu'daki Türk Beylikleri üzerine yürüyerek 1389-1390 yıllarında Saruhan, Aydın, Menteşe ve Germiyan Beyliği'ni egemenliği altına aldı. Aynı şe-kilde Hamidoğulları Beyliği'nin bir çok toprağını da ele geçiren Bayezid, Antalya'yı da Osmanlı toprağına kattı. II. Murad, 1430 yılında Selanik'i, 1440 yılında Belgrad kavs-ini kuşattı, fakat teslim alamadı, 1444 yılında Varna sava-şı'nı kazanarak müttefik kuvvetlerine önemli bir darbe indirdi. 1448 yılında II. Kosova Savaşı'nı kazanarak ciddi bir güç olduğunu dünyaya ispatladı. II. Murad 2 şubat 1451 yılında vefaat ederek yerine büyük oğlu II. Mehmed geçti.
Fatih, 23 Mart 1452 günü yanına Akşemseddin, Akbıyık ve Molla Gürani gibi büyük alimleri de alarak ordusunun başında Edirne'den hareket etti ve 5 Nisan'da Topkapı önlerine gelerek otağını kurdu. 28 Mayıs 1453 günü ise İstanbul ebediyen Müslümanların eline geçmiş oldu. Fatih 1458 yılında Mora'yı, 1463 yılında Bosna'daki kalel-eri feth etti. 1478 yılında İşkodra'yı alarak Arnavutluk meselesini halletti. Ayrıca 1461 yılında Trabzon, 1475 Yıl-ında Kefe Limanı, 1479 yılında da Karadeniz sahillerini fethetme amacıyla harekete geçti ve Kafkaslarda Taman, Çerkezistan sahilleri- ne bir donanma göndererek Anapa, Kupa ve Taman yarımadasında Matrega'yı zapteddi. Fatih Mısır seferine çıktığı sırada Maltepe'de hastalana- rak 1481 yılında vefaat etti. Yerine II. Bayezid geçti.
Bayezid, 1499'da İnebahtı (Lepanto)yı, 1500 yılında Mo-don'u 1502 'de Koron'u feth ederek Osmanlı topraklarını önemli ölçüde genişletti. Onun yerine geçen Yavuz Sul-tan Selim ise, Çaldıran Savaşı'yla Şia tehdidini bertaraf etmişti. Bu savaşı izleyen dönemde Kemah, Diyarbakır bölgeleri Osmanlı hakimiyetine girdi.
Merci Dabık ve Ridaniye Savaşları ile de Mısır toprakları Osmanlı hakimiyeti altına alınarak İslâm birliği geniş ölçüde sağlandı.
1520'de tahta geçen Kanuni döneminde ise 1521'de Bel-grad, 1522'de Rodos fethedildi. 1526 yılında Mohaç Mey-dan Muharebe- si ile Budin, Segedin ve Baç şehirleri ele geçirildi. Bu aşamada Osmanlı orduları Viyana önlerine dayanmış bulunmakta idiler.
1529 yılında Viyana- 'yı muhasara ettilerse de düşüreme-diler ve 16 Ekim'de kış yaklaştığı için geri çekilmek zo-runda kaldılar. Kanuni 1566 yılında öldüğünde Osmanlı toprakları üç kıtaya yayılmış, azametli bir cihan devleti olmuştu.
Derleyen MASHRAB39

İRŞAD EHLI OLANLAR,
USTA BIRER AVCIYA BENZERLER

Hace Şah-ı Nakşbend Hazretleri (kaddesallahu sırrahul aziz) buyurmuşlardır :
Bu yüce taifenin mürşidleri, eğer talibin üzerinde zerre kadar rızâya aykırı bir şey bulunsa onu görürler ve kendisini uyarırlar. Zira şefkat makamında göz yumul-maz. Arasıra onların nazarında bir saman çöpü bir dağ olur.
Yine buyurmuşlardır :
Ehlûllah ile ünsiyyete, ancak kendinden tam olarak geçmiş olan kimse kaâdir olur.
Yine buyurmuşlardır:
İrşad ehli olanlar, usta birer avcıya benzerler. İnce san’atları ile korkunç bir canavarı bile tuzağa düşürürler ve vahşet sıfatından onu terbiye vasıtasiyle ünsiyet makamına eriştirirler. Çünkü evliyâullah hikmet sahibi olmaları dolayısıyle uyguladıkları güzel tedbirler ile müridlere o şekilde muamele ederler ki, teslimiyet makamında ona bağlanırlar ve sünnet-i seniyyeye mütâbeat yoluna sevk ederek vuslat makamına eriştirirler. Bu yüce taife herkesin kabiliyet ve istidadına göre onlara ayrı ayrı muamele buyururlar. Meselâ, eğer tâlib henüz mübtedî ise onun yükünü çekerler ve ona hizmet ederler. Dâvud Peygamber (aleyhissalâtü vesse-lam)’e vârid olan «Ey Dâvud! Beni isteyen birisini gördüğün zaman ona yardımcı ol!» şeklindeki yüce hi-taba uygun olarak hizmet ve himmet, ziyadesiyle gerek-lidir ki, bu yola girmeye kendisinde kabiliyet peyda ol-sun.
Yine buyurmuşlardır:
Bu yola girme, ehlûllahdan yakînin elde edilmesine mütevakkıfdır.
Aşkın güzelliğini koklayıncaya kadar kemâl seyretme. Yârin vasıflarını doğru olarak öğreninceye kadar ku-lağına hiçbir şey girmesin…
Sâlike lâzımdır ki, bütün amelleri bu yolun muktezası üz-ere geçip, kendinden bu yolun icabına aykırı bir amel zuhur etmesin. Tâ ki, neticesi zuhura gelsin. Müridlerin ulaşmak istedikleri en son gaye olan tafsili ma’rifete bu nisbet ile erişilir. Zira müridin hüsn-i itikadından ehlulla-hın nisbet-i hakikati hâsıl olmaz. Müridin itikadı en aşağı bir şey ile değişir. Çünkü böyledir. Mürid için gerekli olan, Hazret-i Peygamber (S.A.V.) Efendimizin sünnetin-den ibaret olan bu yüce tarîkatin muktezası üzere amellerinde ihtimam göstermektir ki, kendinde ehlullah hakikati hâsıl olsun ve tafsîlî ma’rifet seâdetine kavuş-sun.
Müride zikir telkini, mükemmil bir pir tarafından yapıl-ması lâzımdır ki, o zikrin neticesi müşahede olunsun. Darb-ı mesel hâlinde söylenmiş sözlerdendir:
Tîr, tirkeş-i sultandan (yâni ok, sultanın okluğundan) ol-ması lâzımdır ki, korumaya yaraşır olsun, derler. Bu ko-nuda Hâce (K.S.) hazretleri buyururlar ki:

«Biz zikir telkinini, Hazret-i Şeyh Hâce Muhammed Baba Semmâsî (K. S.) hazretlerinin halîfesinden almışızdır.» Halifeden muradları Seyyid Emir Külâl (K.S.) haz-retleridir.
Yine buyurmuşlardır :

Hâce Azîzân (Allah’ın rahmeti ve mağfireti üzerine olsun) hazretlerinden zikir usûlü cehrî (açık) zikir ve hafi (gizli) zikir olmak üzere iki şekilde nakledilmiştir. Biz hafi, yâni gizli zikir usûlünü benimsemişizdir ki, en kuvvetli ve en iyi olan da bu hafi, yâni gizli zikirdir.
Yine buyurmuşlardır:
Vukûf-ı adedî, ledünnî ilmin ilk mertebesidir. «Ve ona katımızdan bir vahy vermiş ve tarafımızdan bir ilim öğretmiştik» (13) âyeti kerîme¬sinde zikri geçen ledünnî ilm ile ilm-i yakın arasındaki fark odur ki, ilm-i yakîn, ilâhî zat ve sıfatlara ait nuru idrâk etmekten ibarettir. Ledünnî ilim ise, Hak sübhânehû ve teâlâ hazretlerinden ilham tarîki ile ma’nâları idrâk ve kelimeleri anlamaktan ki-nayedir. Vukûf-ı adedîden maksad da, zâkirin zikirde say-ıya riâyet eylemesidir. Bundan kasd olunan şey, adede riâyetle kalbî zikirdir. Meselâ, zâkirin kelime-i tevhidi, kalbi ile bir nefesde üç kere veya beş kere veya yedi kere veyahut da yirmibir kere söylemesi gerekir. Bunu ya-parken de sayının tek kalmasına riâyet etmelidir. (13) Kehf sûresi, âyet: 65 .Meşreb39

MEŞAİH ADABI
Muhakkıkîn katında şeyh üç kısımdır. Sohbet şeyhi, zikir şeyhi, Hırka şeyhidir.

Şeyhe layık olan niyyeti halis olmak ve halkın kendisine tabi olmasına muhabbet etmemektir. Zira insanın cibilli-yeti bundan hoşlanır.

Nitekim sallahü aleyhi vesellem efendimiz buyurdular ki, “dağ yerinden ayrıldı derse inanın, fakat bir kimse ahlâkını değiştirdi derlerse inanmayın” Çünkü insan ne huyda yaratıldıysa onu terk edemez, müstesnası pek az-dır. (Hadis, Münâvî Feyzül Kadir)

Şeyh irşad olmak için kendisine gelen bir kimseye he-men zikir telkininde bulunmamalı, ve onun sıdkının zahir olması için teenniyle davranmalıdır. Bir müddet onu te-crübe ettikten sonra talibin istidadına göre talimi tarikat tarif eder. Eğer Cenab-ı Hak o kimseye istidad ver-memişse zikir telkin etmek caiz değildir.

Hoca Ubeydullah ahrar (k. s) buyurdu ki, bir şeyh ki, evvel nazarda müridin istidadını bilemez ve hangi hal ve makama varacağını anlamazsa ona şeyhlik caiz değildir. Şeyhlik adâbından biri de; Şeyh için müridin malından tenzih lazımdır. Müridin malından bir şeyde tama’ı ol-mamalı ve mala mülke asla iltifat etmemelidir. Müridin hizmetiyle de alakanmamalıdır. Zira makam-ı irşad her makamın fevkindedir. Sadık bir mürid gelir de malının tamamını infak etmek isterse, şeyh ona izin verme-melidir.

Cüneyd-i Bağdad (k. s)nın yanına bir mürid geldi. Malının cümlesinden sıyrılmak istedi. Cüneyd (k. s) onu men et-tiler. Vaktaki o müridde hal ve kuvvet hasıl oldu, o vakit buyurdu ki:

“Evvelce senden emin değildim, eğer şimdi malının cüm-lesini tasadduk etmek istersen sana bir şey lazım gel-mez.” Eğer sadık müridin himmeti âlî olursa bu uğurda malının cümlesini tasadduk caizdir.
Ebu Bekr’i Sıddîk ve Ömer-ül Faruk (r.a) hümanın yaşay-ışlarına bakılırsa meşihat adâbından biri de, (İsâr) dır. Yani infak edip dağıtmaktır. Şeyhin infak ehli olması müridin sadakatını artırır. Bu hali gören müridin hüsni-zannı artar töhmet akideleri çözülür. Feyz kapısı müride kapanmaz.
Şeyhin vazifelerinden biri de, emri bil ma’ruf yani (iyiliği emretmek) ve nehy-i anil münker yani (kötülükten nehy etmek) tir. Müstehabbat ve mekruhat şeyhin nefsinde tahakkuk etmediği takdirde, bunların biri ile emr et-mesi,veya nehy etmesi şeyh için layık değildir. Çünkü kendi nefsinde olmayan şeyle emr etmenin tesiri olmaz.

Risali-i Kuşeyri’de zikr edildiğine göre; Hallac-ı Mansur (k.s)’a fakirlikten sual olunmuş. Cevab vermeden hemen evine girmiş ve çıkmış, ondan sonra fakirliği tarif etmiş. Demişler ki, “Ya şeyh, önce niçin cevab vermedin?” dey-ince: “Önce bir miktar paraya malikdim. O vakit benim fakirlik hakkında sohbet etmem yerinde olmaz diye eve girdim. Malik olduğum miktarı tasadduk ettim, şimdi fa-kirlikten bahsetmek benim için mübah oldu” demişlerdir.

Meşihat adâbından biri de, tarikin zayıflarına rıfk ile muamele etmek lazımdır. Müridin halinde ülfeti terk ve nefse muhalefet gibi hallerde, kadir olamadığını ve zafını görürse müsamaha eder. Tarikden red etmez. Bu gibi müridlere ruhsat ile ameli emr eder. Onu meşakkatli riya-zattan men eder ki, sü’adâ zümresinden nefret etmesin. O müridi lütuf ve kerem ile sü’adâ ile oturtup, onlarla so-hbet ve ünsiyet sebebiyle muhabbet hasıl olur ki, ibâdet ve mücahedeye tahammül edebilsin.

Meşihate müteallik vazifelerden biri de, müride telkin-i zikr ettiği vakitte, müridin kalbinde olan hicabların zevaline niyyet etmelidir. Müridin kalbine hal ve varidatın vürudu niyetiyle teveccüh etmemeli ki, belki o halde tahammül edemez ve müridin karşısında oturur ki, İs-ti’dâd ve kâbiliyetine göre müridin kalbinde hal ve feyz intiba eder. İsti’dâd’lı müridin süratle sülûkünu men ile isti’dâdını gölgeleyip sülûkunu tehir ederse, daha ahsen ve evla olur.

Şeyhe layık olan zaruret olmadıkça dizlerinin üzerine edeb ile oturmaktır ve edeb ile tekellüm edip, mâlâyâniden ve heva ve hezelden ârî olarak fuzulî sözlerden tevakki etmek lazımdır. Şeyh, müride hi-tabında, Cenab-ı Hakk’dan fehim ve idrak taleb eder. Eğer şeyh gadab ederse, mürid bunda bir mana murad olunduğunu teemmül etmelidir.

Şeyh Muhammed Ma’sûm (k.s) gadab ettiği zaman (Yahribullahu beyteke) buyururlardı. Bunun manasını soranlara “Cenab-ı Hakk enaniyetinin harab etsin de-mektir” derlerdi.

Ali İbn-i Hamid der ki; Seriyy-i Sakatî (k.s) yi ziyarete git-tim kapısında durdum: Allahım, beni senden meşgul eden kimseyi sen kendinle meşgul etki, beni bıraksın” dediğini işittim bu dua bereketiyle Cenab-ı Hakk bana tevfikinı ihsan etti de, Haleb’den kırk kere Hacc’a gittim.

Nitekim Âyet-i Kerimedeki (Fahla’na’leyk)den murad; “Dünya ve Ahiretten muhabbetini çıkar.” demektir. Şeyhe layık olan müridin kelamına müsamaha yapmamak ve iti-raz da etmemektir ki, Mürid de her taraftan yeis ve ink-isar hasıl olmasın. Eğer bir mürid’de masiyet zahir olursa, Şeyh ona işaret ve kinaye ile nasihat eder ki, Şeyhin muhabbeti müridin kalbinden zail olmasın. Yalnız Müridin itikadı sadık olursa, Şeyh masiyetini sarahatan zikr ederek itab eder.

Şeyhe lazım olan hâl galebesiyle zahir amelleri terk et-memektir. Belki salih amellerle evkatını muhafaza etmek lazımdır. Yoksa “amele ihtiyacım yoktur” diye tehayyül etmemelidir. Çünkü zahirde evkatını zai etmek batınında tehavün ve keselâ husule getirir. TarikatıNakşi-bendiye’nin itikatı ehli sünnet velcemaat itikadıdır. Ubudiyetin ve huzurun devamında tariklerin hepsi birdir yalnız fark surettedir.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz Hazretlerine tabi olmadan sünnetine ittiba etmeden devam-ı ubûdiyet ve huzur mümkün değildir. Şeyhe layık olan nefsinin hukukunda insanlara müsamahakar davranmalıdır, yani tazim ve hürmet gözetmemelidir. Fakat müride layık olan hiz-metini ifada kusur etmemektir.”Ben Şeyhime şöyle hiz-met ettim.” Diye hatırına bir şey getirmemeli ve bütün hallerde zahir ve batınından gaflet etmemelidir. Şeyh müridi bazan keyiflendirir, bazan da kederlendirir. Müridin bütün esrarına muttali olur. Rüyalarını ve hallerini dinler, fakat makamatta bildiği şeylerin hepsini izhar etmez. Bazan da teşvik için izhar eder ki Cenab-ı Hakk’ın nimetlerine şükrünü artırsın.

Allah (C.C.) buyuruyor :

“Hatırlayın ki Rabbiniz size: Eğer şükrederseniz, elbette size (nimetimi) artıracağım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir! diye bildirmişti.” (İbrahim Sûresi, Âyet 7)

Şeyh için bu hal evvelki halinden güzeldir” demek caiz olur. Bir halde daimi kalmak uzaklık ve hicabdır. Havf ve reca de edeb müsavidir. Bu tarikde kalbin inkisarı ve aczi gerektir.
Şeyhe layık olan Hakk’tan gayriye, hâle ve makama te-veccüh etmemektir. Bunlardan hiçbirini arzu etmez. An-cak Cenab-ı Hakk’ı murad eder.

Nitekim Şah-ı Nakşibend (k.s) Hazretlerinden ahval, makam ve mükâşefeden sorulmuş, buyurmuşlar ki:” Ben (lâ) kelimesiyle cümlesini nefyettim. Şimdi maksud ve matlubum hakk Teala’dan başka yoktur. Ancak zat-ı ilahi kaldı.” Talibe layık olan mükaşefette zahir olan şeylerin hepsini nefyetmeli, dünya ve ahirette yalnız maksûdu, ehadiyet sıfatıyla mevsuf olan vahid-i kahhar

Cenab-ı Hak azze ve celle olmalıdır.

Allah (C.C.) buyuruyor:

“(Resûlüm!) De ki: Ben sadece bir uyarıcıyım. Tek ve kahhâr olan Allah'tan başka bir tanrı yoktur.” (Sad Sûresi âyet, 65)

Hafız habibullah der ki: “Hoca Muhammed Bâki (k.s)’nin yanına halvette iken izinsiz girdim. Maksadım bir rüyamı söylemekti. Hoca (k.s) buyurdu ki: (Ya Hafız benim in-dimde ne hal var ne makam var !) hemen çıktım fakat ah-val ve zikirden bende bir şey kalmadı, belki kalbimden zikir de zail oldu” Mürid şeyhin kerem ve lûtfuna itimad etmemeli, hatta bir yabancı gibi korku ve edeb ile hizmet etmesi lazımdır. Fakat zamanımızda böyle müridlerin bu-lunması, kibrit-i ahmerden daha nadirdir.

Himmet: Allah indinde makbul ve mübârek bir kimsenin mânevî yardımıyla, birisine himâye veya yardım velîet-mesidir. Bu, Allah’ın himmet sâhibi olan kullarının, arz üzerinde bulunan bütün insanlara şefkât ve mer-hametleri îcâbı, dünyâ ve âhiret saâdetlerini kazanabil-meleri için fî-sebîlillah muâvenet ederler. Hiç kimseden de menfaatleri karşılığı hiçbir şey beklemezler; niyet ve arzûları da Hakk rızâsı içindir.

Ârif-i billah: Mürşidi kâmil, Hakk’ın nûru ile Cenâb-ı Hakk’ı bilen evliyâsıdır.

Rikkat-i Kalb: Allah’ın nazarı mü’minlerin kalbinedir. Te-cellîside mü’minlerin sadrınadır. Kalb, nazargâhı ilâhîdir. Mü’mini kamilde rikkat-i kalb, yufka yürek, acıma hissi, merhamet duygusu ve şefkat ile dopdolu olan bir gönül vardır.

Sohbet-i şeyh zikirden ahsendir. Amma edebe ve hukuka riâyet edilirse. Fakat edebe ve hukuka riâyet edilmediği takdirde zararı faydasından çoktur. Eğer mürîdin kalbin-den şeyhin hürmeti sâkıt olacağını şeyh bilirse, o müridi yanından uzaklaştırmalıdır. Şeyh üzerine vacib odur ki müridi, şeriat ve ibâdetle meşgul etsin.

Râzi rahimehullah der ki:”Mürşid olan şeyh daimi surette evliyaullah içinde mestûrdur. Bu sebeple avamdan mahfî olacağı daha açıkdır. Bunları ancak bâtın erbabı bilir.

Nitekim hadîs-i kutside Cenab-ı Hak, (Velisini ondan başkasının bilemeyeceğini başkalarından gizlediğini) beyan buyurmuştur. Kümmelîn (evliyaların seçilmişleri) mertebesine yükselememelerinin sebebi, tâliblerin sıd-kının azlığındandır.
Râzî rahimehullah yine buyurdu ki:”Malik ibni Dinâr (k.s)’a bir adam: “dün gece seni cennette gördüm” sa-lına salına gidiyordun” demiş. Mumâileyh cevaben: “Şeytan seninle benden başka maskara edecek kimse bulamamış mı ki:” buyurmuş ve ilave etmiş: “Cenab-ı Hak bizi bu fena zamanda yerin dibine batırsa müste-hakız.” Demiştir. Yine Rahimehullah buyururlar ki: “Bu asırda meşihat davası yapan kimselerin çoklarının so-hbeti semmi katildir (öldürücü zehirdir). Yalnız Cenab-ı Hak’dan ilham ile yahut ehli tarikden sadıkların şehadeti ve sıdkının emmaresi zâhir olursa, onunla musahabet de fayda olur. İzinsiz şeyhliğe başlayan kimsenin ifsâdı, is-lahından çok olur. Bu gibi şeyhlere Kuttâ-ı târik-ı (yol ke-sici) günahı yazılır. Böylelerinden kaçınmak lazımdır. Çünkü bunlarda, insan kılığında şeytanlık vardır ki onu bilmek çok zordur.

Babadan veya dededen miras, müteşeyyih evlatlarla, ilimsiz ve amelsiz şeyh kisvesine bürünmüş kimselerle musâhabet (sohbet etmek) caiz değildir. Her kim ki, Ce-nab-ı Hak ile “Sıdkım hâlısdır, Hakiki rütbeye erdim” di-yerek şeriat-ı garraya tabi olmazsa ve tekalifi şer’iyye’nin kendinden sakıt olduğunu iddia ederse, iyi bilsin ki, böyle olan kimseler zındıktır. Böyleleriyle ünsiyetten sa-kınıp bunların sohbetinden derhal uzaklaşmak lazımdır. Böyle echel müteşeyyih müsvetteleri bilmelidirler ki, şe-riat, hakikat tohumunun kabuğudur. Kabuk yardım et-mezse tane nema bulmaz ve büyümez. Halbuki, ehl-i hakikat ittifak ve ittihad ettiler ki, bir hakîkat ki, şeriat o hakikatı red ederse, o hakikat değildir; zındıkadır. Her kim ki tekalif-i ilahi ipini boynundan atarsa bâtıla ve dalalete düşer.
Cüneyd-i Bağdadî (k.s) buyurdular ki: “Bir kimse havada bağdaş kurup otursa dahi iltifat etmeyin ancak şeriat ve sünnet üzere ise o başkadır.
Şeyh Rabb’ıyla ünsiyet için kendine özel bir vakit ayır-malıdır ve huzurun kuvvetlerinden kendisi için husûle gelen hâle itimat etmemelidir.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz Hazretleri buyurdular ki:”
Benim için bir vakit var ki, ben o vakitte Cenab-ı Hakk ileyim. Başkalarıyla meşgul olamam”. (Keşfül Hafâ)

Huzûr halinin istimrârı, zâhir ve bâtında (masivallahü Tealayı ) terke kuvvet husûle getirir. Sonra nefsinde, yine adetine rücû eder. Buna binâen şeyh kendisinde olan temkin hâlini her gün teftiş etmezse aldanmış olur.

Şeyh muhyiddin (k.s) buyurdu ki: “Çok şeyhleri gördüm ki, kendi hallerini teftiş etmedikleri için kendi mertebeler-inden düşmüşlerdir.
Cenab-ı Hak Kur’an-ı Kerim’de buyurdu:
Gerçekten insan, pek hırslı (ve sabırsız) yaratılmıştır.Kendisine fenalık dokunduğunda sızlanır, feryat eder. Ona imkân verildiğindeisecimri kesilir.” (Meariç Sûresi, Âyet 19-21)

Bu âyette Cenab-ı Kibriya, nefisde olan her rezaili cem etmiştir ve şunuda izhar etmiştir ki, nefsin hilkatında mevcut olmayan faziletleri, nefsin kazanmasını izhâr bu-yurmuştur. Öyle ise nefsi terbiye etmek lazımdır ve nef-sin cibilliyetinden korunmak vacibdir vesselam. Ve yine (k.s) buyurdu ki: “Şeyhe mahsus bir zâviye ister ki kendisinden başka gerek mürid ve gerekse başkası gir-memelidir. Yalnız yanında olan havâs girer. İkinci bir zâviyede eshabı ile içtima etmek için lazımdır.Kendi es-râr ve harekâtını izhar etmemek şeyh için vacibtir.
Resulullah (s.a.v) bir hadîs-i şeriflerinde şöyle buyurdu-lar: “Bir kimse Kur’an okur İslâm fıkhını bilirde, sonra sultandan bir menfaat olur amacıyla sultanın kapısına varırsa, kaç adım attıysa o adımlar kadar cehennem’e adım atmıştır.” ( Hadis; Deylemi, Müsned)

Bir mürid, tarika ilk adımını attığında dünyadan ve hela-linden, zühd etmesi lazım gelir. Şüpheliden ve haramlar-dan sakınmalıdır. Zira haram ve şüpheli şeylerden, avâmın bir kısmı da kaçınır. Nerede kaldı ki, sâdât-ı kirâm, tarîkına sülük eden sakınmasın. Muvaffak olan için bu kadar kâfidir.

Nas içinde manevi mertebe ruhani hal ve keramet iddia edenlerin, bizce ölçü mi’yarı belli olmuştur. Kim Allah ve O’nun Rasulüne daha çok edeb ve itaatte bulunuyorsa ancak o kimse kamil mü’mindir.

Ya Resulullah senin gibi dayanak ve desteği olunca; ümmette gam, keder kalır mı? Kaptanı Nuh olan geminin, denizin dalgalarından korkusu olur mu? Cananın kapıs-ında sailliği, dünya saltanatına değişmem. Çünkü bu kutsi kapı sayesinde kişi,fazilette fezaya erişir. Ey zuhuru ile hayata gençlik getiren Efendim; yeryüzü senin bari-gahına saha olduğu için kıymet kazanmıştır. Semalar, senin karargâhına damını öpebildiği için ulvîdir.Yedi ci-het, senin nurunla aydınlanmıştır. Türk, tacik, arap senin kölendir.Cihanda hayat güneşini parlattın, köleleri efendilik mertebesine yükselttin. O’nun medhiyelerini bu uslübla ebediyyete kadar devamlı, durmadan söylesem yüzlerce kıyamet geçer. Ben sözlerimle haşa ki Efendimi medh edemem. Ancak O’nu senâ etmekle sözlerimi kıy-metlendirip değerlendirdim.

Sad bin Hişam Fahri Kâinatın dârı ahirete intikalinden sonra, Hazreti Aişe (r.a)’ye Resulullah’ın edeb ve ahlâkından sormuştu. Hazreti Aişe (r.a) validemiz ceva-ben:
“Siz hiç Kur’an-ı Kerim okumadınız mı?
- Okudum
- Resulullah’ın edeb ve ahlâkı Kur’an’dan ibarettir”
Evet o, edeb ve ahlâkı Kur’an âyetlerinden almıştı. Mev-layı Müteâlimiz onunahlâkını Kur’an’da medhediyor.

Cenab-ı Hak Hazretleri: “Sen,şüphesiz pek büyük bir ahlâk üzerindesin”buyuruyor.

Allah kelâmı ile edeb ve ahlâkı tebcil edilen bir peygam-bere ümmet olmak şerefine mâlikiz.

Elhamdulillah...

Peygamber-i Zîşan Efendimiz buyuruyor ki :

“Beni Rabb’im terbiye etti de edebimi ne güzel eyledi”

Şu halde bizim salâh ve felahımız onun ahlâk ve edebini bilip ona uymakla olacaktır.Burada bilmünasebe Cenab-ı Peygamber Efendimizin güzel ahlâklarından bir nebze bahsedelim:

Resulü Ekrem Efendimiz (s.a.v): “İnsanların en şecaat-lisi, en adili, en iffetlisi idi. İhsan ve keremde nebatlara can veren sabâ rüzgarına benzerdi. Altın ve gümüş yanında sabahlamaz; fakirlere, muhtaçlara dağıtırdı.

Cenab-ı Hakkın lûtfettiği dünyalıktan ancak ehline yete-cek kadarını alırdı. Hayatı boyunca istiyeni mahrum et-memiş, el uzatanı boş çevirmemiştir. Yoksulları tersle-mezler; “Velev ki yarım hurma ile de olsa nefsinizi at-eşten koruyunuz” buyururlardı. O’nun cömertliği şöyle-dir.

Şahadet kelimesinin (Lâ) sından başka, ömründe bir şey isteyene (Lâ) yani yok demedi. Evet demesiyle de lûtüf ve ihsanı coşardı.

Sahâvet: Cömertlik, ihtiyaç sâhiplerine infak ve ihsânda bulunmak.

Cenâb-ı Hakk şöyle buyuruyor:

“Hayır olarak harcadığınız kendi iyiliğiniz içindir. Ya-pacağınız hayırları ancak Allah’ın rızâsını kazanmak için yapmalısınız. Hayır olarak verdiğiniz ne varsa karşılığı size tam olarak ödenir ve aslâ haksızlığa uğratılmazs-ınız.” (Bakara Sûresi; Âyet: 272)

Muhtelif Âyet-i Celîlelerde ve Hadîsi Şeriflerde yapılan iyilik, infâk ve ihsânın hiçbir zaman karşılığının zâyî ol-mayacağı beyan olunmuştur.Dünyâda Allah için ihlasla verilen hayır ve hâsenâtın mükâfât ve semeresinin, âhirette mutlakâ görüleceği ve mü’minlerin mahrum bı-rakılmayacağı bildirilmektedir.

Peygamber Zîşan Efendimiz (s.a.v.) buyurmuşlardır:

“Cenâb-ı Allah kerîm’dir, kerem sâhiblerini, âl-i cenab ve cömertleri sever. Denî ve düşük tabiatta bulunanlardan ikrâh eder.” (Hadîs, Tirmîzi)
“Cömertlik ve ihsan; Cenâb-ı Allah’ın azim sıfatlarının büyüklerindendir.” (Câmi-ûs-sagîr)

Bir kimsede sehâvet sıfatı varsa ki o ne güzel haslettir. Cenâb-ı Hakk onları sıkıntılardan kurtarır ve ummadıkları yerden merzûk eder.

Server-i enâm aleyhis’salâtü ve’s-selâm Efendimiz (s.a.v.) buyurmuşlardır: “Velev ki bir hurmanın yarısı da olsa, sadaka vermekle kendinizi Cehennem ateşinden koruyun. Ona da mâlik değilseniz, insanların gönüllerini mesrur edecek güzel bir sözle de olsa onları sevindir-iniz.” (Hadîs, Buhârî, Müslim)

Sadaka, yapılan iyilik ve hayrın adıdır. Sadaka vasfına sâhip olan herşey, hatta bir yarım hurma veyâ güzel bir söz de başlı başına bir iyilik ve insanı Cehennemden koruyan bir kalkandır. Bu sebeble hayrın azı çoğu değil, iyilik olarak yapılmış olması esastır. Yapılan hiçbir iyilik de küçük görülmemelidir. İnsanı Cehennem azâbından koruyacak olan yaptığı hayır ve hasenâtıdır. Şu halde yapılan iyiliklerin ihlaslı bir niyetle Allah için yapılmış olması da şarttır.
Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurmuşlardır: “Gerçekten tasadduk, Cenâb-ı Hakk’ın gadâbını söndürür ve insanı saâdete ulaştırıp sû-i hâtimeden mu-hâfaza eyler.” (Hadîs Müslim, İbn-i Mâce)

Yine Peygamber Efendimiz (s.a.v.) “Mü’min kimsenin sa-dakası, ömrün artmasını gerektirdiği gibi, sû-i hâtimeden muhâfaza eder.” buyurmuştur. (Hadîs Tirmîzi, Ahmed bin Hanbel)
Peygamber Efendimiz aşırı hürmet ve ta’zimi hoş gör-mezler, çok zaman elini öptürmeye müsaade etmezler, bir toplantıya geldiklerinde bulundukları yere otururlar, ayağa kalkarak ta’zimde bulunulduğun da yüzleri kızarır, pek memnun olmazlardı. En büyük şiarları tevazû idi. Bir acûze bir iş için müracaat etse işini bitirinceye kadar onunla yakından alakalanırlar;” Müslüman kardeşinin iş-ini görüp, yardım edene Allah yardım eder; sıkıntıdan kurtaranı, Allah kıyamet gününde sıkıntıdan kurtarır; ay-ıbını örtenin Allah ayıbını örter” buyururlardı. Herkese layık olduğu kıymeti verir, hakkı olan iltifatı yaparlardı. Akraba ve yakınları ziyaret ederler. Misafirlerine bizzat hizmeti vazife bilirlerdi.

Dilin afetleri: Sükûtu tercih etmek sükûttan istifade et-mektir. Hakikat Tâlibi zaruret olmaksızın konuş-mamalıdır. Arkadaşı veya tanımadığı bir kimse ona bir şey sorduğu zaman kifâyet mikdarı cevap verir. Dilin afetleri çoktur. Gıybet: Kardeşinin arkasından o duyduğu zaman hoşuna gitmeyecek şeyler söylemek. Nemime: İki kişi arasında laf götürüp getirmek.
Hemz: Fesad çıkaracak söz söylemek.

Lemz: Ayıplamak, gözüyle, kaşıyla işaret edip birbirinin aleyhinde fısıldamak.
Kizb: Yalan söylemek.İstihza: İnsanları alaya almak, eğlence konusu yapmak. Dinin bazı hükümlerini ya-lanlamak, bazı kimseleri medihde ileri gitmek güzel konuşmak suretiyle arkadaşlarına sitem ederek onların arkasında kendini gösterme arzusunda bulunmak dilin afetlerindendir. Bilinmelidir ki, mâsiyetten sakınmak bütün ibâdetlerden efdâldir.

Bu manada büyükler: “Ey insan dilini tut ki seni sokma-sın çünkü sahib olmassan o bir yılandır. Kabirlerinde dili yüzünden ölen nice insanlar vardır. Nice kahramanlar onun karşısına çıkmaktan korkarlar.” Demişlerdir. Sus-mak selamettir. Asıl olanda budur. Yoksa insan düşün-meden söylediği bir sözden her zaman pişmanlık duy-abilir. İnsan bir konu üzerinde konuşmaya mecbur edilirse şeriatın emir ve yasaklarını dikkate alarak konuşmalıdır. Yerine göre sükut etmek Allah’ın kullarının özelliklerindendir. Yerine göre konuşmak nasıl bir fazilet ise hataya düşmemek içinde sükut etmek de aynı şekilde bir fazilettir. Yeri geldiği zaman gerçeği meydana koymak en şerefli hasletlerden birisidir. Bir münkere mâni olmak için ister kendisinden çekinilen ister bir iyiliği umulan kimseye hakkı söylemek için konuşmak güzel haslettir.

İbn-i Abbas (r.a) dilini tutarak: “Ya hayır söyleyerek hayra nail ol, yahut şerri söylemekten sakın selamet bul de-miştir.

Dili muhafaza etmek her yerde ve her zaman en mühim işlerdendir. Çünkü dil kalbte bulunanların tercümanıdır. Dilin hatadan uzak kalması ise kalbe bağlı kalmasıyla mümkündür. Bazı büyükler demişlerdir ki: “Sükûtu ga-nimet bilmeyen ve sükûtun faziletini anlamayan kimse konuştuğu zaman boş ve lüzumsuz şeyler konuşur. Onun için dili muhafaza etmek gerekir.
Sözünde tefekkür: İnsanoğlunun günahlarının ekserisi lisanındandır. Belâlar insana, lisanından gelir.Buna göre her kim sözlerini tefekkür ederek ve düşünerek söylerse, kurtuluşa erer. Hizmetin güzelliği edeb iledir. Her kim ve-liler mertebesine ermek isterse helal lokma yeye, dünya ve ahirete düşkün olmaya, Allah’tan başkasına bel bağlamaya.
Allah’ın zatından başka hiçbir şeyi murad etmemeli, dü-nya ve ahiret müridin muradı olmamalıdır. Yine mürid makam, fenâ, beka gibi şeylerle meşgul olmayıp nefsini temizlemeye ve hallerini sünnet-i seniyyeye uyarak düzeltmeye çalışmalıdır. Bunun için de mürşidin emir ve irşadı karşısında gassal elindeki meyyit gibi olmalıdır, şeyhin sözünü reddetmemelidir. Kendi bildiği doğru bile olsa. Ayrıca bilmeli ve şöyle inanmalıdır ki, şeyhin hatası müridin doğrusundan hayırlıdır. Halıka isyanda mahluka itaat caiz olmadığını da bilmelidir. Mürşidi sormadıkça mürid hiçbir şeyi ona tarif etmeye, anlatmaya kalkış-mamalıdır. Şeyhin halifelerinin ve onların hizmetlerini gören ve kendilerinden önce tarikata girmiş ve şeyhe sadakatle bağlı müridlerin emirlerini de yerine getir-melidir. Zahiren diğer müridlerin amellerinden kendi ameli fazla bile olsa kendine bu sebeple varlık verme-melidir. İhtiyacını şeyhinden başkasına açmamalıdır.

Eğer şeyhiyle aynı yerde bulunmuyorsa ve çok zaruret içinde kalmışsa ancak cömert ve müttaki bir salihden yardım istemelidir. Gadab etmekden sakınmalıdır. Çünkü gadab yani öfke zikrin nurunu söndürür. Şeriatı layıkıyla bilen ve hakikata ermiş bir mürşidi buldu ise onu terket-mesi haramdır. Mürid mürşidine bedenî, malî ve kalbî hizmetinin âdab ve şartlarına riayet ederek yapacağı hizmetinde kusur etmemeğe çalışır. İster onun huzu-runda olsun, ister ondan ayrı bulunsun her zaman ede-bini muhafaza etmelidir. Eğer edebini nuhafaza etmezse bereketinin zevaline, nurunun zulmete çevrilmesine, kal-binin perdelenmesine ve manen uzak düşmesine sebep olur. Mürşid, beşeri tabiat ve merhameti icabı müride olan muamelesini ister değiştirsin, ister değiştirmesin bir şey farketmez.
Bunlar müridin, mürşidin huzurunda ve gıyabında riayet etmesi gereken adâbın topluca ve kısaca izahıdır. Diğer bazı edebler de bunların içindedir. Bunlar ilahi terbiye ile elde edilir. Zevkine varmakla hakikatleri anlaşılır ve gizli olan şeyler de kendisine zuhur eder. Allahu Teala cüm-lemizi bu edeblerle en güzel şekilde terbiye etsin.

Bu edeblere riayet sayesinde bizleri de aksal gayemiz olan menzil-i maksudumuza kavuştursun. Kâinatta abes hiç bir şey yoktur ve bütün kemâlat edebledir.

Nitekim hazreti Ahmet er-Rufâî: “Her zerrede bir nur ve her katrede bir zuhur vardır. O da edebe riâyet etmek ile elde edilir,” buyurmuştur.

Bahaeddin-i Şah-ı Nakşibendî (k.s.) buyurmuştur:

Men vasale illa bil edeb

Men sakate illa bi’t-terkil edeb

(Kim Hakka ulaşmışsa ancak edeble ulaşmıştır. Kim de makamından düşmüşse, ancak edebi terk etmesin-dendir.)

Şeyh Abdülkadir Geylanî Hazretleri buyurdu ki: “Ey ih-van-ı din! Biz Cenab-ı Hakk’a kıyamü’ l-eyl (geceleri na-maz kılmakla), sıyamu’n-ehar (gündüzleri oruç tutmakla) ve tedrisi ilim ile vasıl olmadık. Lâkin Cenab-ı Allah’a kerem, tevazü ve selâmet-i sadr ile vasıl olduk. İnsanları mevlasından ayıran dünya sevgisi ve nefstir. Dünyaya muhabbetten ziyade azam hicab yoktur. Terakkide kerem ve sehavet esastır. Tevazu ise sâlikin manen yükselme-sine sebebtir. Bu iki şey tamam olunca selâmet-i sadır ile de kalbden mâsiva zail olup sâlik mevlasına vasıl olur”.

Şeyh İbrahim Dussûkî Hazretleri buyurdular ki: “İki nefe-sin hiç olmazsa biriyle zikrullah ile meşgul olmayan mürid benim evladım değildir.”
Ey ihvan-ı din: Lisanına sahip ol. Lisanın seni ejderha olup sokmasın. Kabirde lisanı yüzünden nice maktul vardır ki- şecaatlı olan kimseler dahi korkularından yan-larına varamazlardı. Elhasıl sükutta selâmet vardır. Ademi sükûtte nedamet olduğu gibi. İnsan bir konu üz-erinde konuşmaya mecbur edilirse şeriatın emir ve yasaklarını dikkate alarak konuşmalıdır. Yerine göre sükût etmek Allah dostlarının özelliklerindendir. Yerine göre konuşmak nasıl fazilet ise hataya düşmemek için sûküt etmek de aynı şekilde İslâm edebindendir. Yeri geldiği zaman gerçeği meydana koymak en şerefli has-letlerden birisidir. Bir münkere mani olmak için ister kendisinden çekinilen ister bir iyiliği umulan kimseye Hakk’ı söylemek için konuşmak güzel haslettir. Her halinde vuslata ulaşmak için yegane istinatgâh, insanın aksal gayesi, Allah’a kavuşmak arzusu, teslimiyet ve edebledir.

Sâlikin riayet etmesi gereken edebler çoktur. Bir me-selede ülema arasında ihtilaf olmuş ise ahvat olanla amel etmelidir. Mesela, alimlerden birisi bir gıda maddesi hakkında helaldir demiş, diğer bir alimde mekruhtur de-miş ise ikincisinin sözü ile amel edip o gıda maddesini yememesi lazımdır ki şüpheliden kurtulmuş olsun. En mühim meselelerden biride şudur ki: Sâlik seyr-i sülûkunu tamamlayıp kemâle erinceye kadar nefsine, nefsinin isteklerine muhalefet etmelidir.
Şeyhu’l-İslâm Zekeriyye’l Ensârî (k.s) Şerhi Münferice’de der ki: “Ulema, nefse muhalefet etmek ibadetin başıdır demişlerdir.”

Seyri sülûk tamamlanıpta kemale erdiği zaman nefsin istekleri Hak rızası doğrultusunda olur, o zaman muhale-fet etmeğe lüzum kalmaz. Sâlikin edeblerinden biri de gönlünü mal ve dünya sevgisinden temizlemelidir. Zira bir kalbde iki sevgi birleşemez, masivâ sevgisinin bu-lunduğu kalbe Allah sevgisi girmez. Allah sevgisinin yer-leştiği kalbe de masivâdan hiç bir şeyin sevgisi yakla-şamaz. Bir kimsenin kalbine Allah sevgisi yerleşmedikçe de o kimse manevi terakkide asla yol alamaz.

Ebû Nuaym İsbihanî’nin hılyesinde Urve b. Zübeyr (r.a), Hazreti Aişe (r.anha)’dan nakline göre, Hz.Aişe buyu-ruyor ki: “Bir defa yeni bir gömleğim vardı da onu gi-ymiştim. Hoşuma gitti, ona bakmaya başladım. Bunu gören (babam) Ebû Bekir (r.a) buyurdu ki: Neye bakıyor-sun, muhakkak ki Allah-ü Teala şu anda sana rahmet nazarı ile bakmıyor. Bende: ey baba bu nedendir? Dedim. Buyurdu ki: bilmiyormusun, bir kul dünya zîneti hoşuna gider de onunla ucbe düşerse o dünya zînetini terk edene kadar Allah azze ve celle o kula buğz eder. Hz. Aişe (r.anha) der ki: “O gömleği hemen çıkarıp ta-sadduk ettim. Babam da buyurdu ki: “Ola ki bu sadakan senin o günahını affettirir”.

Ümmetin en büyüğünden peygamberlerden sonra en yüksek kulluk rütbesine ermiş bulunan Hz.Ebû Bekir (r.a)’dan bu rivayet gösteriyor ki; Allahu Teala’nın sevmediği dünya zînetlerini kullarının sevmesini de sevmiyor. Şu hale göre sâlikin yolunu kesen en büyük mania dünya ve dünya zînetlerinin sevgisidir. Bundan şiddetle hazer etmek lazımdır. Bir kimse tarıkata girer de bununla beraber Cenab-ı Hakk’ın rızasından başka bir şeye iltifat ederse o kimse tarikatle istihza ediyor demek-tir.

Ehlullah buyuruyor ki: Allahu Teala ve tekaddes haz-retleri ile adab-ı zahirenin başlıcaları şunlardır; Evvela mürid daimi surette evâmir-i şer’iyye (şeriatın emirleri) ile kaim (amel eder) olup ve devamlı taharet üzere abdes-tli bulunmalıdır. Bununla beraber;

Kalbin Tahareti: Allahu Tealanın gayrisinden berîdir.

Sırrın Tahareti: Rü’yet ve müşahededir.

Ruhun Tahareti: Haya ve heybettir.

SadrınTahareti: Reca ve kanaattır.

Batnın Tahareti: Helal yemek ve iffettir.

Elin Tahareti: Vera ve ictihaddır.

Ma’siyetin Tahareti: Hasret ve nedamettir.
Lisanın Tahareti: Zikir ve istiğfardır.

Taksirin Tahareti: Havf ve hatemedir.
Ehlullah buyurmuşlardır ki, kadın hayız halinde iken temiz olmadığı için namazdan ve diğer ibadetlerden men edilmiştir. Mâsiyet ve günah necasetine bulaşmış olan kimse de ibadetlerinin Hak Teala tarafından kabul olun-mamasından korkmalıdır.
Sâlikin dilinden hiç istiğfar eksik olmamalıdır. Her türlü hatasından, gafletinden meydana gelen günah kirlerini tevbe ve istiğfar ile hemen temizlemeye çalışmalıdır. Hz. Peygamber (s.a.v) Efendimizin ahlâkı ile müteallik ede-bleri ile müeddeb olmalıdır. Evliyaullah hazaratı hep böyledirler.

Evliyaullahın huzurunda yüksek sesle konuşmamalı, onlar konuşurlarken sözlerinin arasına girilmemeli, an-cak bir şey sorduklarında cevabı verilmelidir. Evliyaulla-hın kerih gördükleri kerih görülmeli, istihsan edip güzel gördükleri de güzel görülmeli ve onların hanelerinde el-biselerine, eşyalarına bakılmamalıdır. Onların huzur-larında, “Başka bir şeyhe gitsemde feyz alsam” diye hâtırdan bir şey geçirmemelidir. Zira bu, perişanlığa se-beb olabilir.

Hülâsa; insan tab’ında olan nefsanî şeylerin tamamından ictinab etmelidir. Ey sâlik, kalbinde Hak’dan başka hiç bir şey bulundurma, daima Hak ile ol. Gaflete yol verme. Sâlike sülûk esnasında elvan ve eşkâle (renklere ve şe-killere ) bakmak, hatta kitab mütalaa etmek dahi (hal zamanına göre) havatır verir.

Şeyh ile sohbetten saadet-i maiyyet-i ruhani husule gelir. Cem’iyyet ve huzur melekesi, bereketi ile huzûr-u tam hasıl olur.

Tarikatın birinci şartı, kalbi mâsivadan (Allah’dan başka herşeyden) temizlemektir.
İkinci şartı, namazda tahrime tekbiri ne ise tarikatta kal-bin zikriodur. Binaenaleyh kalb Allah’ın zikrine müsta-ğrak olmalıdır.
Üçüncü şartı, Allah’ın muhabbetinde tamamen fâni ol-maktır. Allah sevgisi sâlikin benliğini sarmalıdır. Mühim olan şartlardan biri de, zaruret olmadıkca konuş-mamalıdır.

İftira, istihza, yalan, nemime, gıybet, hemz ve lemz gibi afetleri çoktur. Lisan kalbin tercümanıdır. Lisanın günah-lardan salim olması: Kalbin itminana kavuşmasını sağlar. Edeb şartlarından biri de sâlik her nefesini en kıymetli sermaye bilmeli ve hiç bir nefesini boşa harcamamalı, her nefesini Allah’ın zikri ile, Allah Teala’nın rızasını tahsil etme yolunda harcamalıdır. Edeblerin en mühimi olan ve asla unutulmaması lâzım gelen ikisi de şunlardır.

1) Sâlik, tarikatda ne kadar ilerlerse ilerlesin kendini yolun başında bilmelidir.

2) Sâlik, kendi nefsini herkesten aşağı görmelidir.

Bu iki edebe riayet edilmediği taktirde Allah korusun-mühlikâttan olan ucbe düşülmesi tehlikesi ve korkusu vardır. Ahkâm-ı şeriyyeye güzelce riayet ederek amel et-tikten sonra riayet edilmesi lazım olan bazı prensibler vardır. Seyr-i sülûkte o prensiblere riayet edilmeksizin yol almak müyesser olmaz.

O prensibler şunlardır: Yeyip içmeyi azaltmak, orucu çok tutmak, Kur’an-ı Azimüş’anı manasını düşünerek oku-mak, Allah-ü Teala’yı devamlı zikr etmek, gece namazı kılmak, salihler ile sohbet, tefekkür, uzlet, az uyumak. Aslında bu prensibler ahkam-ı şeriyyenin dışında olan şeyler değildir. Ne var ki, sâlikin içine düşmüş olduğu gaflet neticesinde unutup, ihmal ettiği bu vazifelerini yer-ine getirerek Allahu Teala’ya takarrub edecektir. Burada yeri gelmişken şunu da hatırlatmadan geçmeyelim.

Ashab-ı kiram ve selef-i sâlihin hayatlarında bu zik-redilenleri ve daha fazlasını tatbik ediyorlardı. Edeb en-var-ı ilahiyeden bir taçtır. Onu başına koyda istediğin yere git. İnsanı mahbube’l-kulub eden edebdir.

Seyyid Aliyyi Havvas Hazretleri mescidinin önüne gelir, içeride kimse yoksa cemaati bekler, onlarla beraber gir-erlerdi. Sebebi sorulunca: “Bizim gibilerin huzur-u ilahi-yeye yalnız girmesi su-i edebdir.” derdi.

İmam-ı Şa’râni der ki: “Bir gün farkında olmadan tesbi-hime bastım. Bu halime üzüntümden adeta eridim . Çünkü ben o tesbihle Hakk’ı zikreder, evradımı okurdum. Ashab-ı Rasülullah, Peygamberimiz (s.a.v) Efendimizin huzurunda adeta başlarının üzerinde uçacak bir kuş varmış gibi edeb ve vakarla bulunurlardı. Enbiya ve evli-yalar nice meşakkatler ve musibetler çektikleri halde, “Mevlaya karşı su-i edebdir”diye katiyen hallerinden şikâyet etmezlerdi.

Şedaid: Âfat, meşakkatli haller, şiddetlimusibetlerdir.

Peygamberi (s.a.v.) Efendimiz buyurmuşlardır:

“Vallahi ben cümlenizden ziyade Cenâb-ı Allah’ı (C.C.) bilirim ve cümlenizden ziyade ondan korkarım.” (Hadîs, Buhârî, Müslim)

Hilaf-i edeb küçük bir hata zuhurunda senelerce gözyaşı döker, istiğfarda bulunurlardı. Allah’ın haklarına riayet et Allahda sana riayet eder. Her an Allah’dan kork. O’nu her an yanında bulursun. Sıkıntılı zamanlarında Allah’ı nasıl hatırlıyorsan, rahatlık zamanında da Allah’ı unutma. Marifetullah’a ermeye çalış. Yani Allah’ı tanımaya çabala. Tek muradın Allah olsun. Yardım isterken ancak Allah’tan iste. Dünyada başını ne gelecekse hepsi hakkında kalem kırılmıştır. Eğer bütün insanlar Allah’ın senin için yazmadığı bir şeyle sana fayda vermek için bir araya gelseler buna güç yetiremezler. Aynı şekilde sana zarar vermek için bütün insanlar bir araya gelseler Allah o zararı senin için yazmamışsa yine sana zarar veremezler. Eğer yakînen sadakate ermek, her yaptığını sadıklara mahsus kalbi yakınlıkla yapmaya gücün yetiyorsa derhal yap. Eğer bunu yapamıyorsan istemediğin sabırda senin için rahatlık vardır. Bil ki, Allah’ın yardımı sabırladır. Fe-rahlık sıkıntıdan sonra gelir. Her zorluktan sonra bir ko-laylık vardır. Yapmak isteyenlere bu kadar tavsiye yeter. Şüphesiz ki, Allah dilediğini hidayete erdiren, dilediğini dalâlete düşüren ve dilediğini mutlaka yapandır.

Cenab-ı Hak şöyle buyuruyor:

“(Onlar şöyle yakarırlar:) Rabbimiz! Bizi doğru yola ilet-tikten sonra kalplerimizi eğriltme. Bize tarafından rahmet bağışla. Lütfu en bol olan sensin.” (Al-i İmran Sûresi, Âyet 8)

O halde edeb, zımnen ve tebean zikr olunanların dışında istikamette ve güzel ahlâktadır. Edeb şimdiye kadar say-dığımız ahidlerin hepsine vefadır. Yani Allah’ın ahidlerine ve insanların ahidlerine vefa göstermektir. Adalete, işlerin hepsinde vasat halli olmaya devamlılık göster-mektir.
Allahu Teala Kuran-ı Kerimde şöyle buyurmaktadır:

“O halde seninle beraber tevbe edenlerle birlikte emrol-unduğun gibi dosdoğru ol! Aşırı da gitmeyin. Çünkü O, sizin yaptıklarınızı çok iyi görendir.” (Hud Sûresi:112)

Bu işlerin en çetinidir. Ebu Aliel-Sulemî, Peygamberimiz (s.a.v)’i rüyada görmüş ve sormuş: “Sizden Hud Sûresi benim saçlarımı ağarttı”, dediğiniz rivayet olundu. Ya re-sulallah o sureden sizin saçlarınızı ağırtan nedir? Pegamberlerin kıssaları ve ümmetlerin helâkimidir? Bu-yurdular ki;

-Hayır, fakat emr olunduğun gibi istikamet et (dosdoğru ol) sözüdür.”

İstikamet beştir:

1- Lisanın zikir ve senâ üzerine istikameti,
2 -Nefsin haya ile beraber taat üzere itikameti,
3- Sırrın tazim ve vefa üzerine istikameti,
4- İstikametlerden biri de edebdir.
5- Bu vasat yolla hadden tecavüz etmenin zararını bil-mekle işte bu hadden tecavüz ile cefanın arasındaki haddi korumaktır.

Münâvi, “Rabbim beni te’dib etti” hadisinin şerhinde şöyle diyor: “Yani, bana nefs riyazetini zâhir ve bâtın ahlâkın güzelliklerini öğretti. Edeb nefs için hasıl olan güzel ahlak ve kazanılmış ilimlerdir. –Te’dibimi de güzel yaptı- demek, bana beşerden hiç kimseye verilmeyen şeylerden lütfetmesiyle bunu yaptı demektir. Rabbi onu ubudiyet âdabıyla tedib etti.
Edeb aklın sûretidir. O halde senin aklını nasıl dilersen öyle şekillendir. Fazilet akıl ve edeb iledir, haseb ve ne-seb ile yani (soy sopla) değildir. Çünkü edebini terk eden kimse nesebini zayi eder. Kimin aklı saparsa aslı da sa-par. Hüsn-ü edeb nesebin çikrinliğini örter. İlim edeb ile anlaşılır.

Amel ilim ile salah Ebû Hafs el-Nişaburi’l-İrakî geld-iğinde, ona Cüneyd geldi ve onun ashabını başı ucunda emirlerine riayet eder bir vaziyette durduklarını gördü. Ona: “Ashabını meliklerin edebiyle edeblendirmişsin dedi!” O da: hayır dedi, fakat zâhirdeki hüsn-ü edeb bâ-tındaki hüsn-ü edebin göstergesidir.

Ârif bin Abdusselam şöyle anlatır: “Ayağımı kâbe ci-hetine uzattım. Âriflerden biri bana geldi ve şöyle dedi: Şüphesiz sen ehl-i ilimdensin, ancak edeb ile otur, yoksa ismin yakınlar divanından silinir”.

Sırri-i Sakati diyor ki: Bir gece mihrabda ayağımı uzattım, bana şöyle nida olundu: Meliklere karşı böyle oturuyor musun? Ben de dedim ki: Senin izzetine yemin ederim ki, bir daha ebediyen ayağımı uzatmam.”
Ve ayağımı gece ve gündüz uzatmadım.

Bir görüşe göre edeb: Söz ve fiil olarak beğenilen şeyi kazanmaktır. Başka bir kavilde ise meklârim-i ahlâkı al-mak ve öğrenmektir. Güzel görülen şeylerle birlikte dur-maktır.

“Edeb, güzel görülmüş şeylerle birlikte durmaktır”, sözünün manası, Allah’a karşı gizli ve açıkta edebli olur-san bu takdirde acemî olsan bile bir edib olursun.
Harîriden nakledildiğine göre o şöyle dedi: “Yirmi sene-den beri yalnız başıma oturduğum vakit ayağımı uzat-madım. Çünkü Allah ile birlikte edeb daha evladır”.

Yahya b.Muaz’dan nakledilen görüşte ise şöyle denildi: “Arif, bilgisiyle birlikte edebini terkettiği zaman helâk olanlarla birlikte helâk olmuş demektir.

Yahya b. Muaz’dan nakle göre ise: Kim Allahu Teala’nın edebiyle edeblenirse Allah’ın muhabbet ehlinden olur. İbn-i Mübarekten nakledildiğine göre: Bizim çokça ilme muhtaç olmaktan daha ziyade edebe ihtiyacımız vardır.

İbni Ata, birgün arkadaşları yanında ayağını uzattı ve şöyle dedi: ”Ehl-i muhabbet yanında edebi terketmek edebdir denilir”.

Cüneyd’den nakledildiğine göre: “Muhabbet sahih olduğu zaman edebin şartları düşer.

Ebu Osmandan nakledilende ise: ”Muhabbet sahih olduğu zaman muhabbet eden kişi üzerine edebe bağlı kalması te’kid kazanır.”

Sevrî’den nakledildiğine göre de: ”Vakit için edebli dav-ranmayan kimsenin vakti hiddetli olur”.
Ebû Nasr’dan şöyle nakledilmiştir “Edeb üçtür:

1- Dünya ehlinin edebi, bunlar; Fesahat ilimleri, melik-lerin isimlerini ve arabın şiirlerini ezberleme gibi ede-blerdir.
2- Din ehlinin edebi. Buda nefislerin riyazeti, dış uzuvların terbiye edilmesi ve hadleri hıfz etmek ve şeh-vetleri terk etmek gibi edeblerdedir.
3-Ehl-i Husûsun edebi, bu da; Kalbleri temizleme, sırlara riayet etme, ahidlere vefa ve vakti hıfz etme, hatıra gelen şeylere az iltifat, taleb mevkilerinde, huzur vakitlerinde ve kurbiyet makamlarında hüsn-ü zan gibi edebler-dir.Feraset:Ahkâm-ı hamîdeden biri de ferasettir. Bu, hatıra gelen bir şeydir ki, îmanın kuvvetinden neşet eder, kalb üzerine hucum eder ve kendisine zıd olan şeyleri yok eder.

Kurayşi Ebû Said’den naklettiği hadis-i şerifte Resulullah (s.a.v) şöyle buyurdu: “Mü’minin ferasetinden sakının. Zira kalbindeki nûr-u ilahi ile bakar da esrarınızı keşf eder. (hadîs, Tirmizi)

Feraset, kalblerdeki şeylere muttali olmaktır. Bir kavle göre ise yakînin keşf edilmesi ve gaybın gözle görülme-sidir. Başka bir görüşte ise kalbte parıldıyan kendileriyle manaların idrak edildiği bir takım nurların yükselmesidir. Feraset insanın duruş, şekil ve renkleri ile ahlâk-ı faziletleri ve rezileleri üzerine istidlâldır.

Nitekim Allahu Teala’nın şu kavlinde olduğu gibi:
“Yahut (o kâfirlerin duygu, düşünce ve davranışları) en-gin bir denizdeki yoğun karanlıklar gibidir; (öyle bir deniz) ki, onu dalga üstüne dalga kaplıyor; üstünde de bulut... Birbiri üstüne karanlıklar... İnsan, elini çıkarıp uzatsa, neredeyse onu dahi göremez. Bir kimseye Allah nûr vermemişse, artık o kimsenin aydınlıktan nasibi yok-tur.” (Nur Sûresi, Âyet 40)

Feraset iki nevidir. Biri, hatırdan hâsıl olan, sebebi bilin-meyen tüluattır. Bu, ilhamdan kaynaklanmaktadır. Biri de uyanıklık veya uyku halinde ilham ile hasıl olan varidat-tır. Burada maksat, “Çünkü o Allah-ü Teala’nın nuruyla bakar” sözünün karinesiyle bilinmesidir. Yani Allahu Tealanın nuruyla aydınlanmış kalbinin gözüyle görür. Kalbin nurlanmasıyla da feraset sahih olur. Gözünü haramlardan sakınan ve nefsini şehvetten men eden ve bâtınını mürakebe ile tamir eden, helal kazanıp helal yemeye çalışan kimsenin feraseti hata etmez.

İbni Ata diyor ki: “Bazı evliyanın bazı gayblara muttali olması caizdir. Bundan dolayı nurun hasıl olması için gözü haramlara bakmaktan men etmeyi şart kıldılar. Çünkü kul bakışını serbest bıraktığı zaman uzunca nefesini kalbinin ayinesine alır. Onlarda onun nurunu yok ederler.

Allahu Tealanın şu kavlinde olduğu gibi:

“Yerin bitirdiklerinden, insanların kendilerinden ve henüz mahiyetini bilmedikleri şeylerden bütün çiftleri yaratan Allah'ı tesbih ve takdis ederim.” (Yasin Sûresi, Âyet 36)

Şah-ı Kirmani, keskin ferasetli idi. Onun feraseti hata et-mezdi. O şöyle derdi: “Gözünü kim haramlardan yumar, sakındırır, nefsini şehvetlerden tutar. bâtının mürakebe-nin devamı ile zâhirini sünnete tabi olmakla kâmil eder, helal yemeyi alışkanlık haline getirirse onun feraseti hata etmez.
Ahmet b. Asım da diyor ki: “Ehlüllah ile oturup kalk-tığınızda, sıdk ile oturup kalkınız. Çünkü onlar kal-blerinize vakıftırlar. Sizin kalblerinize girerler ve çıkarlar siz ise onun farkında olmazsınız. Kalbinize sahip olur-sanız, safa bulursunuz.”
Ebû Hafs anlatıyor ki: “Hiç bir kimse için feraset iddia etme hakkı yoktur. Fakat başkasından olan ferasetten sakınır. Çünkü peygamberimiz (s.a.v) “Mü’minin feraset-inden sakınınız”, dedi. “Feraset gösteriniz” demedi. Fe-rasetten sakınma mahallinde olan bir kimsenin, feraset davasında bulunması nasıl sahih olur.

Zübeyr’den nakledildiğine göre: “Bağdad’ın mescidinde fakirlerden bir cemaat ile birlikte idim. Bana birkaç gün birşey getiren olmadı. Ben de havasdan bir kimseye git-tim ki ondan birşey isteyeyim. Onun gözü bana ilişince dedi ki:
“Hacetin’i Allah biliyor mu, bilmiyor mu? Ben de dedim ki: Tabi biliyor. O da: “Sus ve onu hiç bir mahluka açma dedi. Ben de döndüm ve çok geçmedi ki, bize yeterinin üstünde bir şeyle kapılar açıldı.”

Edeb ve tefekkür:Ahlâk-ı hamidelerden biri de, kişinin nefsi hakkında tefekkürüdür. Acaba o bir masiyetle mi muttasıftır? Ki ondan tevbe etsin. Veya masiyete maruz kalacak durumda mı dır? Ki ondan kaçınsın veya masi-yetle muttasıf değil midir? Ki Allah’ın yardımı üzerine şükr etsin. Ahlâk-ı hamidelerden biri de, taatlarda düşünmektir. Acaba onlardan bir şeyi terk mi etti, yoksa ihlal mi etti. Onlardan fevt edileni, ihlal edileni tedarik ve telafi etsin, onların terk edilmesinden sakının. Taatten hasıl olan şeyden dolayı Allahu Teala’nın tevfiki üzerine şükretsin. Hülâsa olarak tefekkür ya masiyetler hakkında olur veyahut her günün sabahında yedi uzvu, hatta be-deninin hepsini hesaba çeker. Eğer bir masiyete bulaş-mışsa, tevbe eder ve pişman olur. Niyetine masiyet ve günah işlemeyi koyan kişinin bundan kurtulabilmesi için tefekkür ederek hakka yönelirse Allah’ın lütfü ilahisi de umulur ki, kendisine yetişir. Ve tevbe istiğfar eder o kötülükten kurtulur.Taatlardaki tefekküre gelince, evvela farzlara bakar ki onları nasıl ikmâl etmiştir. Veya onların noksanlarını nafilelerle nasıl tamamlamıştır? Sonra her bir uzvu Allah’ın sevdiği, razı olduğu şeylere sarf edip etmediği hakkında teftiş eder.

Şehvet, gadab, cimrilik, kibir ve benzerleri gibi mahalleri kalb olan kulu helâk edici sıfatlarda tefekküre gelince, yukarıda zikri geçen mühlîkat hakkında teemmül etsin ve kalbini imtihan edip yoklasın, alâmetlerle şahid getirsin ve nefsin mühlîkattan uzaklaştığı iddiasına iltifat etme-sin, sonra yukarıda geçenlerle onun ilacına baş vursun.

Tevbe, pişmanlık, sabır, şükür gibi münciyata tefekküre gelince, her gün kalbinde Allahu Teala’ya yaklaştıran bu sıfatlardan onu kurtuluşa erdiren şeylerde tefekkür etsin. Onlardan bir şeye muhtaç olduğu zaman bilsin ki, onlar birtakım hallerdir. Onlardan başkası semere vermez. İlim-ler’de ancak tefekkürle semere verirler. Bunda işlerin en menfaatlisi tedebbür ve tefekkürle Kur’an tilavetidir.

Tefekküre muhtaç olduğu âyeti defalarca yüz kere olsa dahi tekrarlar ve bir tek gecede dahi olsa teemmülde du-rur. Çünkü, Kur’an’dan her bir kelimenin altında say-ılamayacak kadar sırlar vardır. Hadisler de böyledir. Çünkü Rasûlu Ekrem (s.a.v) cevami’ül, kelim ile geldi. Onun kelimelerinden her biri hikmet denizlerinden bir denizdir. Şayet âlim onu hakkıyla teemmül etse, ömrü boyunca onda nazarı ve düşüncesi kesilmez. Tefekkürün yolu işte budur. Layık odur ki, mübtedi vaktini bu fikirlerle kaplasın, ta şerefli makamlara ulaşmış olsun.

Bu tefekkür sair ibadetlerden efdal olmasıyla birlikte matlub ve maksadın sonu olmayıp sıddîkların matlub ve maksadlarından perdelenmiştir. Sıddîkların matlubu ise, Allah’n celâl ve cemalinde kendisinden geçecek şekilde müstağrak olmaktır. Vahid-i Hak’da fena bulmak (kend-inden geçmek) ise maksad ve matlubların en yücesidir ve bâtınının mamur kılınmasıdır.

Hülâsa olarak, ibadetlerle zâhirin tamiri kişinin iç huzu-runu sağlamaz ve semere vermez. Bâtını münciyatla tamiri ise lika (kavuşmak) için hazırlıklı olma meyvesı verir. Tarik-i Hakk’a sâlik olmak isteyenlere beşer aklı kâfi gelmediğinden, talibi matluba ulaştıracak bir mürşid-i kâmil ve müeddib-i hazik (mâhir terbiyecinin) rüsumu hakkında, Rasûlullah (s.a.v) Efendimiz hazretleri:

“Beni Allahu Teala terbiye buyurdu ve terbiyemi güzel eyledi”, buyurmuşlardır. Ayrıca (men sebete nebete) de-mekle de, sebat edenin muvaffak olacağına işaret edilmiştir.

Ashâb-ı güzinden Avf ibni Mâlik (r.a) buyururlar ki: “Bir kaç kişi Rasûlullah (s.a.v) efendimizin yanında idik. Bize hitaben: Allah ve Rasûlüne biat etmez misiniz? Buyurdu-lar. Biz de: Ya Rasûlallah sana biat etmedik mi? dedikse de kelâm-ı şeriflerini tekrarladılar. Biz de elimizi uzata-rak: Ne üzerine biat edelim? diye sorduk. Buyurdular ki: Allah’a ibadet edesiniz, şirkten sakınasınız, beş vakit namazı kılasınız, hak sözü dinleyip itaat edesiniz ve kim-seden birşey istemeyesiniz. Râvi der ki: Cemaat o akd ve biata o kadar ehemmiyet verdi ki, birinin at üzerindeyken elinden bir şeyi düşse kimseden alıvermesini istemedi.

Mürid, mürşidinden sırrını saklamayıp, buyurduğu emir-den başka şeyle ve telkin ettiği zikirden gayri zikirle meşgul olmaya, bulunduğu tariki en hayırlı tarik itikad edip, adâbına riayette ihtimam ede. Açlığa, susuzluğa, uykusuzluğa, sükûnete ve halkdan uzlete devam ede.

Cüneyd-i Bağdadî, sülûkden fayda tahsili için sekiz şart koşmuştur.

1- Daima abdestli olmak

2- Halvete devam

3- Oruca devam

4- Sükûnete devam

5- Zikre devam

5- Zikre devam

6- Hayır ve şer bütün havatıratı gidermek

7- Temiz itikad ve tam bir teslimiyet ile kalbini mürşide bağlamak

8- Allah’a ve mürşidine itiraz terk edip kabz ve bastı

Hâlık’tan bilerek teslimiyet göstermektir.

Mürid, halvet ve inkiyad vaktinde kimseye kapı
açmamalı, sohbet ve ziyaretten son derece sakınmalıdır.
Necmeddin-i Kübra der ki: “Aynayı düşünelim. Onun
yapacak âlât ve esbab hazır olsa da ustası olmasa o ayna
vücud bulmaz. Kezalik, Cüneyd-i Bağdadî’nin dediği gibi,
müridde yedi şart bulunsa da mürşidine rabt-ı kalb ol-mazsa o müridin kalbi safâ bulamaz, yani matlubu hasıl olmaz.
Efendimiz (s.a.v) Hazretleri ibtidai hallerinde, Hak ve ün-siyet için halktan ayrılıp Hira Dağında inzivaya
çekilirlerdi..

Talib, mücahede va azimet yoluna teveccüh etmeli,
müsade ve ruhsat tarafını tutmamalıdır. Zira terakkiden
kalır. Haklı dahi görünse müridin üstazına itirazı haram-dır.

Ahkâm-ı şeriata hıyanet eden, esrar-ı ilahiye emin ola-maz, yani layık olamaz. Kerahetten keramet zuhur etmez.

İmam-ı Ali (k.s) Efendimiz buyurdular ki: “Kulları Hakk’a götüren bütün yollar kapalıdır, ancak Rasûlullah (s.a.v)’in izi üzerine gidenler müstesnadır”.
Kâmil olan insanlar herşeyi yerli yerinde yaparlar. Tarik-i Hak, mücahede ve muzâyaka yoludur. Yoksa tarik-i
müsaade ve rahat yolu değildir. Zira seferdir. Seferse ateş azabından bir parçadır. Adaba riayet etmeyenin so-hbete hakkı yoktur. Vecd alameti şudur ki, ne nefsini ne
meclisini, ne de söylediğini bilmez ve işitmez ola. Dilini
gıybetten, kötü sözlerden ve bilhassa faydasız sözlerden
sakına. Zira zikrullahın yeri olan kalb ve dil mâlâyani
sözlerle kirlenmemeli ki zikrullahdan mahrum olmasın.
Cenab-ı Allah buyurmuştur ki: “Bir kul benim zikrimle
meşgul olmasından dolayı kendi ihtiyaçlarını taleb et-meyi
unutursa ben, o kuluma kendisi istemezden evvel
nimetlerimi ihsan ederim.” (Hadîsi Kudsî, Tirmizi)

“Ebû Mûsâ (el-Eş'arî) radiyallâhu anh'den: Şöyle
demiştir: "Yâ Resûlallah, müslümanların hangisi ef-daldir?" diye sual ettiler. "Müslümanlar; dilinden, elinden selâmette kalandır." cevabını verdiler.” (Hadîs Buharî 11)

Ebû Bekir (r.a) da çok zaman mübarek ağızlarına çakıl
taşları koyar: “Bunlar benim fazla konuşmama mani
olurlar”, derlerdi.
“Dilini boş ve lüzumsuz sözlerden koruduğun gibi,
gözlerini mübah olan şeylere bakmadan dahi o derece
korumak lazımdır”, denilmiştir.

Allah dostları, sözlerinde sadık olmakla beraber
yalandan son derece sakınırlar ve “Günah olarak insana her duyduğunu nakl etmesi kâfidir”, derlerdi. Nefislerini
temizleyip, ahlâk-ı hasene ile tezyin ederlerdi.

Nefisleriyle mücahede edip, açlığa, susuzluğa ve sair buna benzer şeylere sabr ederler, kimseye su-i zan et-mezler ve hakaret gözüyle bakmazlardı. Nefsin ho-şlandığı kötü yerlere gitmekten ve arzularına uymakta son derece sakınırlardı. Cûd ve sehâ, bezl ve ata sahibid-irler. Yani çok cömert olup iki cihanı kalblerinden çıkarır-lar, ödünç para isteyen ihtiyaç sahiblerine geri almamak niyyeti ile verirler . Yolda bir şey düşürseler (ister para ister kıymetli mal) dönüp almazlar, ancak düşen şeyin zayi olma ihtimali olursa, orada bir müddet beklerler, ilk geçen bir fakire “Bunu al” diye emrederler, bu suretle düşen malı geri alıpda kendi mallarına katmazlar ve ay-rılırken de arkalarına dönüp bakmazlardı.
Fakr ve zillet, meskenet, huzû, huşu ve tevazu sahibi
olarak daima ve her işte adaleti gözetirlerdi. Münkirlerle oturmazlar, onlardan giyecek,yiyecek ve para kabul et-mezlerdi. Vazifelerini tam vaktinde ifa ederlerdi. Yarın kaygısıyla evlerini bakkal dükkanına çevirmezlerdi.

Hatemi Es’am Hazretlerine, birisi geçimini nasıl temin et-tiğini sormuş, cevaben buyurmuşlar ki:
Allah (C.C.) buyuruyor:

“Onlar: Allah'ın elçisinin yanında bulunanlar için hiçbir şey harcamayın ki dağılıp gitsinler, diyenlerdir. Oysa göklerin ve yerin hazineleri Allah'ındır. Fakat münafıklar bunu anlamazlar.” (Münafikûn Sûresi, Âyet 7)

Ma’rûf-u Kerhî Hazretleri de bir imama iktida ettiler.
Namazdan sonra imam efendi, bunlar tasavvuf ehli oldukları için hususi bir gelirleri yoktur, düşüncesiyle
mûmaileyhe “Nereden yersiniz?” diye sorunca cevaben:
“Yazık, senin arkanda kıldığım namaza! diyerek, namazı
iade edeyim buyurmuştur.

Adâbına göre bir müddet uzlet et. Zamanın durumunu ve
ihvanını iyi tanı, onlara lâyık oldukları şekilde muamele et. Halk ile çok düşüp kalkma. Yalnızlığı ganimet bil,
Allah’dan gelecek füyuzata kendini arzeylemek, her an onu
gözetlemek suretiyle bütün uzuvlarını lüzumsuz işlerden
muhafaza et. çünkü Allah’ın sana her gün nazarı vardır. O
teveccühü gözet, ehl-i dünya arasına karışma. Onlardan yüz çevir, onlara kırıcı olmayan, güzel, idare yollu sözler söyleyerek kendini onlardan uzak tut, muhasebeye
çekilmeden evvel kendi kendini sorguya çek. Büyük ceza
gününden önce onu (nefsini) layık olduğu kadar cezalandır. Lezzetleri gideren ölüm gelmeden önce salih amellerle hazırlık yap.

Edeb ve Temizlik: Bir mürid-i sadıkın her an şeriatın
emirlerini yerine getirmek ve sünnet-i seniyyeye ittiba
gayreti içinde olması lazımdır. Mürid her zaman abdestli
bulunmağa gayret etmelidir.

İmam Nişaburî Hazretleri edebleri şöyle özetlemiştir.

Kalb Temizliği: Kalbin Allah’dan başka herşeyden
temizlenip nurlanması.
Sırrın Temizliği: Müşahade ehli olmak bundan sonra
başlar.
Sadrın Temizliği: Bu da her an reca ve kanaat
hasletlerine sarılmakla olur.

Ruhun Temizliği: Haya ve vekarı muhafaza ile olur.
Batnın Temizliği: Helal lokmaya dikkat etmekle ve
iffetli olmakla kazanılır.

Bedenin Temizliği: Azami şekilde İslâmın emrettiği
gibi cesedi ve cesedin ihtiyaçları olan elbiseleri temiz
tutmanın yanında, şehvetleri terkedip heva ve hevesleri
kırmakla olur.

Sonundan korkmak: Cenab-ı Hak’tan halis bir niyetle
ümidini kesmemekle olur.

İki Elin Temizliği: Haramlardan sakınmak ve hayra
koşmakla olur.
Masiyetten Temizlik: Günahlardan üzüntü ve pişmanlık
duymakla olur.

Dilin Temizliği: Zikir ve istiğfara devam etmekle olur.
Selef-i salihîn gibi olmaya, onlar gibi hayra koşmaya
hazır olmak . Derleyen:-MASHRAB 39



VAHDETÜ’L-VÜCÛDA DÂIR BIR PARÇA ÎZAHAT

Şimdilik bu kadar deriz ki, bu mes’ele-i vahdetü’l-vücûdu şimdiki insanlara telkîn etmek, ciddî zarar verir. Nasıl ki teşbîhât
ve temsîller, havâssın elinden avâmın eline geçse ve ilmin elinden cehlin eline girse, hakîkat telakkî edilir. (Hâşiye) Öyle de vahdetü’l-vücûd mes’elesi gibi hakāik-i ulviye, ehl-i gaflet ve esbâb içine dalan avâmlara girse, tabiat telakkî edilir, üç mühim zarar verir.
Birincisi: Vahdetü’l-vücûdun meşrebi, Cenâb-ı Hak he-sabına kâinâtı âdetâ inkâr etmek iken, avâma girdikçe, hususan gāfil avâmlara, hususan maddiyyûn fikriyle âlûde olan fikirlere girdikçe, kâinât ve maddiyât hesabına ulûhiyetiinkâr yoluna gider.İkincisi: Vahdetü’l-vücûd meşrebi, mâsivâ-yı İlâhînin rubûbiyetini o derece şid-detle reddeder ki, mâsivâyı inkâr ve ikiliği ref‘ ediyor. Bu meşrebin, değil nüfûs-u emmârenin, belki herbir şeyin müstakil vücûdunu görmemek muktezâsı iken, bu za-manda fikr-i tabîatın istîlâsıyla ve gurur ve enâniyetin nefs-i emmâreyi şişirmesiyle ve âhireti ve Hâlik’ı bir de-rece unutmak cihetiyle bazı nüfûs-u emmâre birer küçük firavun, âdetâ nefsini ma‘bûd ittihâz etmek isti‘dâdında bulunan insanlara vahdetü’l-vücûdu telkîn etmek, nefs-i emmâreyi – el-iyâzü billâh – öyle şımartır ki, ele avuca sığmaz olur. Üçüncüsü: Tagayyür ve tebeddül, tecezzî ve tahayyüzden mukaddes ve münezzeh, müberrâ ve muallâ olan Zât-ı Zülcelâl’in vücûb-u vücûduna ve ta-kaddüs ve tenezzühüne muvâfık düşmeyen tasavvurâta sebebiyet verir ve telkînât-ı bâtılaya medâr olur.Evet vahdetü’l-vücûddan bahseden; fikren serâdan süreyyâya çıkarak, kâinâtı arkasında bırakıp nazarını arş-ı a‘lâya diken, istiğrâkî bir sûrette kâinâtı ma‘dûm sayıp, her şeyi doğrudan doğruya kuvvet-i îmân ile Vâhid-i Ehad’den görebilir. Yoksa, kâinâtın arkasında durup kâinâta bakan ve önünde esbâbı gören ve ferşten nazar eden,
elbette esbâb içinde boğulup, tabiat bataklığına düşmek ihtimâli var. Fikren arşa çıkan Celâleddîn-i Rûmî gibi di-yebilir: “Kulağını aç! Herkesten işittiğin sözleri,
fıtrî fonograflar gibi Cenâb-ı Hak’tan işitebilirsin.” Yoksa, Celâleddin gibi bu derece yükseğe çıkamayan ve ferşten arşa kadar mevcûdâtı ayna şeklinde göremeyen adama:
“Kulak ver, herkesten kelâmullâhı işitirsin!” desen, ma‘nen arştan ferşe sukūt eder gibi, hilâf-ı hakîkat ta-savvurât-ı bâtılaya giriftâr olur.
Meşreb39
VUKÛF-I ZEMÂNI, SÂLIKIN HER AN NE DURUMDA OLDUĞUNU BILMESI
Hace Şah-ı Nakşbend Hazretleri (kaddesallahu sırrahul aziz) buyurmuşlardır :
Bu tarikat ıstılahlarından olan «vukûf-ı zemânî» kelimesi ile amel eylemek Allah yolunu tutmuş olanların son de-rece işlerine yarar. Vukûf-ı zemâni, sâlikin her an ne du-rumda olduğunu bilmesi demektir. Eğer amelleri şükrü gerektiriyorsa – yâni zamanını huzur ile geçirdiğine vâkıf olduğu zaman – şükreylesin, özrü gerektiriyorsa – yâni zamanının gaflet ile geçtiğine vâkıf olduğu zaman özür dilesin, yâni tevbe ve istiğfar eylesin. Daha doğrusu fe-rahlık hâlinde şükredip sıkışık hâlinde tevbe ve istiğfar eylesin demektir. Yine buyurmuşlardır:

Vukûf-ı zemânîde, sâlikin işini saatler üzerine bina et-mişlerdir. Yâni devamlı olarak sâlik, halinin nizamına ait vakitlerini korumaya mütevakkıfdır. Tâ ki her ân’ı huzûr-ı kalb ile mi geçer yoksa gaflet ile mi geçer, onu bilsin. Eğer geçen zamanına bu şekilde vâkıf olursa bu iki sıfata yâni kendinin «huzur» ve «gaflet» ine de vâkıf olur. Sofiye dilinde «vukûf-ı zemânî» zamanın muhasebesin-den ibarettir. Kısacası vaktini muhasebe eder huzûr-ı kalb ile geçmiş ise ne âlâ ve eğer gaflet ve noksan üzere geçmiş ise amele yeni baştan başlanmalıdır. Yine buy-urmuşlardır:

Bu yüce tarîkate girenler, şeytanî ve nefsanî düşünceleri uzaklaştırmak hususunda birbirlerinden farklı yol izlerler. Bâzısı öyledir ki, nefs ve şeytan tarafından kalbine bir şey gelirse onu hemen uzaklaştırır. Bâzısı da öyledir ki, yine nefs ve şeytan tarafından kalbine bir şey gelirse, bir mikdar durur, fakat karar vermezden evvel onu uzak-laştırır. Diğer bâzısı da yine nefs ve şeytan tarafından kalbine sokulan şeyi karar verdikten sonra uzaklaştırır. Bunun pek o kadar faydası olmaz. Fakat onun kaynağını, sebebini ve geçiş sebebini bilip meydana çıkarsa yine faydadan uzak olmaz.
Yine buyurmuşlardır :«Bir sıfatdan diğer bir sıfata geçiş keyfiyetini bilip anlamak gayet güçtür.»
Yine buyurmuşlardır:
Arifler hak yolu, üç vasıta ile bulurlar. Bu üç vasıta da murakabe, müşahede ve muhasebedir.

Üç vâsıtadan birincisi murakabedir.

Murakabe, hidâyet yoluna girenler için mutlaka gereklidir ki, daima Cenâb-ı Hakk’a nazır olsun. Yokluk, fena ve ni-syan çizgisini bütün mahlûkatın varlığı üzerine çekip sanki yok bilsin. Bu ma’nâda murakabe pek nadir görülür. Bu yüce taifede bu ma’nâyı az kimseler kazan-mışlardır. Fakat biz onun elde ediliş yolunu bulduk. Bu yol nefse daima muhalefet etmektir.

Üç vasıtadan diğeri müşahededir.

Müşahede, gaybdan kalbe inen vâridatdır. Bu bambaşka bir âlemdir. O vasıta ile ki, zaman geçmekle sükûn bul-maz. O varidatı idrâke bizim kudretimiz yoktur. Ancak bir sıfat ile – ki, o sıfat bizde hal olmuştur – idrâk edebiliriz. O hâli kabz (darlık), ve bast (ferahlık) hâlinde buluruz. Gaybdan gelen varidat kabz halinde iken olursa, celâl sı-fatını müşahede ederiz; bast hâlinde iken olur¬sa, cemal sıfatını müşahede ederiz.

Üçüncü vasıta ise muhasebedir.

Muhasebe odur ki, geçen saatleri birer birer hesap ed-eriz. Geçmiş ve şimdiki zaman nedir bilip muayene ed-eriz – ki hepsinde noksanlık vardır – ve yeni baştan amele başlarız.
Hâce Azîzan (Allah’ın rahmeti ve gufranı üzerine ol-sun)’dan nakledilmiştir ki şöyle buyururlardı:

«Salih ameller her ne ise, onları ihtimam ile işleyip ve o amelleri işlememiş gibi kendisini kusurlu görüp yeniden o amelleri işlemek lâzımdır.» Hâce hazretleri buyururlar ki, işte yukarıda yazıldığı üzere, bu yolda arifler için va-sıta üç mertebelidir. Bu mertebeler de, murakabe, müşa-hede ve muhasebeden ibarettir.

Bu üç mertebeye devam etmek suretiyle arifler maksad-larına ulaşırlar. Fakat ariflerin dışındakiler bu üç vasıta-dan habersiz olduklarından ulaşamazlar.

Hâce Alâüddin (Allah kabrini nurlandırsın) şöyle buyur-muşlardı:
Bizim Hâcemiz (kaddesallahu sırrahul aziz) hazretlerinin müridler hakkındaki hâl ve şanları o şekilde idi ki, müridi ilk Önce murakabe seâdeti ile müşerref buyururlardı. Her ne vakit o hazretin mübarek nazarla¬rı ziyade olsa müridi adem’e yâni yokluk makamına; yine mübarek nazarları ondan biraz daha zi¬yade olsa müridi fena makamına eriştirirdi ki, o zaman mürid kendisinin fâni ve Hak Teâlâ’nm bakî olduğunu müşahede ederdi.»

Bu durum hakkında Hazret-i Hâce (kaddesallahu sırrahul aziz) şöyle buyururlardı. Biz devlete ulaştırmaya vası¬tayız. Sâlikin bizden kesilip hakikî maksûda ulaş¬ması geretir. Yâni mürid, fena mertebesine eri¬şip Hak Teâlâ’nm baki olduğuna vâkıf olduktan sonra her şeyden kesilmelidir. Bu makam, kâmil¬lervemükemmillermakamıdır.MESHREB39
BİOENERJİ NEDİR?
Bioenerji’nin kelime anlamı; doğal olan enerjidir. Vücut içerisinde devamlı bir titreşim ve düşük voltajlı elek-tromanyetik akım vardır. Elektromanyetik akım; fiziksel bedenle sınırlanmamıştır. Böylece, bir bedenden diğer-ine akış yapılabilir. Bu elektromanyetik akım; bedenin sağ tarafında toplanmıştır. Bioenerji akışı insanla sınırlı değildir; tüm maddeye akar. Bitkilerin insanlarınkine zıt bir kutbu vardır; onlarla aramızda hür bir kanal açılır.
Sağlıklı bir vücutta negatif bir enerji bulunmaz. Vücudun herhangi bir yerinde problem varsa; o bölge negatif en-erji üretmeye başlar. Daha doğrusu; beyin ile o bölgenin iletişimi kopmuş demektir. Demek ki; bedenimizin tü-münü ayakta tutan beynin düşünce ve yapılandırma bölümü ile aradaki bağı kopartmamak lazım.Bioenerji Ugulamaları
Vücudumuzda bulunan elektrik akımı beden etrafından bir alan oluşturuyor. Buna “aura” deniyor. Aura artı ve eksi elektriklerden oluşuyor. Bu iki akımın dengede ol-ması vücut sağlığı için şart. Denge bozulduğunda ise sağlık sorunları ortaya çıkıyor. Normalde enerji dengesi akupunktur iğneleriyle sağlanırken bunun bir başka yolu da güçlü enerjisi olan insanın daha zayıf enerjili bir in-sana enerjisini aktarması. Bu enerji aktarımının doğru bir şekilde yapılması ise ancak Bioenerji Uzmanı tarafından doğru bir şekilde enerji verilerek yapılabili-yor.Bioenerjiye göre her insanın vücudunda yedi tane şakra bulunuyor. Ve bu şakralar enerji merkezleri olarak kabul ediliyor.
Genelde enerji transferi bu şakralar üzerinden yapılıyor. 1 nolu şakra ile 7 nolu şakra arası enerji kanalımız olarak kabul ediliyor. Bioenerji uzmanlarına göre kendi ellerimiz ile de vücudumuzdaki enerji akışına hakim olup bazı ra-hatsızlıklarımızı giderebiliyoruz. Özellikle en çok ener-jinin bulunduğu yer olan parmak uçlarını kullanarak. Belki farketmişsinizdir, bir yerimiz ağrıdığı zaman elimizi ağrıyan yerimize götürürüz. Bunun sonucunda bir rahat-lama hissederiz hatta kimi zaman ağrı geçer. Bu şakra-ların bulunduğu noktalarla temas etmekten kaynak-lanır.Şakraların vücuttaki yerleri ve tedavi ettiği hastalık-lar
1. şakra: Kuyruk kemiği ile anüs arasındadır ve enerji sisteminin merkezidir.
2. şakra: Kuyruk kemiği üzerindedir. Üreme sistemini kontrol eder.
3. şakra: Bel omurgasının ortası ve göbektir. Sindirim sistemini kontrol eder. Ülser, hazımsızlık, böbrek iltihab-ını tedavii eder.
4. şakra: Göğüs kafesinin ortasıdır. Yüksek tansiyon, ko-lesterol ve kalp problemlerine iyi gelir.
5. şakra: Göğüs kafesi ile boyun ortasındadır. Solunum yolları ve deriyi kontrol eder. Öksürük, astım ve alerjilere iyi gelir.
6. şakra: Alnın ortası, iki kaş arasındadır. Vücuttaki tüm sistemleri kontrol eder. Eklem ağrıları, baş ağrıları, uy-kusuzluk…
7. şakra: Başın üst kısmının tam ortasındadır .MESHREB39
GİZLİ ZİKRİN YOLU NEDİR?
Hace Şah-ı Nakşbend Hazretleri buyurmuşlardır :
Bir gün Hâce Abdülhâlık Gocdüvânî hazretleri kendi üs-tâdları İmam Sadruddin hazretlerinden tefsir okuyorlardı. «Rabbinize yalvararak ve gizlice duâ edin. Muhakkak ki, Allah bağırıp çağırarak haddi aşanları sevmez» (14) âyet-i kerîmesine geldiklerinde Hâce hazretleri adı geçen üs-tadlarmdan «Hak sübhânehû ve teâlâ bu âyet-i kerîmede hafiyyeten buyurmuştur.» Bu hafiyye’nin hakikati ve hafi (gizli) zikrin yolu nedir? Eğer zâkir yüksek sesle zikrey-lese yahut zikir makamında âzası ile hareket eylese başkaları vâkıf olur, gizli olmaz. Eğer kalbi ile zikreylese «Şeytan, insanın damarlarında akan kan gibidir» muk-tezasınca şeytanın vâkıf olması gerekir. Üstâdları adı geçen İmam hazretleri şöyle cevab verdiler: Bu ledünnî ilmidir. Eğer Hak sübhânehû ve teâlâ dilerse seni ehlul-lahdan bir kimseye eriştirir ki, sana hafi (gizli) zikri ta’lim edip onun sohbeti berekâtı ile bu keyfiyet sana ma’lûm olur. Bundan sonra Hâce Abdülhâlık Gocdüvânî haz-retleri tâ Hazret-i Şeyh’e erişinceye kadar beklediler. Onlar kendilerine vükûf-ı adedî’yi telkîn eylediler ve buy-urdular ki:
«Lâ ilahe» kelimesi Allah’dan gayri herşeyi nefyeylemek-tir. «İllallah» kelimesi hakkıyle ma’bûdü isbât eder.Zikirden kasdolunan şey, zâkirin, kelime-i tevhidin hakikatine erişmesidir. Yoksa çok demek şart değildir. Kelime-i tevhidin hakikati odur ki, zâkir o kelime-i tevhidi zikrettikçe Allah’dan gayri her şeyin tamamen nefyolma-sıdır.«Reşahat» kitabında bu bahis zikredilmiş olup Haz-ret-i Şeyh’den murad, Hazret-i Hızır (aleyhisselâm) olmak üzere işaret olunmuştur. Gerçekten Hâce Abdülhâlık Gocdüvânî (K.S.) hazretleri gençlik çağlarında Hazret-i Hızır (Aleyhisselâm) ile görüşüp kalbî zikir dersini ondan almışlardır.
Sonra Hâce Yusuf-ı Hemedanî’nin sohbetlerine devam etmişlerdir.A’râf sûresi, âyet: 55 Meşreb39 Bu takdire göre adı geçen Abdülhâlık Gocdüvânî hazretlerinin ilk ders pirlerinin Hızır (aleyhisselâm) ve sohbet pirlerinin de Hâce Yusuf-ı Hemedânî hazretleri olduğu «Reşahât» da kaydedilmiştir.(14)

FIKIH NEDİR? KISACA TANIMI VE TARİHÇESİ
Fıkıh (Arapça: فقه) veya İslam hukuku, bir İslam dini terimidir. Şeriatin, ulema tarafından verilen fetvaların da katkılarıyla genişletilmesi ve Müslümanların hayatını düzenlemek amacıyla açıklanmasıdır.
İslam hukuku (fıkıh) 4 ana kaynağa dayanır: Kur'an, Had-is, İcma, Kıyas. Bunların dışında istihsân, ıstıhlah, örf, maslahat uygulamaları vardır. Osmanlı imparatorlu-ğu'nda uygulandıktan ve bu imparatorluk dağıldıktan sonra oluşan İslam dinine mensup ülkelerde uygulan-maktadır.
Tanım Fıkıh, Arapça kökenli bir sözcüktür. "Bir şeyin özünü ve inceliklerini kavramak" anlamındadır. İslam dininin kutsal kitabı olan Kur'an'da bir bilimden çok "ince anlayış, keskin idrak ve konuşanın amacını anlamak" anlamlarında kullanılmıştır. Bu nedenle genel açıdan fıkıh "bir şeyi özüne vakıf olarak anlamak ve de-liliyle birlikte bilmek" anlamında kullanılır. Fakat fıkıh bir bilim olarak, İslam hukuku anlamında kullanılmıştır. Bu anlamda kullanımının farklı bilgin ve taraflarca yapılmış iki ana, farklı tanımı vardır. Biri fıkıh mezheplerinden Hanefilik mezhebinin tanımıdır ki "kişinin ameli bakım-dan lehinde ve aleyhinde olanları maharetle bilmesi" şeklindedir.
Diğer tanımı yine bir fıkıh mezhebi olan Şafiilik mezhe-binin tanımıdır ve "eylem ve şeriat hükümlerini, yani ibadet, muamelat ve cezaları (ceza hukukunu), açıklayıcı (tafsili) delillerden çıkararak bilmek, tanımak" şeklindedir
.Delillerden hüküm çıkarma yetkisine sahip kişiye fakîh yani hukukçu denir. Hükümleri çeşitli kay-naklardan öğrenen kişiye fakih denmese de bazen me-cazen fakih dendiği olmuştur.
Tarihçesİ slamiyetin ilk devirlerinde islam dini ile ilgili bütün çalışma ve tartışmalar fıkıh disiplini altında yapıl-maktaydı. Daha sonra fıkıh, Hicri 1. asırda (Miladi 7.- 8. yüzyıllar) sadece ameli yani eylemsel konulara has kıl-ınan, İslam hukuku olarak ayrı bir ilim haline geldi. Fıkhın metodolojisi anlamına gelen Fıkıh Usûlü müctehidin (yani dinde hüküm verebilecek şahsın) şer'î hükümleri tafsili (açıklayıcı) delillerinden çı-karmasına yarayan kurallar bütünüdür. Fıkıh usûlü açıs-ından elimize ulaşan ilk eser hicri 2. yüzyılda İmam Şafii'nin Er-Risale fil-Usul adlı eseridir.FIKIH NEDİR?
Sözlük mânâsı, söz ve fiillerin amaçlarını kavrayacak şe-kilde keskin derin anlayıştır. Şu âyet ve hadis'lerde geçen ve bu kökten türemiş olan kelimeler böyle bir an-lamda kullanılmıştır: "And olsun ki biz, cehennem için de bir çok insan ve cin yarattık. Onların kalbleri vardır, ama anlamazlar; gözleri vardır, ama görmezler; kulakları vardır, ama işitmezler, işte bunlar hayvanlar gibi, hattâ daha da sapıktırlar, işte bunlar gafillerin ta kendileridir." (A'raf:179) "Bunlara ne oluyor ki hiç bir sözü anlamaya yanaşmıyorlar."(Nisa:78) "Allah, kime hayır murad ed-erse onu din'de fakih kılar." (Buhari; İlim,10-13)
İşte bu, fıkh'ın sözlük mânâsıdır. İstilahî mânâsı da, bu mânânın pek dışına çıkmaz; gerçi bir özellik taşır ve şöyle tarif edilebilir: Fıkıh, şer'î-amelî hükümleri, tafsîlî (ayrı ayrı) delillerine dayanarak bilmektir. Buna göre fıkıh ilminin konusu iki kısımdan ibarettir:

1) Şer'î-amelî hükümleri bilmek. Dolayısıyla Allah'ın birliğini, Peygamberlerin gönderilişim ve Tann'dan aldık-larını tebliğ etmeleri gerektiğini, âhiret gününü ve bu günle ilgili şeyleri bilmek gibi itikadı hükümler, Fıkh'm istilahî mânâsına dahil değildir.

2) Her hükmün tafsîlî delillerini bilmek. Meselâ; "Selem" (Para peşin mal veresiye olmak üzere yapılan alım satım akdine "Selem akdi" denilir. (Çev.) Selem akdiyle bir satıştan söz edilirse, paranın akit zamanı teslim edilmesi gerekir diyebilmek için buna dair Kitab, Sünnet ve Sa-habîlerin fetvalarından bir delil getirmek icab eder. Faizin azı da çoğu da haramdır deyince, buna dair de Kitab'tan bir delil zikretmek lazım gelir
. Bu konuda ana paradan fazla olan herşey faizdir denili-yorsa, delil olarak; "Eğer tevbe ederseniz ana paranız sizindir, böylece hem haksızlık etmemiş, hem de hak-sızlığa uğramamış olursunuz." (Bakara:279) âyetini okumak gerekir. Haksız yere insanların mallarını yem-enin haram olduğunu anlatan kimse; "Mallarınızı, aranızda haksız yere yemeyin..."(Nisa:29) âyetini sözüne eklemelidir. Demek ki fıkıh ilminin konusu, helal, haram, mekruh ve vâcib olma yönünden insanların işlerine ait hükümler ve bunların dayandığı delillerdir.

AKAİD NEDİR?
Akaid, akd kökünden türetilmiş olan akide kelimesinin çoğuludur.
Akîde, sözlükte "gönülden bağlanılan, düğüm atmışças-ına sağlam inanılan şey" demektir . Dinî literatürde akîde, "inanılması zorunlu olan ilke" (iman esası, mü'menün bih), çoğulu olan akaid kelimesi ise "İslam dininde inanılması farz olan hususlar, iman esasları, dinin temel kural ve hükümleri" anlamına gelmektedir. Buna göre, dinin temel kural ve hükümlerini oluşturan iman esaslarından bahseden ilme de akaid ilmi denir .

İslam akaidinin ilk ve en önemli kaynağı Kur'an-ı Kerîm, daha sonra da sahih hadislerdir. İslam akaidini oluşturan esaslar, Kur'an-ı Kerîm'de ve hadislerde hiçbir yoruma mahal bırakmayacak şekilde açık, yalın ve sade olarak yer almıştır. Kur'an'da Allah'a, peygamberlerine, kita-plara, meleklere, ahirete, kaza ve kadere iman konusuna temas eden ve yer yer ayrıntılı bilgiler veren birçok ayet vardır. Hadis kitaplarının "iman, enbiya, tevhid, cennet, cehennem, kader, kıyamet" gibi bölümlerinde, iman esaslarıyla ilgili çeşitli açıklamalar yer almaktadır. Bu sebeple de Kur'an ayetleri ile başta mütevatir hadisler olmak üzere sahih hadisler akaidin temel kaynaklarını teşkil eder. Duyu organlarının verileri ve akıl her ne ka-dar akaid ilminin kaynakları arasında ise de, bu ikisi doğrudan doğruya dinî prensiplerin ve iman esaslarının belirlenmesinde kaynak sayılmazlar. Akıl ve duyu or-ganlarının verileri, daha çok ayet ve hadislerin belirlediği esasların açıklanması, yorumu ve ispatlanması konusunda malzeme oluştururlar, nakli desteklerler. Bu sebeple iman esaslarının belirlenmesinde tek kaynak vahiydir.
İslam akaidini oluşturan esaslar, hem kesin delile da-yanmaktadır hem de apaçıktır.
Zamana, mekana, fert ve toplumlara göre değişiklik göstermez. Bu hükümler bir bütün teşkil edip, bölünme kabul etmezler. Yani bir kısmına inanıp bir kısmına inan-mamak söz konusu olamaz.
BATİNİ FIKIH NE DEMEKTİR
Zahirî fıkıhtan maksat, Allah’ın emir ve yasak-larını belirten fıkhî kurallardır. Namaz nasıl kılınır, oruç nasıl tutulur, haramlar nelerdir? Bu gibi hususlar, ibadetler ve muameleler bu zahirî olan fıkhın konu-larıdır. Batınî fıkıhtan maksat ise, kalp, aklı, duygu ve hissiyatın durumunu tanzim etmek, onları Allah’ın rızas-ına uygun hale getirmek demektir. Fıkhın sözlük anlamı itibariyle anlayış ve kavrayış manasına gelir. Gey-lanî Hazretleri bu ifadesiyle, insanların mükemmel bir mümin olabilmesi için, önce göz, kulak,dil, mide gibi or-ganların terbiye edilmesi, daha sonra da akıl, kalp, ruh, nefis ve hissiyatın Allah’ın rızasına uygun yola yönlendirilmesinin gereğine işaret etmiştir.
Önce namaz kılmak, sonra riyakârlıktan uzak durmak, önce faizden uzaklaşmak, sonra nefsi gururdan kurtar-mak, önce zekatını vermek, sonra nefsini-kibirden, gu-rurdan, hasetten, gıybetten, riyâdan ve benzeri- kötü huylardan arındırarak terbiye edip tezkiye etmek.. Önce dışını, sonra içini temizlemek..

GİZLİ İLİMLER NEDİR ?

Gizli İlimler tabiri, İslam kültür geleneğinde “El-ulûmü’l-hafiyye” olarak anılan disiplinleri ifade etmektedir. Gizli ilimler nedirBu disiplinler genellikle, büyü, kehanet, fal, astroloji, huruf ilmi, ebced ilmi, vefk ilmi, fizyonomi, tarot… gibi geleneksel kültürlerde sık rastlanan bilgi alanlarından oluşmaktadır.Ancak bu alanlara duyulan ilginin modern toplumlarda da devam ettiği ve hatta tek-nik ve araçlar düzeyinde modernleştirildiği de gözlen-mektedir…Söz gelişi, astroloji alanına ait uygulamalar tamamen kompütarize edilmiş durumdadır. Buna paralel olarak astrofizikte göz alıcı başarıların kaydedildiği çağımızda astrolojiye duyulan kitlesel ilgi gözler önün-dedir.
Ancak geleneksel gizli ilimlerin hem din hem de bilim ile ilgili tartışmalı yönleri de gündemden hiç düşmemekte-dir.
Bir çok insan bize soruyorlar İlimin Gizlisi mi olur diye…Bilim her şeyi açıklarmış.
Ortaya serermiş. İlim niye gizliymiş.
Her doğru her yerde söylenmez diye bir şey vardır. Söy-lendiğinde insan fıtratına ve karakterine bağlı olarak kötü yönde kullanılması ihtimali vardır.
İCÂZETNAME NEDİR?

İslam öyle nurlu bir yoldur ki müridi gassal elindeki meyyit teslimiyetiyle mürşide, mürşidi Kur’an ve Sün-nete kamil manada ittibâsıyla Rasûlullah’a, Rasûlullah’ı da zîr-i himâyesinde olan ümmetiyle Allah (c.c)’na râm eder.

Kulların nefsânî arzu ve cehâlet felâketinden kurtulma-ları ve ma’rifetle kendilerini yetiştirebilmeleri için sadece ilmi çalışmalar yapmak veya kitap okumak kâfi değildir. Muhakkak bir âlim-i âmilin, bir mürebbî-i kâmilin halaka-i tedrîs ve terbiyesinde bulunmaları zarûreti açık bir hakikattır. Bu tedrisin nihâyetinde mürşidi kâmil yetiştirdiği ehliyet ve liyâkat sahibi hulefâlarına, ruhâni işaret ve mânevi emirle icâzetnâme diye de bilinen tahkik beratı verir.

Cenâb-ı Hak şöyle buyurur:

“Nitekim kendi içinizden size ayetlerimizi okuyan, sizin nefislerinizi tezkiye eden, kitâbı ve hikmeti talim edip bilmediklerinizi öğreten bir rasul gönderdik.”[1]

Bir insan nefsini mezmum sıfatlardan ve şerre sürük-leyici duygu ve temayüllerden temizleyip, mânevî nur-larla süslenme ve ilâhî tecellîlerle hem-hâl olma şerefini sadece Allah’ı zikrederek elde edemiyeceğinden bu mevzuda o kimsenin bir delil-i râha ve bir mürşid-i dil-âgâha rabt-ı kalb eylemesi gerekir.

Tarikatta ve mânevî terakkîde feyz almak isteyen bir sâlikin mürşidine muhabbeti, teslimiyeti ve itimadı, ilim öğrenmek isteyen bir öğrencinin hocasının şifâhî (sözlü) ifadelerine olan bağlılığından üstün olmalıdır. Muhabbet ve teslimiyet bu derece de olunca sâlikin kalbinde zik-rullah-ı Teâlâ bilâ-icbâr velâ ihtiyar husûle gelir. Allah ile kul arasında ülfet ve muhabbet zuhur eder.
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi vesellem efendimiz bu-yuruyorlar ki: “Cenâb-ı Allah, kendisini çok zikreden kimseyi sever.” [2]
Evliyâullahın bazılarının sultân-ı ezkârın tesiri altında bulunduklarında tüyleri ve tırnaklarına varıncaya kadar vücutlarının en küçük zerreleriyle bile zikredip hatta hareket halinde bulunduklarından vecdin galebe ve baskısına karşı koyamadıkları, bu yüzden yalnız kıyam ile değil devran-ı dem ile de gönüllerini yatıştıramadıkları ve belirli bir nizama riâyet etmeksizin gayri ihtiyârî çok değişik şekillerde zikrettikleri de in

Allahu Teâlâ şöyle buyuruyor:

“Allah’ın boyasıyla boyandık. Allah’tan daha güzel rengi kim verebilir? Biz ancak O’na kulluk ederiz (deyin).” [3]

Peygamber efendimiz sallallâhu aleyhi vesellem haz-retlerinden feyz almak Cenâb-ı Hakk’tan feyz almaktır. “Allah’ın boyası ile boyanın” âyeti kerîmesine uyarak ah-lak-ı zemîmeden kurtulup Allah ve Rasûlu tarafından is-tenen ahlâka yani ahlâk-ı hamideye sahip olan fenâyı tam ile fenâ-fir’rasûl ve fenâ-i tam ile fenâ fillah ve bekayı tam ile bekâ-billah şerefine vasıl olan mürşid-i kâmile râbıta (muhabbet) edilmesi aşağıdaki âyeti kerîmeyle mü’minlere emir ve ferman buyurulmuştur:

Ey iman edenler! Allah’tan korkun. O’na yaklaşmaya yol arayın ve yolunda cihad edin ki kurtuluşa eresiniz.” [4]

Kendisine râbıta edilecek mürşidin tavır ve ahlâkı Rasûlullahın ahlakına tâbi olmadıkça muhabbetten (râbıta) beklenen feyzin zuhuru imkansızdır. Râbıta eden kişinin ise, şeyhinin peygamber ahlâkı ile ahlaklandığını, Kur’an ve Sünnet ölçüleriyle tahkîk eylemesi de mürid üzerine vâcibtir. Bu tahkik neticesinde aşağıda zikredilen vasıfları taşıyan mürşidi kâmile itaat ve muhabbet edil-mesi ise yine mürid üzerine gereken vecibelerdendir. Yoksa râbıta eden de ettiren de perişan olurlar.

Râbıta edilecek şeyh-i kâmilde bulunması gereken vası-flar vardır, bu vasıflar şunlardır:

1-Ehl-i mücâz.: İcâzet ehl-i kâmil bir mürşit tarafından kendisine icâzetname verilmiş olması.
2-Ehl-i selâsil: Resûlullah efendimizden silsile yoluyla kendi şeyhine kadar inkıtaya uğramadan gelen manevi bir bağın bulunması.
3-Ehl-i ilim: Zâhiri ve bâtınî ilimlere vâkıf olması.
4-Ehl-i hâl: Evliyanın hali ruhlarını hubbu mevlada bezl etmektir. Mürşid-i kâmilin hali ise isdidatlı müritlere halinden bahşetmektir.
5-Ehl-i istikâmet: Kur’an ve Sünnetten ayrılmayıp isti-kâmet üzere yaşaması.
6-Ehl-i infâk: Eksilir diye korkmadan Allah'ın lütfettiği maldan onun yolunda infak etmek; kimseden bir şey beklememektir.
7-Ehl-i safâ : Allah (c.c) buyuruyor:
“(Onlar) Kudretine nihâyet olmayan Allah’ın sadâkat meclisinde, huzûru kibriyâsındadırlar”. [5]
Bu vasıfları taşımayan kişi eğer şeyhlik iddiasında bu-lunuyorsa şeriat ıstılahına göre hem dâl hem de mudîldır. Tasavvuf ıstılâhında ise, böylelerine lakıyt denir.
Şu hususda gözden kaçırılmamalıdır,
Rasûlü kibriya ve sertâc-ı enbiyâ aleyhi ekmelüttehâyâ efendimiz hazretlerinin buyurmuş oldukları: “Benim gözlerim uyur fakat kalbim uyumaz.” [6] hadis-i şerifine dikkatle bakılırsa madde ile mânâ arasında farklılık olduğu açıkca anlaşılır. Buna göre tarikat müntesibi bir mürid, mânevî babası yerinde bulunan şeyhinin bir kul olduğunu bilmeli, madde ve mânayı birbirine karıştır-mamalıdır. Ruhaniyetinden beklenen mânevî himmet ve feyzi, cismaniyetinden beklememelidir.
Meselâ bir evladının intisab ettiği zamanı hemen hatır-layâmayan şeyhinin halini veya dünya işleriyle meşgul olmasını beşerî ve cismânî kısmına hamletmelidir. Ne ümitsizliğe kapılmalı ne de başka bir sebep aramalıdır. Hüsn-ü zandan ayrılmayıp şeyhinin maneviyatından isti-fade ederek feyz-i yâb olup himmet ve duasını almak için gayret etmeli vazifesini yerine getirme de gevşek davranmamalıdır. Kişi mürşidinin ve kendisinin kul olduğunu bilmeli her şeyde asıl maksadın ilâhi ente maksûdî ve rıdâke matlûbi sırrı olması gerektiğini unut-mamalıdır.
.Evliyâ’ya eğri bakma kevn-i mekân elindedir
İnsanlara duâ eder lütf-u kahır dilindedir
[1] Bakara Sûresi, Âyet 151
[2] Hadis Suyutî, El-Câmiu’s-Sagîr
[3] Bakara Sûresi, Âyet 138
[4] Mâide Sûresi, Âyet 35
[5] Kamer Sûresi, Âyet 55
[6] Hadis Buhari
[7] Nisa Sûresi, Âyet 58
[8] Ahzab Sûresi, Âyet 4
Dreleyen:- MESHREB39

KADER, İLİM NEV’İNDENDİR. İLİM, MALÛMA TÂBİDİR.
Kader, Allah’ın ilmidir. Yani başımıza gelecekleri bilme-sidir. Ancak bilmek bilinen şeye tabidir. İlim, bilmektir. Malum ise bilinendir. Bilmek bilinene tabidir.
Mesela; parmaklarımın altındaki şu cihazın ismini klavye olarak biliyorum. Benim bilmem ilim, klavye ise malum-dur. Ben, cihaza klavye dediğim için, cihazın ismi klavye olmadı. Adı klavye olduğu için ben klavye dedim ve bildim. Benim bilmem, maluma bağlı oldu.

Yani, Allah’ın bizimle ilgili ilmi, bizim ne yapacağımızdır. Allah bildiği için biz yapıyor değiliz. Bizim ne ya-pacağımızı Allah, ezel ilmiyle biliyor.
Yani, Kader, Cenâb-ı Hakk’ın ilminde eşyaya biçilen bir plân ve projedir. Bir şeyi bilmek ise o şeyi vücuda getir-mek, demek değildir.

Meselâ, siz kafanızda bin tane binanın plânını tutsanız, yüzlerce fabrikanın fizibilitesini tasarlasanız bunlardan hiçbiri sırf kafanızda tuttuğunuzdan dolayı vücuda gel-mez.
Onların vücuda gelmesi için, irâde ve kudrete ihtiyaç vardır. Aksi halde, kafanızda tasarladığınız bina veya fab-rikayı sadece siz bilirsiniz. Hayalen onun içinde dolaşır durursunuz ve hayalinizdeki en küçük bir kesinti de o fabrika veya o binayı ortadan kaldırıverir. Hatta, muhayy-ileniz yardımını kestiğinden dolayı hiç düşünmemiş ve tasarlamamış gibi olursunuz.

Kader ilim nev’indendir. İlim ise daima ma’lûma tâbidir. Yani bir şey nasılsa ve nasıl olacaksa öyle bilinir. Yoksa, ma’lûm ilme tâbi değildir. Durum böyle olunca, bizim ne yapacağımızı, iradelerimizi nasıl kullanacağımızı Cenâb-ı Hakk biliyor ve takdirini de bildiği istikamette yapıyor.
O’nun ilmi muhittir, her şeyi kuşatmıştır. “Cenâb-ı Hakk’ın ilmine, maluma tâbidir.” şeklinde bir ifade kul-lanmak sû-i edeptir. Biz bu tâbiri sadece meseleyi akla ve anlayışımıza yaklaştırmak için kullanıyoruz.

Cenâb-ı Hakk’ın ilmi, manzarı a’lâdan (çok yüksek bir nokta) olmuş ve olacak bütün eşyaya bir anda ve bir noktaya baktığı gibi bakar. O’nun ilminde, sebep-netice, illet – ma’lûl, başlangıç ve sonuç iç içedir ve hepsi tek noktanın içine sıkıştırılmıştır.
O’nun için orada evvel-âhir, önce ve sonra diye bir şey yoktur. Yani Cenâb-ı Hakk’ın ilmi her şeyi, bütün yönleri-yle kuşatmıştır. Takdirini de bu ilmiyle yapmaktadır. Öy-leyse bu takdir, iradî fiillerde, irade devre dışı tutularak yapılmamıştır. MESHREB39


DURU GÖRÜ NEDİR?
En basit tanımıyla Durugörü: Beş duyunun dışında, eşyaları, olayları ve düşünceleri algılama ve görmedir. Ruhsal görü adı da verilen bu yetenekle, Duyular Dışı Al-gılamalar içinde üzerinde en fazla araştırma yapılan ye-teneklerimizden biridir.

Beş duyu organlarımızdan biri olan gözler, bu algılamada fonksiyon görmezler. İki kaşın arasında; gözler genellikle kapalıyken ya da her hangi bir objeye konsantre edildiği bir sırada adeta televizyon ekranında bir film seyreder-cesine, bir takım şekillerin görülmesidir. Bu yeteneği gel-işmiş kişilere durugörü medyumu adı verilir.
Başlıca Durugörü Çeşitleri

l- Basit Durugörü:

Herhangi bir anlam ve mesaj taşımayan bir takım imajların görülmesidir. Çoğunlukla gözler kapalı-yken beliren birtakım imajlardan oluşur. Durugörünün ilk aşamasıdır. İnsanların belli bir bölümünde bu ye-tenek kendiliğinden işler durumdadır. Ve bu oran hiç de küçümsenemeyecek boyutlardadır... Bu seviyede bir du-rugörüye sahip olan kişiler, gözlerini kapadıklarında ist-edikleri imajları rahatlıkla görebilirler. Bu imajlar ya kendi isteklerine bağlı olarak görülür, ya da bir takım imajlar otamatik olarak gelip geçer.

2- Mekan İçinde Durugörü:

Uzakta meydana gelen olayları ya da yerlerin algılanması ve görülmesidir.normal olarak görülmesi mümkün olma-yan uzaktaki bir yerin veya kapalı, saklı olan şeylerin görülerek tariflerinin yapılabilmesi bu seviyeli bir du-rugörü yeteneğinde mümkündür.

3- Zaman İçinde Durugörü:

Geçmiş ya da gelecekten bilgi veren kahinlerin kul-landıkları yetenektir. Durugörünün en gelişmiş safha-sıdır. Durugörünün bu safhasında görülen imajlar geçmiş bir zaman diliminde meydana
gelmiş olan bazı olaylarla ilgili olabileceği gibi gele-cekte ortaya çıkacak olan bazı olaylarla ilgili de olabilir. Burada da adeta bir film seyredermişçesine olaylar izle-nebilir. Bu derece gelişmiş bir durugörü yeteneğine sa-hip olan kişilerin sayısı bir hayli azdır. Çok ender olarak görülür.

Kendinizi Test Edin

Gözler kapalıyken istenen bir imajın gözönünde can-landırılması durugörü yeteneğinin temelidir. Öncelikle böyle bir yeteneğinizin kısmen de olsa sizde işler du-rumda olup olmadığınızı kontrol edin: Gözlerinizi ka-patın... 10 - 15 saniye bekleyin... Ve gözünüzün önünden geçen imajlar olup olmadığına dikkat edin... İmajlar kendiliğinden gelip geçiyorlar mı? İstediğiniz herhangi bir imajı zihin ekranınızda canlandırabiliyor musunuz? Yoksa hiç bir şey gözünüzün önünden geçmiyor ve her yer simsiyah mı görünüyor?

Gözleriniz kapalıyken her taraf simsiyah görünüyorsa durugörü yeteneğinizin tamamen işlemez durumda olduğunu söyleyebiliriz. Bir takım renkler hatta imajlar gelip geçiyorsa durugörü yeteneğiniz size göz kırpıyor demektir. Eğer istediğiniz imajları kolaylıkla zihin ekran-ınızda canlandırarak onu adeta televizyon ekranından seyredermişçesine canlı olarak görebiliyorsanız du-rugörü yeteneğinizin su üstüne çıkmaya başladığını söy-leyebiliriz. (Basit durugörü)
Gözlerinizi kapattığınızda bir takım yerler , insanlar ve olaylar görüyorsanız bunların herhangi bir anlam taşıyıp taşımadığını kontrol ediniz. Örneğin gözlerinizi kapat-tığınızda bir arkadaşınızı ders çalışırken gördüyseniz; hemen onu arayarak gerçekten de o anda ders çalışıp çalışmadığını öğrenin. Ayrıntılara dikkat edin. O anda ders çalışmıyorsa daha önce çalışmış olabilir. Eğer böyle bir durum varsa arkadaşınızı ders çalışırken gördüğünüz ayrıntıların gerçek olup olmadığını araştırın. Ders çal-ıştığı masanın rengi, masasının üzerindeki eşyalar, odasının şekli vs...
Belki de birkaç dakika sonra ders çalışmayı planlıyor da olabilir... Bütün bu ayrıntılar sizdeki durugörü yete-neğinizin durumu hakkında
bir bilgi verir. Tabii tek bir denemeyle karar vermeyin. Belki başka bir zamanda daha farklı görüntüler de al-abilirsiniz. Böylelikle basit durugörü mü, mekan içinde durugörü mü; yoksa zaman içinde durugörü yeteneğine mi sahip olduğunuzu anlayabilirsiniz.

Gözönünde Canlandırma

Şimdi biz sıfırdan başlayarak, sizde durugörü yete-neğinin hiç ortaya çıkmadığını varsayarak, en temel pratik durugörü çalışmalarıyla konumuza devam ediy-oruz... Gözler kapalıyken istenen bir imajın gözönünde canlandırılması durugörü yeteneğinin temelidir de-miştik... İşte ilk alıştırmamız da buna yönelik olacak... Aşağıdaki egzersiz, gözönünde canlandırma becerinizi geliştirmede size yardımcı olacaktır.

3 adet siyah fon kağıdı alın. Beyaz bir kağıdın üzerine daire ve ortasına bir nokta, artı ve tepesi yukarıya gele-cek tarzda bir üçgen çizin ve bunları keserek her birini ayrı ayrı siyah fon kağıtlarınızın tam ortalarına yapıştırın. Şekillerinizin eni ve boyu 10 cm olmalıdır.

Hazırladığınız fon kağıtlarınızdan birini alın ve karşısına geçip oturun. 2 dakika süre ile gözlerinizi siyah fon üz-erindeki beyaz şeklinize odaklayın... Sonra gözlerinizi kapatın... Neler olduğunu hissedin. Gözlerinizi ilk kapat-tığınız an şeklin hala gözünüzün önünde bulunduğunu fakat belli bir süre sonra yavaş yavaş kaybolmaya ba-şladığını farkedeceksiniz. Yapacağınız egzersizlerle bunun süresini uzatmaya çalışın. Kendinizi kasmadan tam tersine serbest ve rahat bırakarak bu çalışmaları her gün sürdürün... Böylece her geçen gün gözde canlandırma yeteneğinizin hızla gelişmeye başladığına şahit olacaksınız...

İmajinasyon ve Durugörü
Durugörü yeteneğinin temeli imajinasyona dayanır. Peki o halde imajinasyon nedir? Önce bunu biraz açalım, daha sonra da ileri durugörü tekniklerine geçelim... İma-jinasyon, ruhsal enerjinin en belirleyici özelliklerinden ve yeteneklerinden biridir.
Bazı araştırmacılar imajinasyonu ruhta şekillendirme olarak tarif etmişlerdir. Düşüncenin bir enerji olduğu günümüzde artık net bir
şekilde bilinmektedir.

İşte her bir düşünce kalıbı, kendisine özgü bir enerji ta-şır. Böylelikle her bir düşünce bir enerji topunun üretil-mesine sebebiyet verir. Düşüncelerimizle biz farkında olmadan pekçok imajlar yani şekiller-görüntüler yaratırız. Konunun bu yönü üzerinde araştırma yapan birçok parapsikolog, bu meseleyi "düşünce şekilleri" başlağı altında incelemişlerdir.

Toparlayacak olursak, kökeni ruhsal enerjiye dayanan tüm düşüncelerimiz çeşitli görüntülerin meydana getirilmesine sebebiyet verir. Ancak ne var ki, bu görüntülerin frekansları çok yüksek titreşimli oldukların-dan normal gözle görünemezler.

Ancak durugörü yeteneğine sahip kişiler tarafından görülebilen bu görüntülere imaj, bu görüntünün ortaya çıkmasına sebebiyet veren mekanizmaya da imajinasyon denmektedir. İşte bu imaj ve imajinasyonla ilgili yapı-labilecek en basit tanımdır.

Düşüncelerimizin nasıl şekillenebildiğine en iyi örnek-lerden biri spatayomda meydana gelen olaylardır. Öte Alem'in yani spatyomun en belirleyici özelliklerinden biri, hepimizin bildiği gibi düşüncelerin anında şekillen-mesidir. Bunun sebebi spatyomu oluşturan astral mad-denin, fiziki maddeye oranla çok daha süptil yani yüksek titreşimli maddelerden inşa edilmiş olmasıdır. Konumuz dışı olduğu için biz spatyomu bırakalım ve dünyaya dö-nelim...

Tüm yaşantımız boyunca çok çeşitli imajlar yayınlar ve dışarıdan da çok çeşitli imajlar alırız. Örneğin karşınız-daki bir kişi elmayı düşünürken, aslında onu imajine et-mektedir. Yani onun şeklini zihninde canlandırmaktadır. Siz bunu iki farklı şekilde algılayabilirsiniz. Ya sezgisel olarak elma kelimesi zihninizde belirir, ya da elma ke-limesi değil, elmanın görüntüsü zihninizde canlanır.

Birincisine telepati, ikincisine ise durugörü adı verilir. Görüldüğü gibi telepati ile durugörü arasında hem büyük bir paralellik, hem de büyük bir fark bulunmaktadır. Bu tanımdan ortaya çıkan önemli bir sonuç vardır. O da aslında tüm Duyular Dışı Algılamalarımızın temelinde imajinasyon gerçeğinin bulunmasıdır. Basitleştirerek özetleyelim... Herhangi bir imaj çok farklı şekillerde algı-lanabilir... Örneğin:

Beş duyu organlarımızla algıladığımızda biz ona görme ya da duyma diyoruz... Yine aynı imaj sezgisel olarak al-gılandığında telepati, gözlerimiz kapalı ya da bir objeye konsantre olarak normal gözümüzün dışında ortaya çı-kan görüntülerle algıladığımızda durugörü, fiziksel kulak-larımızın haricinde bazı sesler duyarak algılıyorsak du-ruişiti, bir sarkaç ya da çatal çubuğun hareketleriyle al-gılıyorsak radyestezi, ellerimizi herhangi bir nesneye do-kundurarak o nesnenin başından geçenleri hissedebiliy-orsak psikometri ve yine herhangi bir imaj fiziksel nes-neler üzerinde fiziki etkiler meydana getiriyorsa biz ona telekinezi diyoruz...

Görüldüğü gibi ister fiziksel beş duyumuzla, isterse de beş duyumuzun ötesindeki yeteneklerimizle olsun, sonuçta tüm algılamalarımızın temelinde imajinasyonun bulunduğunu söyleyebiliriz... Bu anlatılanların sadece teorik bilgilerden ibaret olmadığı, yapılan deneysel çal-ışmalarla da ortaya konulmuştur. İlk kez 1960'lı yıllarda gerçekleştirilen ve daha sonraki yıllar, dünyanın dört bir köşesindeki parapsikoloji laboratuvarında tekrarlanan deneylerde; imajinatif olarak şekillendirilen bir düşüncenin fotoğraf plağına geçirilebildiği ispatlan-mıştır... Bu deneyler aynı zamanda ruhsal enerjinin maddeler üzerindeki etkisini göstermesi bakımından da önemlidir.

"Ruh ve Kainat" adlı kitabında Dr. Bedri Ruhselman İma-jinasyonla ilgili bilgileri bir araya getirirken, iradenin yani konsantrasyonun imajinasyon üzerindeki önemini şu cümleyle özetlemiştir: "İmajinasyon irade ile başlar ve irade ile biter... İrade ise, herhangi bîr canlı varlığın bir şeyi istemesidir."

İmajinasyonla ilgili buraya kadar yapmaya çalıştığımız tanımlardan da anlaşılacağı gibi, yaşamımızın her anı imajinatif faaliyet içinde geçer... Uyurken bile rüya-larımızla yine imajinatif faaliyetimiz devam eder... Tüm varoluşumuz süresince çeşitli imajlar yayınlar ve çeşitli imajları alırız. Yayınlanan İmajlar: Kendi şuurumuz ya da şuuraltımızdan yayınlanan imajlardır.

Alınan İmajlar: Dışarıdan bize gelen imajlardır. Bunların ancak çok küçük bir kısmının farkında olabilmekteyiz. Ancak büyük bir çoğunu hiç farketmeyiz bile... Farkede-bildiklerimiz çoğunlukla beş duyumuza çarpanlardan ibarettir. Farkında olamadıklarımızın çoğu şuuraltımız ta-rafından algılanmaktadır. Ve yine bunların büyük bir bölümü şuuraltımıza büyük etkilerde bulunurlar. Hatta kendimizin zannettiği birçok düşüncelerimizin oluş-masında bile büyük bir etkide bulunurlar.

Kristal Küre veya Kum Diski ile Vizyon Görmek

Durugörü çalışmalarının vazgeçilmez unsurlarından biri hiç şüphesiz ki kristal kürelerdir... Çok eski çağlardan günümüz parapsikoloji laboratuvarlarına kadar durugörü çalışmalarında hep kristal küreler birinci sırayı almış-lardır.
Kristal bir küreye sahipseniz, onu kullanmadığınız za-manlar siyah bir kadifeye sararak kapalı bir kutu içinde ve karanlık bir yerde saklamanızı öneririz. Sizden başka hiç kimsenin onunla çalışma yapmasına izin vermeyin. Ve hiç kimseyi ona dokundurtmayın. Bütün bu önlemler, sadece sizin tesirlerinizin onun üstüne sinmesini sağla-mak içindir...

Kristal kürenin bu denli tercih edilmesinin nedeni, du-rugörü çalışmalarında çok güzel sonuç vermesinden dolayıdır. Ancak gerçek bir kristal kürenin maliyeti yük-sek olduğu için onun yerine; kum diski, siyah ayna, içi su veya siyah mürekkep dolu bir kase, ortasında mat si-yah boyayla boyanmış bir daire bulunan bir tabaka beyaz karton, camdan ya da plastikten yapılmış küreler, ve benzeri başka objeler de kullanılmaktadır. Hatta ellerinin baş parmağının tırnağını kullanan durugörü medyumları da vardır...

Kristal küreden sonra durugörü çalışmalarında kul-lanabileceğiniz en iyi objelerden biri kum diskidir. Siz de kendi kum diskinizi evinizde kendiniz yapabilirsiniz. Kum diski yapmak için 17x17 cm kare ebadında, sağlam beyaz bir karton alın ve merkezinden 12cm çapında bir daire çizin. Dairenin içine bir tabaka yapıştırıcı sürün ve yapıştırıcı kurumadan üzerine ince deniz kumu serpin. Kuruduktan sonra kum diskiniz hazır demektir.
Bazı araştırmacı ve deneyciler, kum diskinin hiç yansıma yapmamasından dolayı kristal küreden bile daha fazla tercih etmektedirler.
Durugörü deneylerinizde hangi objeyi kullanırsanız kul-lanın, mutlaka hepsini siyah bir kadifenin üzerine ko-yarak çalışmalara başlayınız..

Çalışma Öncesi Hazırlık

İlk egzersizlerinize kum diskiyle başlayabilirsiniz. Bunun için önce kendinize bir kum diski yapın. Ve onu kimsenin ulaşamayacağı bir yerde saklayın... Durugörü çalışma-larında arzu edilen başarıya ulaşmak için, uzun ve düzenli çalışmalar yapılması gerekir. Bu sabrı göstere-meyecekseniz hiç başlamayın... Unutmayın ki, kristal kürenizin ya da kum diskinizin başına oturur oturmaz geçmiş ya da gelecekten imajlar görmeye başlayamay-acaksınız. Ve yine unutmamalısınız ki, bu adım adım iler-leyebileceğiniz hayli uzun bir süreçtir. Önce basit ve ne anlama geldiği belli olmayan bazı imajlar göreceksiniz...

Basit durugörü, mekan içinde durugörü ve zaman içinde durugörü adım adım ilerlenecek bir süreçtir. Bu sürecin hangi aşamasına kadar ilerleyebileceğinizi önceden be-lirleyebilmek mümkün değildir. Bu uzun sürece kendinizi hazırlayın... Durugörü çalışmalarına başlamadan önce gevşeme çalışmalarını çok iyi yapabiliyor olmanız şart-tır.

Çalışmaya konsantrasyonunuzu arttırıcı yardımcı fonk-siyonlardan da yararlanabilirsiniz. Örneğin sadece çal-ışmalarınız sırasında kullanacağınız özel kokulu bir tütsü konsantrasyonunuzu ve çalışmanızla ilgili zihinsel çağrı-şımları belli bir noktada tutubilmenize yardımcı bir etken olarak size olumlu katkılarda bulunabilir. Çalışmalarınız-dan önce ılık bir duş alın.

Çalışmalarınız sırasında mutlaka yeni yıkanmış temiz el-biseler giyin. Eğer mümkünse sadece bu çalışmanız sırasında giydiğiniz özel bir kıyafet de seçebilirsiniz. Çal-ışmanızı eğer şartlarınız müsaitse hep aynı odada ve mutlaka yalnızken gerçekleştirin. Çalışmalarınızı gün ışığının direk girdiği bir odada yapmayınız. Geceleri çal-ışmanız daha iyidir. Odanızın ışığını kapatın ve sadece mavi bir ışık, arkanızda olmak kaydıyla yanık tutul-malıdır. Çalışmalardaki başarınız arttıkça ışığı ar-tırabilirsiniz.

Çalışma öncesi aşarı yemekten kaçının. İç sükunetinizi mutlaka sağlayın. Heyecanlanmadan, kendinizi hiç bir şekilde zorlamadan, kayıtsızca çalışmaya başlamak için kendinizi zihnen hazırlayın. Evet... Artık hazırsınız...

Pratik Uygulamalara Giriş

Objenizi, altında siyah bir kadife olmak kaydıyla masan-ızın üzerine koyun. Rahat oturacağınız bir sandalye ya da koltuk alın ve objenizin karşısına geçip oturun. Daha önce yattığınız yerden gevşemeye alışmıştınız ancak şimdi oturduğunuz yerden derin gevşemeye geçmeyi başarmalısınız. Bunu birkaç denemeden sonra rahatlıkla yapabilirsiniz.

Derin gevşemeye geçin. Gevşeme halini sağladıktan sonra yavaş yavaş gözlerinizi açın. Hiç hareket et-meyin... Objenize bakmaya başlayın... Sadece ona bakın... Gevşeme hali içinde kayıtsızca bakın ona... Gevşeme haline geçebilmek için nefes alma egzer-sizlerini yapmıştınız ancak şimdi gözleriniz açık gevşeme halinde bulunduğunuz bu yeni duruma kendi-nizi uyumlandırmanız gerekmektedir.

Diyaframınızı kullanarak ciğerlerinizin tamamıyla bur-nunuzdan yavaş yavaş derin bir nefes alın ve ağzınızdan verin nefesinizi... Bunu en az 7 defa tekrarlayın. Her ne-fes alış verişte tüm dikkatinizi başınızın üstüne yöneltin. Başınıza konsantre olun ve yanaklarınızı, göz kaslarınızı, alnınızı tamamen gevşetin... Gözlerinizi objenizden ayır-madan, ona bakmaya devanı edin. Eğer kristal küreyle çalışıyorsanız kürenin dış yüzeyine değil, tam ortasına bakışlarınızı yöneltin... Normal nefes alış temponuza döndükten sonra gayet rahat ve sakin bir şekilde ob-jenize konsantre olun. Kendinizi kasmamaya özen gösterin. Kendinizi serbest bırakın.

Bu andan itibaren, durugörü yeteneğinizin ortaya çık-masına müsait bir ortamın içinde bulunduğunuzu bilin. İşte tam o anda daha önce belirlediğiniz bir anahtar söz-cüğü üç kez tekrarlayarak kürenizin içinde ya da kum diskinizde oluşmaya başlayacak imajları beklemeye ba-şlayın. Bu anahtar sözcük çalışmalarınız ilerledikçe şuraltınıza post ipnotik bir telkin yapacağı için, belli bir süre sonra bu sözcüğü söyler söylemez, imajlar kendiliğinden belirmeye başlayacaktır. Bu sözcüğün yararını çalışmalarınız ilerledikçe daha çok göreceksiniz. Bu anahtar sözcük: "Durugörüm çalışmaya başlıyor..." gibi bir cümle de olabilir...

Bir süre sonra bakışlarınızı yönlendirdiğiniz objeniz fülu-laşarak gözünüzün önünden silikleşip kaybolacaktır. Sonra yeniden tüm netliğiyle ortaya çıkacaktır. Bu durum birkaç kez yaşanabilir. Bu sırada alnınızın çevresinde sanki sıkı bir bant varmışçasına bir duyguya kapı-labilirsiniz. Ayrıca iki kaşınızın birleştiği nokta ile burun kökünüzün alnınızla birleştiği bölümlerde gıdıklanmaya benzer bir kaşıntı hissi de duyabilirsiniz...

Objeninizin gözünüzün önünden kaybolup yeniden be-lirmesi, göz merceklerinin dikkatini belli bir noktaya to-plamasını kontrol eden kasların yorumlamasından dolay-ıdır. İlk denemelerinizde yaşadıklarınız bunlardan iba-retse, hiç bir imaj göremiyorum diye cesaretsizliğe kapılmayın. Unutmayın ki, İstanbul bir günde fethe-dilmedi...
Eğer sabır gösterirseniz, çalışmalarınız ilerledikçe diğer belirtiler de ortaya çıkacaktır. Örneğin, baktığınız ob-jenizin yavaş yavaş gri bir sis tabakasıyla bulutlanmaya başlayabilir.... Söz konusu bulutlanma olayı iyice yo-ğunlaşarak tüm objenizi kaplayacaktır... Sonra bu sis ve bulut tabakası dağılmaya ve küçük bulutlar halinde dön-meye başlayacaktır. Bu arada parlak ışıklar ve kıvılcımlar objenizde görünmeye de başlayabilir.

Bu gelişmeler karşısında heyecanlanarak dikkatinizi da-ğıtmayın ve konsantrasyonunuzu bozmayın. Eğer bunu başarabilir ve zihninizi sakin tutmayı sürdürebilirseniz, bu durumda objenizin üzerindeki görüntüler artacaktır. Parlak renkli manzaraların parça parça görüntüleri ciddi ya da neşeli insan yüzleri, ağaçlar, evler gibi çok çeşitli görüntüler belirmeye başlayabilir. İlk başlarda bu görüntülerin uzun süre kalamadıklarına şahit olacak-sınız. Bu görüntüler, uykuya giriş ve uykudan uyanış sırasında görülen rüya öncesi imajların akrabasıdır. Şimdi bunları siz uyanık bir zihinle görmektesiniz...

Bu aşamaya kadar gelebildiyseniz önemli bir mesafe kat ettiniz demektir. Sizde artık durugörünün, "basit du-rugörü" denilen aşamasının çalışmaya başladığını söy-leyebiliriz. Zihninizi sakin ve gevşemiş tutarak objenize konsantre olmanın ustalığını deneylerinizle bizzat kendi-niz, her geçen gün biraz daha iyi keşfedeceksiniz. Bu ilk başta size oldukça zor görünüyordu... Buna rağmen yine de zaman zaman benzer sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Bazen görüntüleriniz bir anlık heyecanlanmanızdan dolayı kesilmeye devam edebilir. Ya da bir gün önce ra-hatlıkla bazı imajlar görürken, bir gün sonra hiç bir şey göremeyebilirsiniz. Bu, o günkü biyoritmlerinizden, fizik-sel ya da psikolojik durumunuzdan kaynaklanıyor ola-bilir. Ancak tecrübeniz arttıkça bu istenmeyen durum-larla daha kolay başedebileceksiniz...

Buraya kadarki çalışmalarınız sırasında gördüğünüz ima-jların size hernagi bir bilgi ya da mesaj aktarıp aktar-madığını tahlil etmenizi sizden istemedik. Bu nedenle siz de bu aşamaya kadar yapacağınız deneysel çalışma-larınızda gördüğünüz imajların ne anlama geldiği üz-erinde durmayın. İlk başta sizden istenen basit durugörü yeteneğinizi ortaya çıkartmaktır. Mekan içinde durugörü ve zaman içinde durugörü aşamalarına geçmeniz için yapmanız gereken başka çalışmalar ve almanız gereken bir takım önlemler bulunmaktadır.

Kontrolün Ele Alınması

Basit Durugörü yeteneğinizin sizde işlerlik kazanması için önerilen egzersizleri yapmakla kapalı olan bir kanalı açmış olacaksınız. Eğer bunu yaparsanız hemen ardın-dan almanız gereken bazı tedbirler vardır. Bu tedbirleri almayan hatta bu tedbirlerin alınması gerektiğini bile bilmeyen çok sayıda kişi bulunmaktadır. Bu kişilerin birçoğunda durugörü yeteneği hiç bir Özel çalışma yap-madan kendiliğinden açılmıştır. Bazıları ise yarım bilgil-erle birşeyler yapmaya çalışmış "yarı eğitilmiş" du-rugörürlerdir. Bunlar esen rüzgarın merhametine kalmış çevrelerinden gelen hertürlü pozitif ve negatif tesirlere karşı hiç bir kontrol mekanizması geliştirememiş olan kişilerdir.

Sevgili ziyaretçileimiz, durugörü yeteneğinizin ortaya çı-kartılabilmesi için belli bir süre bazı imajların görülmesi için çalışılır. Ancak bu sağlandıktan sonra, bu imajları görmemek için ayrı bir çalışma daha yapılması gerekir. Şimdi bu da ne demek? Birkaç imaj görmek için bu ka-dar uğraş dur... Sonra da bu imajları görmemeye çalış... Evet... "Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu..." diye-bilirsiniz ama öyle değil...

Bu sözlerden amaç, kontrolün ele alınmasıdır. Yani iste-diğiniz zaman imaj görüp, istemediğiniz zaman görme-mek prensibidir. Yolda yürürken, otobüste, araba kul-lanırken ya da bir vitrinin camına bakarken imajlar gör-meye başlayan pekçok kişi vardır. Böyle bir duruma se-bebiyet vermemek için kontrolün sizin elinizde bulun-ması gerekir.

Kontrolü nasıl sağlayacaksınız?

Bu son derece kolaydır. Yapacağınız tek şey: Durugörü egzersizleri sırasında imajlar görmeye başladıktan belli bir süre sonra; kendi iradenizle çalışmayı şimdilik bitirdiğinizi söyleyerek psişik yeteneğinizi kapatmaktır. Bunu söyledikten sonra fiziksel dünya faaliyetleriyle ilgilenin. O sırada ya da başka bir zaman diliminde iste-ğinizin dışında bazı imajlar görmeye başlarsanız hemen dikkatinizi başka bir şeye yönlendirin. Bu hemen yapıl-malıdır. Yani isteğinizin haricinde bazı imajlar daha or-taya çıkar çıkmaz buna bir set çekmek gerekir. İmajlar iy-ice sizi kaplarsa onları kapamak zor olabilir. Tekrar ediy-orum: Amaç siz istediğiniz zaman imajlar görmektir. Kontrol mutlak surette sizin elinizde bulunmalıdır.

Bu kontrol mekanizmasını kurmanızda size en fazla yar-dımcı olacak etkenlerden bir diğeri de, kendi kendinize gevşeme halindeyken vereceğiniz telkinlerdir. Bu tel-kinler arasında, sadece sizi büyük bir tehlikeden koru-mak amacıyla size mesaj ileten imajların, sizin isteğiniz dışında da şuurunuza yansımasına izin verebileceğinizi söyleyen bazı parap-sikologlar bulunmaktaysa da, biz yine de en küçük bir riske atılmamanız için, tüm kon-trolün sizin elinizde bulunmasından yanayız.
Durugörü çalışmalarında kullanacağınız anahtar sözcük size bu alanda da büyük bir kolaylık sağlayacak ve o sözcüğü söylemeden imaj görmeye başlayamayacak-sınız. Psişik gücünüzün ortaya çıkartılmasında nasıl ki kendinizi kesinlikle kasmayın ve sıkmayın dediysek kon-trolün ele alınmasında da aynı şeyleri söylemek duru-mundayız. Kontrolün ele alınması sizde kendinizi zor-lamaya dönüşmemelidir. Tek bir cümleyle özetleyecek olursak; ihtiyacınız olan en önemli faktörler irade, istek, konsantrasyon, telkin ve bütün bunlara bağlı olarak düşüncelerinizi yönlendirmektir.

Kontrolün ele alınması konusunda son bir kaç uyarımız daha olacak... Durugörü çalışmalarınızı 30 dakika ile sınırlamayı alışkanlık haline getirin... Bu sürenin sonunda ne meydana geliyorsa gelsin mutlaka durmalıs-ınız. Şuuraltınızı verdiğiniz emirlere itaat etmesi için kendi kendine telkin ve konsantrasyon çalışmalarıyla önceden eğitmiş olmalısınız.

Belli bir çalışmadan sonra ortaya çıkmaya başlayacak olan yeteneğinizin gelişmeye başladığından kimseye söz etmeyin... Bu sırrı içinizde saklayın... Ve asla kendinizi diğer insanlardan üstün görme gibi bir gidişe kaptır-mayın... Belki şu anda böyle bir sözün size söylenmiş olması bile gereksizmiş gibi görünebilir ama durugörüsü son derece gelişmiş birçok kişinin büyük bir egoistçe tu-tum içine girebildikleri de ayrı bir gerçektir. Siz bende böyle bir şey olmaz diyorsanız da, yine de dikkatli ol-manızı hatırlatmakta yarar görüyorum... Aksi takdirde negatif enerjileri bünyenize çekmeye başlayacağınızdan dolayı, istenmeyen sonuçlarla karşılaşabilirsiniz...

Yapılan araştırmalar, deneyler ve istatistikler göstermi-ştir ki, pisişik yetenekleri yeni yeni gelişmeye başlayan kişilerde; geçici sinirlilik, ani coşkulara ya da derin üzüntülere kapılmak gibi bazı heyecansal duygu halleri görülebilmektedir. Bu bir yere kadar normaldir. Duyar-lılığınızın artması ve buna bağlı olarak da çevrenizden gelen negatif enerjileri anında farketme-nizden doğan bir tepkidir bu... Ancak bu konuda da kontrolü elinizde tut-mak zorundasınız. Zaten bu durum geçicidir ve belli bir süre sonra psişik güçlerinizin gelişmesine uyum sağlamaya başlayacaksınız.

Alçak gönüllüğü kesinlikle elden bırakmamak ve ruhsal olgunluğunuzu psişik gelişmenizle orantılı bir şekilde yürütmek en önemli amaçlarınızdan biri olmalıdır... Ama-cınız sadece ruhsal güçlerinizi geliştirmek olduğu müd-detçe, arzu edilen dengeyi hiç bir zaman kuramazsınız. Şu deyişi,hiç unutmayın: "Psişik gelişmede her adım için, ahlaki gelişmede iki adım atın." Başka söze gerek var mı?... Bu maddeyle ilgili sanırım başka söze gerek yok ama uyulması gereken temel prensiplerle ilgili son bir nokta daha var:

Durugörü egzersizlerine ilk başladığınız günden itibaren tüm çalışmalarınızı, meydana gelen gelişmeleri, yaşadığınız tecrübeleri, o gününüzü nasıl geçirdiğinizi, duygusal olarak kendinizi nasıl hissettiğinizi, kendi kendinize verdiğiniz telkinleri kısacası her şeyi sanki günlük tutuyormuş gibi baştan sona not ediniz. Başarı-ları ve başarısızlıklarınızın sebeplerini bu şekilde çok daha iyi tahlil edebilirsiniz. Aynı zamanda bu işlem sizde belli bir çalışma disiplinini de beraberinde getirecektir...

Görünmeyen Gözlerinizi Açın...

Durugörü çalışmalarında fiziki gözlerin hiç bir etkisi yok-tur. Görülen tüm imajlar duyular dışı bir algılama ile fark-edilmektedir. Bu nedenle durugörü yeteneğiniz çalış-maya başladıktan sonra gözlerinizin açık ya da kapalı olmasının hiç bir önemi yoktur.

Gözlerinizin açık ya da kapalı olması sadece uygu-ladığınız teknikle ilgili bir ayrıntıdır. Genellikle pratik du-rugörü tekniklerinde uygulanan yöntem, gözlerin açık olduğu ve az önce sizlere aktarmaya çalıştığımız bir ob-jeye konsantre olma metodudur. Eğer bu metot size uy-gun gelmiyorsa gözlerinizin kapalı tutulduğu teknikler de vardır. Bu metotda fiziki gözlerinizi kapatıp, görünmeyen gözlerinizi açacaksınız... Şimdi bu metodu görelim... Siz kendinize bu metotlardan hangisi uygun görüyorsanız onu seçebilirsiniz...

Aşağıdaki teknik tamamen kendi kendinize yapacağınız telkinlere dayanır... Aşağıdaki sözleri kendi kendinize içinizden telkin edebileceğiniz gibi, daha önce hazır-ladığınız bir teyp kasedinden de yararlanarak kendinize dinletebilirsiniz... Gözlerinizin kapalı olduğu bu tekniği uygulayabilmek için yatağınıza uzanın ve nefes alma tekniklerini de kullanarak derin bir şekilde gevşeyin...

"Zihninizi tamamen boşaltın... Zihninizi biraz sonra çı-kacak görüntülere kaydırın... Zihninizin derinliklerinden, karanlıklar içinden çıkacak olan ışığı düşünün... Sadece ışığa konsantre olun... Kendinizi asla zorlamayın... İlk denemelerde göremeseniz bile zaman içinde kendi kend-inize telkin ettiğiniz tüm imajları rahatlıkla görebilecek-siniz... Acele etmeyin... Kendinizi serbest bırakın... Bi-razdan karşınızda ışığı göreceksiniz... Önce hafif bir du-mana bakıyormuş gibi bir his duyacaksınız...
Yoğun ve kuvvetle aydınlatılmış bu dumana bakın... Du-manı izlerken gittikçe zayıfladığını hissedeceksiniz... Ya-vaş yavaş kaybolacak... Kaybolurken siz o dumanın içinden çok sevdiğiniz bir yeri göreceksiniz... Belki de evinizin çok sevdiğiniz ya da kendinizi rahat hissettiğiniz bir bölümü... Dumanın içine bakın... Birazdan dağılıp gidecek ve sizin sevdiğiniz yer ortaya çıkacak... Onu git-tikçe daha net olarak göreceksiniz... Duman kalkıyor... Ve siz birazdan orayı açık olarak göreceksiniz... Oraya bakın... Bakın oraya... Bütün dikkatiniz o hayale yönelmiş olsun... Bütün dikkatiniz o hayale yöneldi...
Görüntünün kesinleşmesini ve berraklaşmasını bekley-iniz... Kendinizi serbest bırakın... Gevşeyin... Daha çok gevşeyin...Görüntü gittikçe daha berraklaşıyor... Görüntüyü izliyorsunuz... Görüntü kaybolabilir... Telaşlanmayın... Yeniden ortaya çıkacaktır. Dikkatinizi o görüntüye yönlendirin... Onu tekrar görüyorsunuz... Onu izleyin... Şimdi de görüntünün içinden bir çiçek çıkma-sını isteyin... Bunu düşünün... Çiçek karşınızda beliri-yor... Bütün dikkatinizi bu görüntüye yönlendirin... Bütün dikkatiniz bu çiçek üzerinde... Dikkatinizi her ayrıntısı üzerinde tutunuz... Rengine dikkatle bakın... Şimdi başka bir renk seçin...

Çiçek sizin seçtiğiniz bu renge bürünecek... Renk değişimi düzenli olacak... Çok yavaş bir şekilde gelişe-cek... Aradaki bütün renklerden geçip sizin tercih et-tiğinize yaklaşacak... Sonunda çiçeği sizin tercih ettiğiniz renkte görene kadar dikkatle çiçeğe bakın... Zihniniz bomboş... Siz bütün dikkatinizi incelemekte olduğunuz görüntüye yönlendiriyorsunuz... Görüntü iyice netleşti... Çiçeğin kokusunu bile hissedebiliyorsunuz... Koklayın... Bu koku sizi daha da gevşetiyor... Zihniniz bomboş... Çiçeği son bir kez koklayın ve bırakın gitsin... Zihniniz bomboş... Görüntü kayboldu... Zihninizi yeni bir görüntüye hazırlayın..."

Sevgili ziyaretçilerimiz önemli bir hatırlatmada bulunmak için küçük bir parantez açma ihtiyacı hissediyorum. İlk başlarda bu telkinlerinize karşılık alamasanız da çalış-manızı sanki imajları görüyormuş gibi sürdürün.Ya da siz başka bir şey telkin ederken, zihninize başka bir görüntü de gelebilir. İlk başlarda o gelen görüntüyü belli bir süre izleyin. Ancak daha sonraları onu geri gönderin ve siz istediğiniz görüntüyü zihninizde canlandırın. Bu kon-trolün elinizde tutmanız bakımından yararlıdır. Bu küçük hatırlatmadan sonra, biz tekrar çalışmamıza geri dönelim.

"... Şimdi de kendinizi televizyonunuzun karşısında düşünün... Daha önce seyrettiğiniz bir programı orada yeniden izleyebilirsiniz... Ekran tam karşınızda duruyor... Kendinizi onu seyrederken düşünün... Programın bir parçası az sonra ekranda belirmeye başlayacak... Tüm dikkatinizi ekrana yönlendirdiniz... Onu seyrediyor-sunuz... Sanki gerçekten ona bakıyormuşsunuz gibi son derece net görüntüler gelmeye başladı... Programı seyredin... Bekleyin... Program gittikçe netleşiyor... Bomboş bir zihinle görüntülere bakın... Aynı zamanda sesini de duyuyorsunuz... Hepsi çok canlı ve gerçek bir izlenim veriyor...

Az sonra gözlerinizi açacaksınız... Şimdilik bu sakin ve hoş durumda kalın... Kaslarınızın gevşek durumunu koruyun... Hafızanızın boşluğunu koruyun... Biraz sonra gevşeme halinden çıkmadan gözlerinizi açacaksınız... Sakin ve rahat durumunuzu koruyun... Evet... Şimdi ya-vaşça gözlerinizi açın... Ve ilgisiz bir seyirci gibi çevrenize bakın... İlgisizce bakın... Çevrenizdeki cisim-lere bakın... Hepsinin çevresine bakın... Cisimlerin çevresinde renkli haleler göreceksiniz... Şayet renklen açık olarak görüyorsanız bir sonraki cisme geçin... Bu deneyden çok memnunsunuz... Özellikle bazı cisimler çok renkli haleler çıkartıyor...
Bu cisimlere geçin... Tekrar gözlerinizi kapatın... Zihniniz bomboş... Vücudunuz gevşek... Bu harikulade bir gevşeme durumu... Uyanınca kendinizi tamamen ye-nilenmiş hissedeceksiniz... Biliyorsunuz ki alıştırmanın her tekrarıgevşemenize ve kolaylıkla düşüncelerinizi sakinleştirmenize yardım edecek... Bu alıştırmanın her tekrarı gittikçe daha kolay bir şekilde istenilen şuur du-rumuna girmenize yardım edecek... Ve duyu dışı algı-lamalarınız kolaylıkla gelişecektir... Her zaman düşüncelerinizi kontrol edebileceksiniz... Görüntülere hakim olacak ve durugörü algılamanızı geliştirecek-siniz... Görüntüler denetiminiz altında olacak...

Sadece görmek istediğiniz görüntüler belirecek... Düşünceleriniz yapıcı yararlı ve pozitif olacak... Yaşa-mınız mutlu verimli ve başarılı olacak... Az sonra yavaş yavaş bu gevşemiş şuur durumunu terketmeye başlay-acak ve normal şuurunuza geri döneceksiniz... Bunun için kendinizi hazırlayın... Gittikçe gevşeme şuurundan-dan çıkıyorsunuz... Normal uyanık halinize dönünce yenilenmiş olduğunuz, iyimser olduğunuzu ve yeni bir enerjiyle dolu olduğunuzu hissedeceksiniz... Normal şuurunuza geri dönüyorsunuz... Ellerinizi, ayaklarınızı ve başınızı oynatın ve kendinizi gerin... Tamamen uyandı-nız... Son bir kez gerinerek gözlerinizi açın..."
Kahinlik ve Durugörü

Yukarıda aktarılan metotlarla yapacağınız pratik uygu-lamalar sizde belli bir süre sonra basit durugörü yete-neğinizin işlemeye başlamasına imkan sağlayacaktır. Şu ana kadar görmüş olduğunuz imajların büyük bir bölümü sizin şuuraltınızdan kaynaklanan ya da sizin iradeniz sonucu sizin düşüncelerinizin sonucu ortaya çıkan görüntülerdi... Ancak psişik vizyonunuzu mükemmell-eştirmek için hiç bir zaman çaba göstermekten vazgeçmemek gerektiğini unutmayınız. Henüz keşfedil-meyi bekleyen sınırsız derinlikler ve imkanlar sizi bekle-mektedir. Bu araştırma alanında son yoktur...
Çalışmalarınız ilerledikçe mekan içinde durugörü ve hat-ta zaman içinde durugörü yetenekleriniz de gelişmeye başlayacaktır. Eğer böyle bir ideale ulaşmayı hedefledi-yseniz, yapacağınız tek şey muntazam ve düzenli olarak çalışmalara devam etmektir. Bu aşamalara gelebilmek ve bu aşamaları kalıcı halde tutabilmek için mutlak surette egonuza hakim olmanız şarttır. Eğer bunu başaramazsanız mekan içinde durugörü ya da zaman içinde durugörü yeteneğine ulaşsanız bile bu yete-neğinizi uzun bir süre elinizde tutamazsınız.
Merak etmeyin gelip de biri bu yeteneği sizin elinizden alamaz... Ancak onu siz onu elinizde tutamazsınız. Şah-sen araştırmalarım süresince; egosunun büyümesine ve egoistçe bir tutum içine girmekten kendisini koruya-madıkları için, çok sayıda ileri seviyelere ulaşabilmiş du-rugörü medyumunun bu yeteneklerini kısa bir süre sonra kaybettiklerine şahit olmuşumdur. Dünya üzerinde de bunun sayısız örnekleri vardır...

Durugörü yeteneğinin en son aşaması geçmiş ve gele-cekten bilgiler alabilmektir ki, buna zaman içinde du-rugörü adı verildiğini başta söylemiştik. Gelecekten bilgiler alabilmek demek gelecekte olacak tüm olayları noktasına virgülüne öğrenmek demek değildir. Gelecek-ten bilgi almak gelecekte meydana çıkacak olan sadece bazı belirli olaylar hakkında bilgiler alabilmek demektir. Durugörü medyumu daha çok hangi alanlarda merak sa-hibiyse ya da daha çok hangi alanlara karşı ilgi duyuy-orsa o konularla ilgili bilgiler alabilir.

Kehanet yeteneğine sahip olmak demek aslında zaman içinde durugörü yeteneğine sahip olmak demektir. Bu açıklamadan hareket ederek, dünya üzerinde ortaya çı-kan bilinen ya da bilinmeyen tüm kahinler bu yeteneğe sahip kişilerdi diyebiliriz. Bunların içinden en tanınmışı şüphesiz ki Nostradamus'dur. Eğer onun hayatını konu alan filmi izlediyseniz, kendisinin durugörü yeteneğinin nasıl çalıştığım ve gelecekte ortaya çıkacak bazı olayları sanki televizyon ekranından seyredermişçesine nasıl izlediğini görmüşsünüzdür.

Ancak hemen ifade etmeliyim ki, bu derecede ileri sevi-yeli bir durugörüye sahip olmak hiç de kolay değildir. Belli bir ruhsal olgunluk ve büyük bir sorumluluk ister... Nostradamus kendisine düşen bu sorumluluğu son de-rece büyük bir alçak gönüllülükle yerine getirmiş ve ge-lecekle ilgili almış olduğu tüm bilgilerini açık bir şekilde değil şifrelendirerek geleceğe emanet etmiştir. Bir başkası olsa böbürlene böbürlene bunları aktarmaya kalkabilirdi.
Yine konu açıldığı için hatırlatmadan geçmek istemiy-orum, eski Sufi Geleneği'nde de bu prensip aynen uygu-lanırdı. Durugörüsü gelişen hiç bir Sufi gelecekle ilgili aldığı bir bilgiyi açık bir şekilde değil, üstü örtülü bir şe-kilde vermeye aşırı bir özen gösterirdi. Bu yolun edebi budur... Bu edebe uyamayacak olanlara bu yolun kapısı uzun süre açılmaz...

İşte bu nedenle, size yaptığınız çalışmalardan ve elde et-tiğiniz gelişmelerden kimseye söz etmeyin demiştik... Turnike programına katılan Cenk Koray, küreler içindeki dolu kartları gözlerini kapatarak bir kerede bilmişti... Hem de önce boşları sonra da doluları söylemişti. Seyredenleriniz hatırlayacaklardır. Güner Ümit buna çok şaşırmış ve Cenk Koray'a bunu nasıl yaptığını sor-muştu...

İşte o anda Cenk Koray'ın hali, tavrı ve verdiği cevap az önce sözünü ettiğim tam bir alçak gönüllülük ifadesiydi: "Gözlerimi kapattım gördüm..." diyerek kendisindeki du-rugörü yeteneğini telaffuz bile etmeden soruyu geçiştir-miş ve kendisindeki bu yeteneği normal, basit bir olaymış gibi göstermeye aşırı bir özen göstermiştir.

İleri Teknikler

Rahatlıkla birtakım imajlar görmeyi başardıktan ve bu imajlar üzerinde kontrol sağlayabildikten sonra artık ileri tekniklere geçebilirsiniz. Bu ileri tekniklerden amaç, siz-deki mekan içinde ve zaman içindeki durugörü yete-neğini ortaya çıkartabilmektir. Şimdi bunun nasıl gerçek-leştirilebileceğini görelim: Çalışmalarınızı not ettiğiniz defterinizde artık yeni bir sayfa açıyorsunuz... Bu yeni sayfanın üstüne "kehanet çalışmaları" yazınız... Ve her çalışmanızı ayrıntılarıyla not etmeye devam ediniz.

Bu çalışmayı ister gözleriniz kapalı uzanmış bir şekilde isterseniz kristal kürenize, kum diskinize ya da içi su veya siyah mürekkep koyduğunuz kabınıza konsantre olarak yapabilirsiniz. Tercihinizi yaptıktan sonra derin gevşeme halini ağlayınız. Derin gevşeme halinin sağlanmasından sonra farklı bir uygulamaya girişecek-siniz. Şuuraltınızda rakamlarla, zaman arasında bir öz-deşlik kuracaksınız... Şuuraltınız birkaç çalışmadan sonra bu programa kendisini uyarlayacaktır...

Zihninizde bir zaman reostası yapacaksınız... Reostanın düğmesini zihniniz, mekanizmasının işlemesini ise şu-uraltınız düzenleyecektir... Konuyu biraz açalım... "O" içinde bulunduğunuz anı ifade edecek. "0"dan geriye doğru gitttiğinizde zamanda da geriye doğru zihniniz kaymaya başlayacak. Bunu sadece düşüncelerinizi kon-santre ederek gerçekleştireceksiniz. Siz düşüncelerinizi buna yönlendireceksiniz... Bundan sonrasını şuuraltınız programlayacaktır... Eğer o ana kadar kendisinden iste-diğiniz bilgiler ona gelmemişse ki, bu gelecekle ilgili istekleriniz sonucunda oluşacaktır, işte o zaman şu-uraltınız ihtiyacı olan bilgileri kendi dışında arayacak, bu-lacak ve size taşıyacaktır. Bu inanılması son derece güç, olağanüstü bir mekanizmanın çalışmasıyla gerçekleşe-bilecek bir meseledir.

Peki bu pratikte nasıl uygulanacak? Derin gevşeme ha-line geçin demiştik... Ordan devam edelim... Zihninizde yatay bir hayali çizginin varolduğunu düşle-yin... "O" rakkamı bu çizginin tam ortasında dursun... Ve bu hayali çizginin üzerinde, "O" rakkamının solunda ve sağında yan yana birbirine bağlı olarak duran sonsuz sayıda ek-ran bulunduğunu düşleyin... Derin gevşemeyi sağladık-tan sonra bu ekranları gözünüzün önünde canlandırın... Ve kendi kendinize Şu telkinde bulunun:

"Az sonra geçmişe ve geleceğe bir yolculuk yapacağım... Bunu yapabilmek için ekranlara konsantre olacağım... "0" rakamının solundaki ekranları izlediğimde geçmişte yaşadığım veya başkalarının yaşadığı olayları izleye-ceğim... "0" rakamının sağındaki ekranlar ise bana gele-cekte yaşananı çak olayları gösterecek... İhtiyacım olan bilgileri şuuraltım bana sağlayacak... Çalışmalarım iler-ledikçe bunu çok daha kolay gerçekleştireceğim..."

İlk denemeleriniz şuurunuzun derinliklerine doğru ol-malıdır. Yani sizin daha önce yaşadığınız olaylardan bir-ini yeniden izlemeyi istemelisiniz. Bunun için konsantre olun, gevşeyin ve tam karşınızda bulunan ekranlarda sol tarafa doğru gitmeye başlayın.
Teker teker ekranları geçin. Bu geçişler gayet yavaş ol-sun. Sola doğru yirmiye kadar sayarak teker teker 20 ek-ranın önünden geçtiğinizi düşleyin.
Yirminci ekranın önüne geldiğinizde gözünüzün önünde duran ekrana yönelin. Gayet rahat ve sakin olun...

Ekranı kendinizi hiç zorlamadan izlemeye başlayın. Önce ekranın aydınlandığını ve sonrada sisler içinden bir takım görüntülerin çıktığını farkedeceksiniz. Önce görüntülerin ne olduklarını anlamaya çalışmadan kayıt-sızca izleyin..
. Görüntüler iyice canlandığında bu imajların daha önce yaşadığınız ne tür bir olaya ait olduğunu, ve ne zaman gerçekleştiğini anlamaya çalışın... Ancak bunu yaparken fazla mantık yürütmemeye özen gösterin... Çünkü aşırı mantık yürütmek sizi gevşeme halinden uzaklaştıracak-tır.
Bu egzersizleri rahatlıkla yapabilir bir hale gelince artık çalışmalarınızı bir adım daha öteye götürebilirsiniz... Sıra gelecekle ilgili ekranları okumaya geldi... Bunu da aynı teknikle yapacaksınız.
Ancak bu sefer "0" rakamının solundaki değil, sağındaki ekranları gözlemleyeceksiniz. Zamanın gerilerine değil, zamanın ilerilerine doğru bir yolculuğa çıkacaksınız. Bu yeni duruma kendinizi konsantre edin. Lazım gelen tüm bilgilerin şuuraltınız tarafından bulunarak size iletile-ceğinden emin olunuz.
Ve bunu şuuraltınıza pek çok kez çalışmaya başlamadan önce telkin edin... "0" rakamından sağ tarafa doğru ek-ranları teker teker sayarak ilerlerken geleceğe süzülen bir yaprağın üzerinde olduğunuzu düşünün.

İsterseniz sihirli bir halının üzerinde uçtuğunuzu da ima-jine edebilirsiniz.
Olayların henüz nesnelleşmediği bir zamana doğru hare-ket etmek istediğinizi kendi kendinize belirtmeniz çok önemlidir. Böylelikle şuuraltınız bundan haberdar ola-caktır.
Teker teker sayarak ekranların önünden geçerken gele-ceğe yolculuk yaptığınızın ve birazdan gelecekteki bir tarihte meydana gelecek bir olay hakkında bilgi ala-cağınızın şuurunda olun.
Bu havayı yaşayın... Ekranları her sayışınızda biraz daha gevşeyerek geleceğe uzanın... Önünde duracağınız ek-ran size en doğru bilgiyi verecektir. İlk denemelerinizde yirminci ekranın önünde durun... Yakın bir gelecekte or-taya çıkacak bir olayın kısa bir bölümünü size göstere-bilecek olan ekranın önündesiniz...

Ekranda görüntünün belirmesi için bekleyin. Zihninize bir mucizevi bir eğitim çalışmasıdır...

Çalışmanız bittiğinde görmüş olduğunuz görüntüleri tüm ayrıntısıyla not edin ve görüntülerin size nasıl bir şey an-lattığını yorumlamaya çalışın. Gördüğünüz olayların hangi tarihte gerçekleşeceğini ya da gerçekleşmeye-ceğini mutlaka takip edin. Derleyen MESHREB39



HIZIR’DANDERS ALAN VELI
ABD. GÜCDÜVANÎ KADDESALLAHU SIR RA HUL AZIZ
BaşlarkenYazılı kaynaklara göre, ilk kez kendine özgü bir yol olarak belirginleşmesi sebebiyle Buhara’da miladî 12. yüzyılın ortalarında Hâce Abdülhâlik-ı Gücdüvanî k.s. ile başlatılan Hâcegân yolu, sonraki dönemlerde bazı yeni usuller getiren mürşitlere nispet edilerek değişik isim-lerle anılsa da (Nakşibendiyye, Ahrariyye,Müceddidiyye, Halidiyye) hep aynı çizgiyi sürdürdü aslında. Bu çizgi Al-lah Rasulü s.a.v.’in çizgisiydi. Sâdât-ı Kiram, dünya yol-culuğumuzda hepimiz için “üsve-i hasene: en güzel örnek” olan Rasul-i Ekrem s.a.v.’in Sünnet-i Seniyye’sine sımsıkı sarılarak, O’nun izlerini takip etmek suretiyle, sırat-ı müstakim çizgisini her dem tazelediler. Yani bu yol, şeklen Hâcegân silsilesiyle başlamış gibi görünse de, daha Efendimiz s.a.v. zamanında O’nun kutlu yürüyüşüyle varlık bulmuştu
Nitekim Hacegân-Nakşî-Halidî silsilesi Abdülkadir Gey-lanî k.s. gibi, Beyazid-i Bistâmî k.s. gibi, Hâcegân ulu-larından önce yaşamış büyük velilerden, Ashab’ın en faziletlisi Sıddîk-i Ekber Hz. Ebubekir r.a.’a, oradan da Alemlerin Övüncü Hz. Peygamber s.a.v.’e bağlanır. Öyle olmalıdır, çünkü bu yolun rehberleri, Efendimiz s.a.v.’in hem zahirde hem bâtındaki mirasçısı alimlerdir. Onlar, nübüvvet nurunu velayetle kendi zamanlarına taşıyıp her devirde yolumuzu aydınlatan, bizi Hakk’a, hayra ve haki-kate çağıran kâmil mürşidlerdir. Onlar Rasulullah s.a.v.’den tevarüs eyledikleri “güzel örneklikleri” kendi hayatlarıyla tekrarlayan Allah dostlarıdır. Onları tanımak bizim için bir şükran ifadesi olduğu kadar, istikametimizi bulmaya, manevî feyizle bereketlenmeye, Sünnet’i hatır-lamaya ve Rasul-i Ekrem s.a.v.’i daha iyi tanmaya vesile-dir.
Hâcegân silsilesine ilk halkasından başlayarak bismillah diyoruz, inşallah yaşadığımız asra kadar uzanan bu sil-sileyi her ay bir halka ekleyerek anlatacağız.
‘Vakti geldiğinde..’
Miladi on ikinci yüzyılın ortalarında Buhara’da Şeyh Allâme Sadreddin Hazretleri bir talebesiyle tefsir dersi yapmaktadır. O günkü derste Araf suresinin “Rabbinize yalvara yakara ve gizlice dua edin. Çünkü O haddi aşanları sevmez.” mealindeki 55. ayeti de konu edilmiştir. Hoca, dua etmenin edeplerini, ayetteki duanın ibadet veya zikir anlamlarına da geldiğini anlatır uzun uzun. Fakat bir talebenin yüzündeki mütereddit ifade gözünden kaçmaz. Hep yapageldiği gibi bu ayetle ilgili mütalaasını ister ondan. Çocukluktan gençliğe henüz adım atmış olan talebesi,– Efendim, der, gizlilikten mu-rat, yapılan dua veya zikri Allah Tealâ’dan başkasının bilmemesidir. Yüksek sesle yahut dili, başı, vücudu oy-natarak yapılırsa, bu halin dışarıdan fark edilmesi tabii. Başkalarının haberdar olmaması için sırf kalple zikredil-meli, ne istenecekse kalpten istenmelidir. Fakat malu-munuzdur ki Rasulullah s.a.v. ‘Şeytan, damarlardaki kan gibi, insanoğlunun içinde deveran eder.’ buyurmuştur. Hadis-i şeriften, sadece kalp ile yapılan zikir ve duaya bu defa şeytanın vâkıf olabileceği neticesi çıkıyor. O halde nasıl yapılmalıdır ki dua veya zikirde gizlilik tahakkuk et-sin?

Şeyh Sadreddin hiç müdahale etmeden, müşfik bir eda ile sonuna kadar dinler talebesini. Yüzüne mutluluk ifadesi bir tebessüm yayılmıştır. Belli ki beklediği bir sorudur bu.
– Evladım, zikr-i hafînin (gizli zikrin) nasıl yapılacağı ledün ilminin meselesidir, der usulca ve bir müjde verir gibi ilave eder:

– Allah Tealâ dilerse dostlarından biri vasıtasıyla vakti geldiğinde bunu sana öğretecektir.

Nitekim çok geçmez, Hızır a.s. gelir, manevi evlat edin-diği bu gence yirmi iki yaşına kadar zikr-i hafî de dahil birçok bilgi ve usul öğretir. Sonra Yusuf Hemadânî k.s. hazretlerine ısmarlar onu ve sırra kadem basar. Aslında daha ana rahmine düşmeden onun doğacağını babasına haber veren de adını koyan da Hızır a.s.’dır.
Baştan itibaren böylesine rabbanî bir himaye ile yetiştiri-len bu genç, Hacegân silsilesinin kendisiyle başladığı büyük veli Abdülhâlik-ı Gücdüvânî k.s.’dan başkası değildir.
Rabbanî terbiye

İmam Malik rh.a.’in soyundan alim ve zahit bir zat olan babası Abdülcemil İmam, o doğmadan kısa bir süre önce Malatya’dan hicret edip Buhara yakınlarındaki Gücdüvan’a yerleşmiştir. Abdülhalik Gücdüvanî k.s. bu-rada doğar. Cenab-ı Hak, Hızır a.s. vasıtasıyla katından ilim vererek yücelteceği bu seçkin kulunun, Buhara gibi o devrin ilim ve irfan merkezinde büyümesini, bu iklimin feyzinden nasiplenmesini takdir etmiştir. Çünkü Ehl-i Sünnet çizgisini ihya edecek olan Hâcegân silsilesi onunla başlayacak, Nakşibendiyye yolunu bugün de ay-dınlatan Kelimat-ı Kudsiyye kandilleri onun eliyle yakıla-caktır. Kendisinden bir asır sonra dünyayı şereflendire-cek Şah-ı Nakşibend k.s. hazretlerini ruhaniyeti ile irşat edecek, ona Hızır a.s.’dan aldıklarını aktaracak, zikr-i hafîyi öğretecek olan da Hâce Abdülhalik Gücdüvanî hazretleridir.

Daha beş yaşında iken Buhara’da ilim tahsiline başlar. Kısa zamanda devrinin ilimlerinde söz sahibi olmakla kalmaz, Hızır a.s.’dan ledün ilmini ve kalp ile gizli zikrin nasıl yapılacağını öğrenir. Hızır a.s., o sıralar Buhara’ya yeni gelmiş olan Yusuf Hemedânî k.s.’a sevk eder Ab-dülhalik Gücdüvanî’yi. Artık onun manevi terbiyesini bu büyük veli devralacaktır. Yusuf Hemedanî k.s., diğer bağlılarının açık zikir yapmasına rağmen Gücdüvanî haz-retleri, gönül zikrini Hızır a.s.’dan öğrendiği gibi sessizce yapmasına izin verir, hatta onu bu hususta teşvik eder.

Yusuf Hemedanî hazretlerinin sohbet ve ders halkasında manevi makamları hızla kat eden Hâce Abdülhalik Gücdüvanî, mürşidi vefat ettiğinde onun geride bıraktığı dört halifesinden biridir. Fakat hemen irşada başlatılmaz. Çünkü dervişler henüz onun sohbetini kavrayacak sevi-yede değildir. Sohbet postuna oturan Hâce Abdullah Berkî hazretleridir, ondan sonra da diğer halife Hâce Ha-san Endâkî k.s. görevi devralır. Üçüncü sırada Hâce Ah-med Yesevî k.s. hazretleri bu seviyeyi tesis için görev-lendirilir. Bu üç dönemde o, Gücdüvan’da inzivaya çekilir, riyazet ve mücahedesini sessiz sedasız sürdürür. Nefsini çok ağır imtihanlara tabi tutmakta, böylece ulaş-tığı manevi halleri tıpkı zikri gibi gizleyerek kimseye bir şey sezdirmemeye çalışmaktadır. Fakat Cenab-ı Hakk’ın ikramı ile zuhur eden bazı kerametleri kısa zamanda şöhreti her yana duyurur. Çok uzak diyarlarda adına hankâhlar kurulmakta, insanlar kalabalıklar halinde Gücdüvan’a onu ziyarete koşmaktadır. Nihayet Ahmed Yesevî hazretleri şeyhinin hayattayken işaret ettiği gibi Türkistan’a giderken bütün bağlılarını Hâce Abdülhalik Gücdüvanî hazretlerine ısmarlayınca Buhara’ya gelir, ir-şada başlar.

Vasiyeti hepimize

Bağlılarına ısrarla tasavvufun ancak Kur’an ve Sünnet ışığında yürünebilen bir yol olduğunu anlatır. Onları ce-haletten ve nefs-i emmareden kurtulmak için gayrete çağırmakta, sohbetine katılanlara her defasında ilim ve edep tavsiyesinde bulunmaktadır. Tasavvuf yoluna girenlerin nasıl davranması gerektiğini sadece zamanın-daki müritleri değil kendisinden sonra gelecekler de bil-sin diye, manevi oğlu ve halifesi Şeyh Evliya-yı Kebîr’in şahsında, adeta hepimizi tek tek muhatap alarak şöyle vasiyet eder:

“Ey oğul! Her zaman Allah Tealâ’nın huzurunda olduğunu unutma. İlim ve edep öğren. Bunun için büyük alimlerin peşinden git. Rasulullah s.a.v.’in sünnetine sarıl, Sünnet’e uymada sahabe efendilerimiz gibi ol. Ca-hillerden uzaklaş, bid’at sahipleriyle, dünyaya düşkün kimselerle ülfet eyleme. Fıkıh, hadis ve tefsir oku ama şöhret peşinde koşma; makam hırsına kapılma. Sıradan bir insan gibi yaşa. Kimseyi hor hakir görme. Kimseden bir şey isteme. Kimseyle münakaşa etme. Tenha yerlerde otur, az ye, az uyu, az konuş. Dışını çok süsleme. Çok gülme; gözlerinde yaş, gönlünde hüzün olsun. Tasavvuf büyüklerine, meşayıhtan zatlara dil uzatma, canla başla onların hizmetine koş. Namazlarını her vakit cemaatle kılmaya gayret et. Şüpheli şeylerden kaçın, helâlinden kazanıp ye ki amellerini ihlâsla yapabilesin. Fakirlikten korkma. Fıkhı sermaye, evini mescit edinenin sahibi ve dostu Allah’tır.”

Tasavvuf yolunda ayağı kaydırmadan dosdoğru yürüyüp mesafe almak için her daim Allah Tealâ’yı hatırlamak gerekmektedir. Zor bir iştir bu. Zaman zaman da olsa gelip kalbi işgal eden dünya gailesi, insana asıl vazifesini, kulluğunu, onu kendisine kulluk etsin diye dünyaya gönderen Yaradan’ını unutturabilmektedir.

Hâce Abdülhâlik Gücdüvânî k.s., vasiyeti ile kendisinden sonra gelecekleri bu tehlikeye karşı uyarmakla yetinmez. Gündelik hayatta ve zikir esnasında bağlı kalınacak bir takım temel düsturlar belirleyerek müritlerin yürüyüşünü sağlama almak ister. Nakşibendiliğin “kelimât-ı kudsi-yye” diye bilinen on bir temel prensibi, onun bizleri yolda tutma endişesinin eseridir.

Hûş der-dem, nazar ber-kadem, sefer der-vatan, halvet der-encümen, yâd-kerd, bâz-geşt, nigâh-daşt, yâd-daşt, vukûf-i zamanî, vukûf-i adedî ve vukûf-i kalbî diye ad-landırılan bu on bir prensip, tutulacak en doğru ve en emin yolu aydınlatan birer kandil gibidir.

Menkıbeleriyle de irşadını sürdürüyor
İlmi, sohbeti, nasihati, vasiyeti, Nakşiliğin temel usulleri haline gelen prensipleri kadar keskin feraseti, kerametleri ile de bağlılarını terbiye eder Hâce Abdül-hâlik Gücdüvanî hazretleri. Onun dilden dile aktarılarak bugüne ulaşan bazı kerametlerinde her dönem için es-kimeyen mesajlar vardır.
Mesela Buhara’da mürit ve muhipleriyle velilik halleri üz-erine sohbet ettiği bir gün, müslüman kisvesine bürü-nerek sohbet halkasına katılan hıristiyan bir gencin sorusu üzerine söyledikleri, bugün de kulaklarımıza küpe olması gereken ikazlar taşır
. Elinde tesbih, sırtında dervişlik hırkası, omuzunda sec-cade ile hıristiyan olduğunu gizleyen bu genç Hâce’ye Efendimiz s.a.v.’in “Müminin ferasetinden sakının; çünkü o Allah’ın nuru ile bakar.” mealindeki hadis-i şerifinin sır-rını sorar. Niyeti Abdülhâlik Gücdüvânî hazretlerinin ferasetini sınamaktır.
Hâce, bu gence kısa bir süre heybetle nazar eyledikten sonra sert bir tonla:
– Sen önce belindeki zünnarı kesip imana gel, müslüman ol ki bu hadis-i şerifin sırrı tecelli etsin, diye çıkışır adeta.

Hâce’nin bu tavrı ve sözleri oradaki herkesi şaşırtır. Zün-nar, papazların, ucunu önden sarkıtarak bellerine bağladıkları örme bir kuşaktır ve tıpkı haç gibi hıristi-yanlık alametidir çünkü.
Halbuki bu genç müslüman bir derviş kıyafeti içindedir.
Nitekim inkâra yeltenir ama yakınında bulunan birkaç kişi gencin üzerindeki hırkayı çıkarınca, düğüm düğüm ederek gizlemeye çalıştığı
zünnarının belinde bağlı olduğu görülür. Bu hıristiyan genç, müminin ferasetindeki isabeti şimdi bizzat yaşayarak öğrenmiştir. Af diler, zünnarını çözüp atar, ke-lime-i şehadet getirip müslüman olur. Hâce hazretleri bunun üzerine etrafındakilere dönüp buyurur ki:

– Ey dostlar! Bu genç zünnarını kesti, müslüman oldu. Gelin sizler de kalplerinizdeki zünnarı kesip iman edin. Kalpteki zünnar kibir ve gururdur.
Bunları çözüp atmadıkça ahdine sadık bir mümin ola-mazsınız.
Kibir ve gururun kâmil bir imana, dolayısıyla kulluğa mani olduğunu bilen Hâce’nin bağlıları, O’nun vefatından sonra Gücdüvan’daki mezarını çevreleyen mermerlerin üzerine Mücâdele suresinin; “Allah sizden (hakkıyla) iman edenleri ve (kendilerine) ilim verilenleri derecelerle yükseltir.” mealindeki 11. ayetini yazdırırlar.
Hem menkibeleri hem bu ayet-i kerime, Abdülhalik Gücdüvanî’nin asırlardır türbesine ziyarete gelenlere ir-şadını ulaştırmayı sürdürür sanki.
Yücelmenin, Allah katında şerefli bir mevkiye ulaşabil-menin büyüklenmekle, kibirle, gururla değil; iman ve ilimle mümkün olduğunu söyler duymasını bilenlere.
Meşreb39

MELEKLERİN VAZİFELERİ
İnsanın kalbine doğruyu ve gerçeği ilham eden, namaz kılanlarla birlikte Fatiha Sûresi’nin bitiminde ‘amin’ di-yen, her gün sabah ve ikindi namazlarında müminlerle birlikte olan, Kur’an okunurken yeryüzüne inen, ilim ve zikir meclislerini dolaşan ve müminlere rahmet okuyan melekler vardır. Kur’an ve hadislerin izahıyla büyük me-lekler ve vazifeleri şöyledir:
CEBRAİL: Vahiy getiren melektir. (Ruhu’l–Kudüs ve Ci-bril) de denir.
AZRAİL: Canlıların ruhlarını alır.(Allahın emriyle)
İSRAFİL: Allahü Teâlâ’nın iradesine uygun olarak kı-yamet gününün meydana gelmesini ve tekrar öldükten sonra dirilişi sağlayan, bu işle ilgili olarak Sur denen bir şeyi üfürmekle görevlendirilmiş melektir.
MİKAİL: Tabiat olaylarını Cenab–ı Hakk’ın izniyle idare eden melektir.
HAMELE–İ ARŞ: Arşı taşıyan meleklerdir. Dört tanedir. Kıyamette bu sayı sekiz olacaktır.
KİRAMEN KÂTİBÎN: İnsanın amel defterini hazırlayan yazıcı meleklerdir. Sağdaki melek, sevabı hemen anında kaydeder. Soldaki melek ise, bir günah işlendiğinde, tövbe ve istiğfar edilmediği takdirde, o günahı aynen tespit eder. Kıyamet günü hesap bu meleklerin tespitler-ine göre olacaktır. Bu meleklere “Hafaza” melekleri de denir. İyi ve kötü her yapılanı gözetip hıfz etmek ve korumakla görevli melekler.

MÜNKER VE NEKİR: Ölen ve kabre konan kimselere “Rabbin kim, peygamberin kim, dinin ne?” gibi sorular soracak olan meleklerdir. Kabre konan her insan, hangi milletten ve hangi dili konuşursa konuşsun, meleklerin bu sorularını anlayacak, mü’min ise “Rabbim Allah, pey-gamberim Muhammed (sas), dinim İslâm, mü’minler kardeşimdir, diye cevap verecek ve o andan itibaren kabir, cennet bahçelerinden bir bahçe olacak ve melekler de kendisini kutlayacaklardır.
Kâfir ise, bu suallere cevap veremeyecek, kabir onun için bir azap yeri olacaktır.

HÂRUT ve MÂRUT Kimdir?
Kur'ân-ı Kerîm'de Bakara sûresinin yüz ikinci âyetinde adlan zikredilen iki kişi. Kur'ân-ı Kerîm'de ayrıntısıyla tanıtılmadığı için Hârut ile Mârut hakkında kesin ve net bilgilerden yoksunuz. Bu konuda birbirini tutmayan çe-şitli rivâyetler ve yorumlar vardır. Ancak Hz. Süleyman döneminde Babil'de yaşayan ve insanlara sihir öğreten iki kişi oldukları konusunda İslâm âlimlerinin çoğunluğu görüş birliğindedir. Hârut ve Mârut'un kimler olduğu ko-nusunda ortaya çıkan ihtilâfın çeşitli nedenleri vardır. Bi-rincisi, bu iki kişinin insan mı, melek mi yoksa şeytan mı olduğu tartışmalı bir yöndür. Bu noktadan dört ayrı görüş ileri sürülmektedir.

Cebrâil ile Mikâildir; iki kabîledir; Cebrâil ve Mikâil dış-ında iki melektir; iki insandır. Bu konuda ayrıntıya girmeden önce Kur'ân-ı Kerîm'deki sözkonusu âyete ba-kalım;

Bakara Sûresinin geniş bir bölümünde yahudilerden sözeden âyetler onların ne kadar inatçı bir kavim olduğunu, hak söz karşısında kalplerinin ne derece katı-laştığını anlattıktan sonra yüz ikinci âyetinde onların Hz. Süleyman dönemine değiniyor: "... Ve onlar Şeytanların Süleyman'ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şey-tanlar küf rettiler. Onlar insanlara sihri ve Babil'deki iki meleğe -Hârut ile Mârut indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise Biz ancak fitneyiz, sakın küfretme' demedikçe kimseye sihir namına birşey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah'ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen Şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun onlar sihri satın alan kimse için âhirette hiçbir nasip olmayacağını biliyorlardı. Ne fena bir şey karşılığında nefislerini sattı-lar. Şayet bilmiş olsalardı" (el-Bakara, 2/102).

Konu yahudiler ya da Hz. Süleyman olmamasına rağmen dönemin genel durumu bilinmeden Hârut ve Mârut tam mânâsıyla anlaşılamaz.
Hz. Süleyman öyle bir yetkiyle donatılmıştı ki Allah taraf-ından sadece insanlar değil bütün hayvanlar ve cinleri de egemenliği altına almış ve güçlü bir hükümdarlık elde etmişti. Allah'ın ona verdiği bu üstünlük sebebiyle ona karşı olanlar "Süleyman'ın sihir yaptığını, işlerini sihirle yürüttüğünü" ortaya attılar. Ayrıca toplumda sihirbazlar türedi ve sihir ilimleri gelişti. Sihirbazlar daha önce bilinmeyen şeyleri ortaya çıkardılar ve peygamberlik id-diasında bulundular. Hz. Süleyman'a verilen gücün mucize olduğunu anlamayıp, bunu sihirle açıklayan to-pluma Allah, sihirle mucizenin aynı şey olmadığını göstermek için kendilerine sihir öğretmek üzere Hârut ve Mârut'u görevlendirdi.

Bu kısa ön açıklamadan sonra Hârut ve Mârut hakkında ortaya atılan görüşleri ele alabiliriz.

Hârut ile Mârut'un kimliği: Âyette onlardan "melekeyn" şeklinde bahsedilmektedir. Kelimenin Arapça telâffuzunu "melekeyn (iki melek)" şeklinde okuyanlara göre Hârut ile Mârut iki melektir. Bazı alimlerin görüşüne uyarak ke-lime "melikeyn" şeklinde okunursa o takdirde iki padişah veya yetkili iki kişi anlamı çıkar. Âyetin okunuşunda meşhur olan kırâat "melekeyn" şeklindedir; ve onların iki melek olduğu konusundaki görüş daha kızıl etlidir. Ke-limeyi "melikeyn" olarak anlayanlar ise kendilerine göre delil getirmektedirler.

Onlara göre sihir, "küfür" olarak tanımlandığına göre me-leklerin sihir öğretmesi mümkün değildir. Bir diğer görüşleri de Allah'ın melekleri yeryüzüne insan suretinde indirdiği, buna göre Hârut ile Mârut melek dahi olmuş ol-salar onların insan şeklinde yaşayıp sihir öğretmeleri gerekmektedir. Onlarla ilişki içinde olan insanlar da onlara birer melek değil insan olarak yaklaşmaktadırlar. Bu durumda da onların melek olduklarını söylemeye gerek yoktur. Bu iki görüşün ilki, yani onların melek olduğu şu nedenlerden dolayı daha kuvvetli görüştür. Âyetin okunuşunda meşhur kırâat "melekten'dir. Diğer yönden Allah melekleri insan şeklinde indirir. Nitekim Cebrâil (a.s) Peygamberimize Dıhyetü'l-Kelbi (r.a)'ın görünümünde insan şeklinde gelirdi. Sihrin küfür olduğu, bu nedenle de meleklerin sihirle uğraşmayacak-larına gelince, sihirle uğraşan ve bunu kötüye kullanan topluma, kötüye kullanılmayan sihri öğretmek üzere iki melek görevlendirilmiştir. Diğer yönden sihirle insanları yoldan çıkarmaya çalışan sihirbazlara karşı onları koru-mak için, sihirbazların kendi yöntemleriyle karşı çıkabilsinler diye sihir öğreten iki melek gönderildi. Bunlar varsayımdır, ancak meleklerin sihirle uğraşma-larının küfür olmadığını izah içindir. Çünkü sihrin zararından sakınmak için sihir öğrenmek ve öğretmek küfür değildir.

Hârut ile Mârut sihir öğrenmek için kendilerine gelenlere " Biz ancak bir imtihan vesilesiyiz (fitneyiz). Sakın küfretme" demedikçe hiçbir kimseye sihir öğretmiyor-lardı. Bu noktada da iki görüş var. Birincisi, âyeti doğru-dan doğruya anlayanlara göre melekler insanlara küfretmemeleri şartıyla sihir öğretiyorlardı. Buna karşı çıkanlar ise, "o iki meleğe indirilen şey sihir değil, şeriat, din ve hayra davettir" demektedir; "Onlar hiç kimseye bunu öğretmiyorlar, aksine en şiddetli biçimde insanları bundan nehyediyorlardı."

Diğer bir nokta da "Onlardan karı ile kocanın arasını ay-ıracak şeyler öğrendiler" cümlesinin yorumunda farklılık-lar vardır.

Bir kısım İslâm alimine göre âyetteki "karı ile kocayı ay-ıran " şey sihiri öğrenmek ve yapmaktır. Karı kocadan herhangi biri sihire bulaştığı anda kâfir olacağı için nikâh kendiliğinden düşer. Yani buradaki ayrılık hukuki bir du-rumdur ve dinen zorunludur. Diğer görüşe göre ise bu ayırma, karı koca arasındaki sevgiyi yok edecek türde bir sihir çeşididir. O kişiler sihiri kötü yönde kullanarak to-plumda bozgunculuk çıkardılar. Hattâ bunda o derece il-eri gittiler ki karı kocayı birbirinden ayıracak yollar gel-iştirdiler.

Bu konuda daha başka efsane ve İsrailiyyat türünden görüşler de vardır ve tefsir kitaplarına kadar girmiştir. Ancak burada onlara değinmek saf İslâmî düşünceleri bulandırmaktan başka bir işe yaramayacağı için anlam-sızdır.

Değişik görüşleri inceledikten sonra kuvvetli olan görüş doğrultusunda konuyu özetlemek gerekirse şunlar söylenebilir. Hârut ve Mârut Hz. Süleyman döneminde Babil'de insan şeklinde ortaya çıkan, insanları "küfür"e düşmemeleri, kötülük için kullanmamaları şartıyla in-sanlara sihir öğreten, insanların bu yolla imtihan olma-larına vesile olan iki melektir. Sihir ilmini kötülük ve küfür yolunda kullanan fâsık insanlar ve şeytanların ak-sine Hârut ve Mârut insanlardan onu kötülükte kullan-mamaları konusunda söz alıyor, sonra öğretiyor-lardı.MESHREB39
ABDULKADİR GEYLANİ

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ay-rıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
Abdülkadir Geylani (Arapça: عبد القادر الجيلانى 'Abd el-Kadir Gīlānī, Farsça: عبد القادرگیلانی طبرستانی Mazandaran ; d. 1078 - ö. 1166), İslam bilgini. Kadiri tarikatının kurucusudur.
1078 yılında İran'ın Geylan şehrinde doğdu. Künyesi, Ebu Muhammed'dir. Muhyiddin, Gavs-ül-a'zam, Kutb-i Rabbani, Sultan-ul-evliya, Kutb-i a'zam gibi lâkabları vardır. Babası Ebu Salih bin Musa Cengidost'tur. Pey-gamber torunu Hasan bin Ali'nin oğlu olan Hasan el-Mu'tena'nın oğlu Abdullah el-Kâmil'in soyundandır. An-nesinin ismi Fatıma, lakabı Ümm-ül-hayr olup seyyidedir. Bunun için Abdülkadir Geylani, hem seyyid, hem şerifdir. Abdülkadir Geylani, 1166'da Bağdatta vefat etti. Türbesi Bağdattadır. Muhyiddîn, Kutb-i Rabbânî, Kutb-i a'zam, Gavs, Gavs-ül a'zam, Sultân-ul-evliyâ (evliyaların sultanı) olarak da anılır. Künyesi Ebu Muhammed'dir. Babası Ebu Salih bin Musa Cengidost'tur. Annesinin ismi Fatıma, lakabı Ümm-ül-hayr olup o da peygamber soyundan gelmektedir. Bundan dolayı hem Seyyid hem de Şerif'tir.
İran'ın Amol şehrinde 1078 (h.471) yılında doğdu. 1166 (h.561) yılında Bağdat’ta vefat etti. Türbesi Bağdat’tadır.
Doğmadan önce peygamber babasının rüyasına girer ve derki ona iyi bak o benim oğlumdur der ve ileride büyük bir veli olacağının haberini verir.
Doğduğunda babası Musa Cengidost, oğlunun karşıs-ında namaz kılar vaziyette, elleri bağlı olarak saygı göstermiştir.
Çok küçük yaşlardan itibaren farklı bir yapısı olduğu çe-şitli kaynaklarda belirtilmektedir. Bağdat'ta dönemin tan-ınmış âlimlerinden dersler alarak hadis, fıkıh ve tasavvuf eğitimini geliştirdi.
Hocalarından Ebu Said Mahzumi'nin medresesinde haf-tada üç gün pazartesi, salı ve cuma gecesi verdiği ders ve vaazları çok yoğun ilgi görmüştür. İslam Tasavvuf'unu herkesin anlayacağı şekilde sundu. Önceden Şafii mez-hebi'nde idi.
Hanbeli mezhebi unutulmak üzere olduğundan, Hanbeli mezhebine geçti ve bu tercihi mezhebin yayılmasında etkin bir yeri olmuştur.

Abdülkâdir Geylânî çok sayıda kız ve erkek çocuk sahibi olmuştur. Onlar vâsıtasıyla Kadirilik Mısır, Kuzey Afrika, Endülüs (İspanya), Irak, Suriye ve Anadolu'ya yayılmıştır. Oğullarından Ebû Abdurrahmân Şerafeddîn Îsâ Mısır'a yerleşmiş olup Mısır'daki Kâdirî şeriflerin dedesidir. Ab-dülkâdir Geylânî'nin torunları, Kuzey Afrika'da daha çok "Şerif", Irak, Suriye ve Anadolu'da ise Seyyid ve Geylânî diye anılmaktadır. Kadirî tarikatının kurucusudur.
Abdulkadir Geylani hazretleri, evliyanın sultanı olup, hem Seyyid hem de Şeriftir. Yüce vasıflarını dile getirmede kelimelerin güçsüz kaldığı o yüce veli kamil insan, Gavsül Azam, Velayetin Sultanı, Sultanü’l Evliya, Sertacü’l Evliya, Kutbu’r Rabbani, Gavsü’s Samedani gi-bi yüce sıfatlarla anılır. Maddi ve manevi ilimlerdeki der-inliği ve üzerindeki manevi lütuf ve rahmetle dinin esaslarını yeniden dirilttiği için kendine “dinin dirilticisi” anlamında “Muhyiddin” de denmiştir. Bağdat'ta dönemin tanınmış âlimlerinden hadis, fıkıh ve tasavvuf eğitimi almıştır. İslam Tasavvuf'unu herkesin anlayacağı şekilde sunmuştur.
Abdülkâdir-i Geylânî, bir müddet ders verip insanları irşâd ettikten, hak ve hakikatı anlattıkdan sonra, ders ve vaâz vermeyi bıraktı. İnzivâya çekilip, yalnızlığı seçti. Sonra sahrâlara çıktı. Bağdad'ın Kerh harâbelerinde yaşamaya başladı.
Bütün vaktini ibâdet, riyâzet (nefsin isteklerinden sakın-mak) ve mücâhede ile nefsinin arzu ve isteklerinden uzaklaşarak geçirmeye başladıBir müddet sonra Bağ-dat’a gitti.
Derin ilim sâhibi Abdülkadir Geylani hazretleri fıkıh ve hadîs ilimlerinde müctehid idi. 13 çeşit ilimde ders ver-irdi. Sabah ve ikindiden sonra tefsîr, hadîs ve fıkıh; öğleden sonraları Kur'ân-ı Kerîm ve kırâat dersleri oku-turdu. Akşam ve sabah ise, usûl-i fıkıh ile nahv, arabî cümle bilgisi verirdi.
Onun bereketiyle talebeler çabuk ilerlerdi. Ayetleri çok çeşitli olarak delilleri ile beraber tefsir ederdi. Dîne uy-gun olmayan bir şeye müsâade etmezdi.
Çok sabırlı idi. Talebelerinin suallerini kızmadan cevap-landırır, dersi geç anlayanlara sabırla anlatırdı.
Kâdiriyye tarîkatının kurucusu Abdülkadir Geylani haz-retleri Allahü teâlânın sevgisinde samîmiyetin nasıl belli olduğu hususunda şu şekilde buyurmuştur:
"Kulun Allahü Teâlâyı sevmesinde samîmi olup olmadığı, başına belâ ve musîbet geldiği zaman ortaya çıkar.
Bela ve musîbet geldiğinde sabır ve sükûn hâlini mu-hâfaza edebiliyorsa, o gerçekten Allahü Teâlâyı seviyor demektir. Musîbet ve fakirlik zamânında sebat göstere-bilmek bu sevgiye delil ve alâmet yapıldı.
Birisi Peygamber efendimize;"Ben seni seviyorum" dey-ince; "Fakirlik için bir elbise hazırla" buyurdu. Bir başkası gelip Peygamber efendimize; "Ben Allahü teâlâyı seviyorum" deyince; "Belâ için elbise hazırla"
Ayrıca tasavvuf için; “Tasavvuf sekiz hal üzeredir: 1. Merhamet ve şefkat, 2. Doğruluk, 3. Sadakat, 4. Cömertlik, 5.Sabretmek, 6. Sır tutmak, 7. Fakirliğini ve acizliğini bilmek, 8. Rabbine şükretmek.” şeklinde buy-urmuştur.
Eserlerinden bâzıları şunlardır:
1) El-Gunye li-Tâlibî Tarîk-ıl Hak: Îmân, ibâdet ve ahlâkî konuları ihtivâ eder.
2) El-Fethurrabbânî vel-Feyz-ur-Rahmânî: Vâzlarından meydana gelir
. 3) Fütûh-ul-Gayb: Bu eser vâzlarından ve oğlu Abdur-rezzak'a vasiyetinden meydana gelir.
4) El-Fuyûzâtu'r-Rabbâniyye fî Evrâd-il-Kâdiriyye: Duâ ve virdlerden meydana gelir.
5) Mektûbat: On beş mektuptan meydana ge-lir. Derleyen:MASHRAB39


Abdul Kadir Ceylani Mezari

İMÂM-I RABBÂNÎ

Hindistan’da 16. yüzyılın ikinci yarısı. Bâbürlü hanedan-ından Ekber Şah’ın hüküm sürdüğü zamanlar. Hindistan adeta bir dinler mozaiği; Müslümanlar, Hindular, Bud-istler, Mecusîler, Hıristiyanlar, Yahudiler yanında daha bir yığın küçük inanç grubu yaşıyor burada.

Aslında müslüman bir aileye mensup olan Ekber Şah, özellikle kalabalık Hindu nüfusunu saltanatına tabi kıl-mak için bütün dinleri birleştirmek gibi bir sapkınlığa yöneliyor. İlmini ikbaline kurban eden bazı sözde alim-lerin de desteğiyle “Dîn-i İlahî” diye yeni bir din oluştur-maya karar veriyor.
Ekber Şah ve avenesi, ilk tebliğinden bu yana bin yıl geçen İslâm’ın artık eskidiğini, zamanın ihtiyaçlarına cevap veremediğini iddia ediyorlar. Vahyi akıl dışı bu-luyor, peygamberlerin önderliğine ihtiyaç kalmadığını söylüyor, ayet ve hadisleri hükümsüz sayıyorlar. Mevcut dinlerden kendi akıllarınca beğendikleri birtakım esasları alıp karma bir din ihdas etmek istiyorlar.

Neticede müslümanların kafası karışıyor, imanı zedeleni-yor, istikameti bozuluyor. Artık haram helâl büyük ölçüde unutulmuş, ibadetler terk edilmiştir. Sufilik de hızla şeriat çizgisinden uzaklaşmakta, Hindu inançları tasavvufu bu-landırmaktadır. Keşif ve keramet sanılan istidraçlar vahi-yden de, istikametten de üstün tutulmakta, bid’atler çoğalmakta, ahiret inkâr edilmektedir. Her kafadan bir ses çıkmakta, insanlar kime veya neye inanacağını bile-memektedir. İslâm, bin yıl sonra çok büyük bir tahrif teh-likesiyle karşı karşıyadır.

Gör takdirin işini

Oysa İslâm son din, insanlığın son sığınağıdır. Bu dinin sahibi, rahmetinin eseri olarak onu elbette muhafaza edecek, İslâm’ın tahrifine izin vermeyecektir. Nitekim Hint yarımadasında bir kısım insanlar dini nefslerine alet etmeye çalışırken ilahi takdir çoktandır Maveraünnehir’de İmam Maturidî’lerle, İmam Bu-harî’lerle, Şah-ı Nakşibendî’lerle İslâm’ı yeniden en saf haline döndürmüştür. Şimdi o safvetin Hint topraklarına akmasına, buralarda cins bir tohum bulup onu yeşert-mesine sıra gelmiştir. İslâm’ı bereketli bir bahar gibi yeniden ihya vazifesini, “fârukiyyet” vasfıyla hakkı batıl-dan ayırsın diye Hz. Ömer r.a.’in neslinden, ileride İmam-ı Rabbanî ismiyle anılacak Ahmed-i Serhendî’ye tevdi eden takdir-i ilahi, onun yetişmesi için gerekli şartları da hazırlamıştır.

1563 yılında Hindistan’ın Pencap eyaletindeki Serhend şehrinde doğduğu için “Serhendî”, Hz. Ömer r.a.’in so-yundan geldiği için de “Farukî” nisbesiyle anılan bu büyük veli, alim, müçtehid ve müceddid, daha ziyade İmam-ı Rabbanî diye tanınacak ve İslâm’ın ikinci bin yıl-ındaki yenileyicisi, yani “müceddid-i elf-i sâni” olacaktır.

İmam-ı Rabbanî Şeyh Ahmed-i Fârukiyyi’s-Serhendî k.s. ilk tahsilini alim, fazıl ve tasavvuf ehli bir zat olan babası Şeyh Abdülehad’dan almıştı. Hafızlığını yine babasının yanında tamamladıktan sonra devrinin en tanınmış alim-lerinden hadis, fıkıh, tefsir, kelam, felsefe, mantık gibi ilimleri okudu. Parlak zekâsı, kuvvetli hafızası ve yaşının çok üstünde olgun davranışlarıyla dikkat çekiyordu. Yaşı daha yirmiyi bile bulmamışken İslâmî ilimlerin her dalın-da ders verecek seviyeye gelmiş, Arapça ve Farsça risaleler kaleme almaya başlamıştı. Kısa zamanda şöhreti Hindistan’ın her yanına ulaşan bu genç müçtehid, saltanatın merkezine, Agra’ya gitmeye karar verdi. Çünkü tahrifat orada başlamıştı ve orada engel-lenmeliydi. Agra’da Ekber Şah’ın ifsadına alet olan alim-lerle mücadele etti. Kitaplar yazarak, ulaşabildiği herkese nasihat ederek insanları bid’at ve sapkınlıklardan kur-tarmaya çalıştı, onları sırat-ı müstakime çağırdı.

Bu sıralar iyice yaşlanan babasının ısrarı üzerine Ser-hend’e döndü. Babası Şeyh Abdülehad, kendisi ölmeden evvel oğlunun hiçbir eksiği kalmasın istiyordu sanki. Çok sıkı bir tasavvuf eğitiminden sonra ona seyr ü sülûkunu tamamlattı. Tasavvufun temel kaynaklarını okuttu; Kadiriyye, Sühreverdiyye ve Çeştiyye tarikatler-inden icazet verdi. Nakşibendiyye icazeti için ömrü yet-memişti.

İki denizin kavuşması
İmam-ı Rabbanî k.s., babasının vefatından sonra hac-cetmek niyetiyle Serhend’den Delhi’ye geçti. Burada tanışıp sohbet eylediği ilim irfan ehli kimselerden Bu-hara’dan gelip postunu Delhi’ye seren bir Nakşî şeyhinin medhini işitti. Nakşibendîliğe karşı öteden beri meyli vardı. Bu yolun büyüklerini her zaman daha bir iştiyakla anlatan babası Şeyh Abdülehad, çok istediği son nakışı, ömrü vefa etmediği için oğlunun kalbine vuramamıştı. İşte şimdi yeni bir fırsat çıkmıştı İmam-ı Rabbanî’nin kar-şısına. Bu işin merkezinden bir usta nakkaş, Şeyh Bâki Billâh hazretleri Delhi’de, çok yakınındaydı. Aradığını bu-lanların heyecanıyla koştu, şeyhin dergâhına vardı.

Şeyh Müeyyedü’d-din Bâki Billah k.s. hazretleri de onu bekliyordu zaten. Hâce Muhammed Emkenekî k.s. taraf-ından Delhi’ye ‘Serhend Güneşi’ni yetiştirmek üzere gönderilmişti. Şeyh Bâki Billah, üveysî Nakşî büyüklerindendi. Devrinin birçok mürşidinden istifade ettikten sonra rüyasında Bahaüddin Nakşibend k.s. haz-retlerine bağlandı.

Yine bir rüyada Hâce Ubeydullah Ahrar k.s. hazretlerinin manevi işaretiyle Hâce Muhammed Emkenekî’ye gitti, onunla üç gün halvet halinde sohbet etti. Talimatı da işte bu halvette iken almıştı. Hindistan’a gidecek, Nakşi-bendiliğin şeriattan taviz vermeyen çizgisini, vakti geldiğinde kendisine gönderilecek olan bir azize teslim edecekti. Önce bir yıl Lahor’da kaldı. Sonra dergâhını Delhi’ye taşıdı. Buradaki irşadı üç yılı doldurmak üzere iken beklenen mürit geldi. Şeyh Bâki Billah, dergâhın eşiğinden adımını atan İmam-ı Rabbanî’yi hemen tanı-mıştı. O, İslâm bahçesine baharı yeniden getirecek olan Serhend güneşiydi ve güneşi fark etmemek mümkün değildi. Güler yüzle ayakta karşıladı onu, iltifatlarla yanına oturttu. Şeyh Bâki Billah ile İmam-ı Rabbanî bir-birlerine karşı o kadar hürmetkârdı ki etraftaki sufiler, bu iki kişiden hangisinin mürit, hangisinin mürşit olduğuna karar veremediler. Zira onlar iki denizin birleştiğini henüz bilmiyorlardı. Delhi şimdi “mecmaa’l-bahreyn” yani iki denizin birleştiği yerdi ve kurutulmuş balık misali ölen mümin kalpler burada yeniden dirilecek, vahdet denizine dalacaktı.

O öyle bir güneş ki…

İmam-ı Rabbanî, Delhi’deki bu ilk buluşmada Şeyh Bâki-Billah’ın dergâhında iki buçuk ay kalmıştı. Bu kadar kısa bir süre içinde tarikatın usûl ve erkânını, zikr-i hafiyi talim edip Nakşibendî nispetini aldı. Kendisi, hayatının bu en feyizli zamanını, şeyhinin vefatından sonra onun oğullarına yazdığı bir mektupta, “Bâki Billah hazretlerine bağlanmakla izahı mümkün olmayan zuhurat ve tecel-lilerle karşılaştım; renk ve keyfiyetten azade haller ile nice nurlar kazandım.” diyerek anlatacaktır.

Serhend’e dönmüş fakat şeyhinin dergâhında bulduğu manevi tat, çok geçmeden onu yeniden Delhi’ye çek-mişti. Mürşidini ikinci defa ziyaret etti. Yine uzun uzun halvet oldular ve dönüşünde Şeyh Bâki Billah, “Yolumu-zun tam icazetini aldın, var git memleketinde irşat hal-kasını kur.” buyurup hilafet ve icazet hırkasını kendi elleriyle giydirdi ona. Artık mürit yetiştirmeye yetkili kıl-ınmıştı. Hatta Şeyh, seçkin halifelerini ve müritlerinin bir kısmını İmam-ı Rabbanî’ye havale ederek onunla birlikte gönderdi.

Şeyh Bâki Billah hazretleri, İmam-ı Rabbanî’nin üçüncü ziyaretini hasretle bekledi. Bunun son görüşme olacağını hissetmişti sanki. Fakat gönlü rahattı. İki yıl gibi kısa sayılabilecek bir zaman içinde belli aralıklarla da olsa vazifesini tamamlamış, emaneti sahibine vermişti. Onu bu üçüncü ziyaretinde karşılamak için müritleriyle beraber uzunca bir mesafeyi yürüdü. Böylece İmam-ı Rabbanî’nin büyüklüğünü, derecesinin yüksekliğini, kadr ü kıymetini herkes anlasın istiyordu. Yine bu sebepledir ki ilmindeki derinlikten, manevi makamları hızla katet-mesinden dolayı iltifatlarını baştan beri esirgememişti ondan. Mürşidiyle aşağı yukarı aynı yaşta olan bu seçkin mürit de böylesine aşikâr bir itibara rağmen şimdiye ka-dar onun huzurunda edepten asla taviz vermemiş, hürmette kusur etmemişti. Şeyhi kendisine yönelip bir şey söylediğinde rengi değişir, titremeye başlardı. Onu yol üzerinde karşılayıp muhabbetle bağrına basan Şeyh Bâki Billah hazretleri müritlerine dönüp, “Bundan başka kimseye meyletmeyesiniz!” buyururken o, yine böyle bir hal yaşıyordu.

Beri tarafta Şeyh’in bazı müritleri tereddüt içindeydiler. Mürşitleri hayattayken başka bir şeyhe bağlanmak ağır bir imtihandı. “Ahmed-i Serhendî öyle bir güneştir ki, onun ışığında benim gibi binlerce yıldız görünmez olur.” buyurdu Şeyh Bâki Billah hazretleri. Böylece hem büyüklere mahsus bir tevazu gösteriyor, hem de İmam-ı Rabbanî’nin evliyaullah arasındaki yerine işaret ediy-ordu.

İslâm bahçesine bahar geliyor
Hz. İmam, Serhend’de irşat ve davet hizmetlerine ba-şladığında da bazı manevi halleri ilk kez yaşıyordu. Bunları mektupla Şeyh Bâki Billah hazretlerine bildiriyor, cevaben, ilahî lütuflarla mükafatlandırıldığına, yüksek makamlara ulaştığına dair müjdeler alıyordu.
Şeyhinin talimatıyla Lahor’a geçti. Çevredeki alimler ve şeyhler ona koştular. İleride hilafet vazifesiyle hizmet görecek pek çok müridi Lahor’da tabi oldu kendisine. Şeyhinin vefatını da burada haber aldı.
Yolu üzerindeki memleketi Serhend’e uğramadan doğruca Delhi’ye gidip Bâki Billah hazretlerinin mezarını ziyaret etti. Bundan sonra Serhend’de sürdürdüğü irşat faaliyetleri boyunca bu mezar ziyaretini her yıl tekrarlay-acaktı.

İmam-ı Rabbanî’nin Nakşîliğe bağlandığı, irşada ba-şladığı, bağlılarının yavaş yavaş çoğaldığı ve mürşidinin vefat ettiği bu zaman aralığı, Ekber Şah’ın azıttığı, uy-durma bir dini yaymaya çalıştığı döneme rast gelir. An-cak Hz. İmam da artık sözü dinlenen, ilim ve irfanından şüphe duyulmayan bir mürşid-i kâmildir. Ekber Şah’a haber gönderir. Buyurur ki, “Şah, Hak Tealâ’ya ve O’nun Rasulü’ne asi olmuştur.
Böyle giderse onun şahlığı, iktidarı, kudreti, ordusu bir bela ile perişan olacaktır. Tövbe etsin, Allah ve Ra-sulü’nün yolunu tutsun. Aksi halde Allah’ın gazabını bek-lesin!”
Ekber Şah, biraz bu tehdidin, biraz İmam’ın sarayda yüksek mevkilerde bulunan bağlılarının yaptıkları tel-kinlerin, biraz da gördüğü bir rüyanın tesiri ile sapkınlık-taki ısrarını hafifletti. Ama tam manasıyla Allah ve Ra-sulü’nün yoluna da girmedi. İmam-ı Rabbanî’nin ikazın-dan çok kısa bir süre sonra hastalanıp konuşamaz hale geldi.
Oğulları arasında taht kavgası başladı ve bunlardan Selim Cihangir saltanatı ele geçirdi. Cihangir Şah, ba-basının uygulamalarını beğenmiyordu. Hz. İmam’ın işi biraz kolaylaşacak gibiydi.

Öyle de oldu. Cihangir Şah döneminde Serhend’de ar-alıksız on beş yıla yakın sürdürülen irşat çalışmalarıyla İmam-ı Rabbanî’nin bağlıları ve talebeleri çoğaldı. On-ların gayretiyle Hindistan’ın her köşesinde Ehl-i Sünnet itikadı yeniden canlandı.
Şeyh Bâki Billah’ın müjdesi gerçekleşmiş, İslâm bahçe-sine bahar gelmişti.

Hz. İmam, Hindistan dışında Türkistan, Horasan, Hicaz, Yemen, Anadolu ve Şam bölgelerine de en seçkin halife-lerini gönderdi, oralardaki insanların hidayetine vesile oldu.
Artık ulema ve meşayıhtan zatlar da yola koyuluyor, İmam-ı Rabbanî’nin sohbet ve derslerinden istifade için dünyanın dört bir yanından Serhend’e akıyordu. Cemaat o kadar çoğalmıştı ki dönemin eşrafı ve devlet adamları dahi izdiham sebebiyle Hz. İmam’ı ziyarette güçlük çeki-yordu. Meşreb39


İmam Rabbani Türbesi


İMAM RABBANİ MEZARI
İMAMI- A'ZAM EBU HANİFE

Ehl-i sünnetin dört büyük imâmından birincisi. Hanefî Mezhebinin kurucusu ve Ehl-i sünnetin reisi. Kendisine İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe denilmiştir. Asıl adı Nûman’dır. 699 (H. 80) yılında Kûfe’de doğdu. Babasının adı, Sâbit’tir. Acemistan’ın (İran’ın) ileri gelenlerinden bir zâtın soyundan olup, Fârisoğullarındandır. Dedesi Zûta, İslâm dînini kabul etmiş ve hazret-i Ali’ye ikramda bu-lunmuştu. İlim sâhibi sâlih ve kıymetli bir zât olan babası Sâbit, hazret-i Ali ile görüşmüş, kendisi, evlâdı ve zürri-yeti için duâsını almıştır.

Tahsili: İmâm-ı A’zam Kûfe’de doğup büyüdü ve orada yetişti. Âilesinden çok üstün bir terbiye ve din bilgisi aldı. Küçük yaşta Kur’ân-ı kerîm’i ezberledi ve Arapçanın o zaman tasnif edilmekte olan sarf, nahiv, şiir ve edebi-yatını öğrendi. Gençliğinin ilk yıllarında Eshâb-ı kirâm-dan hicrî 93 yılında vefât eden Enes bin Mâlik’i, hicrî 87 senesinde vefât eden Abdullah bin Ebî Evfâ’yı, hicrî 85’te vefât eden Vâsile bin Eska’ı, hicrî 88’de vefât eden Sehl bin Saîde’yi ve hicrî 102’de en son Mekke’de vefât eden Ebu’t-Tufeyl Âmir bin Vâsile’yi görmüştür. Bunlardan hadis dinlemiştir.

O zaman Kûfe, Irak’ın büyük şehirlerinden ve önemli ilim merkezlerindendi. Eski medeniyetlerin yatağı olan Irak’ta değişik dinlere ve sapık îtikâdlara mensup çeşitli kavim-ler yaşıyordu. Ayrıca îtikâdı bozuk olan Şîa ve Mutezile burada ortaya çıkmış, çölde Hâricîler türemişti. Diğer ta-raftan Eshâb-ı kirâmla görüşüp onlardan Ehl-i sünnet îtikâdını ve din bilgilerini nakleden Tâbiînin büyükleri de orada bulunuyordu. Burada hükümet güçlerini ele geçirmek isteyen fırkalar arasında da çetin bir mücâdele sürüp gidiyordu. İmâm-ı A’zam böyle bir muhitte, ilk gençlik yıllarında babası gibi önce ticâretle meşgul ol-maya başladı. Bir taraftan da sık sık âlimlerin meclisine gidip onları dinliyordu. Bu âlimler kargaşalıkları ve fit-neleri ortadan kaldırmak için Ehl-i sünnet îtikâdını yayıy-orlar ve sapık fırkalarla mücâdele edip onların bozuk fikirlerini çürütüyorlardı. Kûfe genellikle bu tip münazaralara sahne oluyor, hattâ bu münâzaralar me-clislerden, çarşıya pazara taşıyordu. Henüz çok genç yaşta olan İmâm-ı A’zam da, âilesinden ve gittiği ilim me-clislerinden aldığı din bilgileriyle bâzan münâzaralara katılıyor ve onun üstün kâbiliyeti, keskin zekâsı, derin anlayışı ve çabuk kavrayışlılığı yüzünden okunuyordu. Daha ilme başlamadığı halde sapık fırkalara mensub olanlarla yaptığı münâzaralarındaki iknâ kâbiliyeti ve üstün başarıları, zamanın büyük âlimlerinin dikkatini çekmişti. Onun bir cevher olduğunu anlayan âlimler, onu ilim öğrenmeye teşvik ettiler. O da bu tavsiyelere uyarak ilim öğrenmeğe başladı. İlim öğrenmeye başlayışını kendisi şöyle anlatır:

“Bir gün zamanın âlimlerinden Şâbî’nin yanından geçiy-ordum, beni çağırdı ve bana; “Nereye devam ediyor-sun?” dedi. Ben de; “Çarşıya, pazara!” dedim. “Mak-sadım o değil, ulemâdan (âlimlerden) kimin dersine devam ediyorsun?” dedi. “Hiçbirinin dersinde devamlı bulunamıyorum.” dedim. “İlim ile uğraşmayı ve âlimler ile görüşmeyi sakın ihmal etme! Ben senin zeki, akıllı ve kâbiliyetli bir genç olduğunu görüyorum.” dedi. Onun bu sözü bende iyi bir tesir bıraktı. Çarşıyı, pazarı bırakıp, ilim yolunu tuttum. Allahü teâlânın yardımı ile Şâbî’nin sözünün bana çok faydası oldu .
Asıl adı Numan b. Sabit olan İmam-ı Âzam Ebu Hanife hazretleri rh.a., hicri 80 (m. 699) yılında, Irak’ın Kûfe şe-hrinde doğdu. Babası Sabit b. Zuta, Hz. Ali r.a. ile görüşmüş, kendisi, evladı ve zürriyeti için onun duasını almış salih bir zattır. Aslen Fars olduğu, soyunun İran’dan geldiği rivayet edilmektedir.
İmam-ı Âzam Kûfe’de büyüdü, orada yetişti. Babasından üstün bir terbiye ve din bilgisi aldı. Çok küçük yaşta Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. Kıraati, ‘yedi kurra’dan biri olarak bilinen İmam Asım’dan aldı. Arapçanın sarf, nahv, şiir ve edebiyatını öğrendi.
Rasulullah s.a.v.’in ashabından Enes b. Malik, Abdullah b. Ebi Evfa, Vasile b. Eska, Sehl b. Saide ve Ebu Tufeyl Amir b. Vasile’yi gördü. Onların sohbet meclislerinde bu-lunup hadis dinledi. (Allah hepsinden razı olsun.)
Kendisine İmam-ı Âzam diye hitap edilmesinin sebebi kendi asrındaki alimler arasında seçkin bir yere sahip olmasındandır. İslâm alimleri, Buharî ve Müslim’de geçen Efendimiz s.a.v.’in “İman Süreyya yıldızına çıksa, Farisoğullarından biri elbette alıp getirir.” hadis-i şeri-finin İmam Âzam rh.a. hakkında olduğuna kanaat getir-mişlerdir.
Zengin bir tüccar ailenin çocuğu olan ve kendisi de ti-caretle uğraşan İmam-ı Âzam, ilim öğrenmeye başlayış-ını şöyle anlatır:
“Bir gün alimlerinden Ebu Amr eş-Şa’bî’nin yanından geçiyordum. Beni çağırdı ve:
– Nereye devam ediyorsun, dedi.
– Çarşıya, dedim.
– Maksadım o değil, alimlerden kimin dersine devam ediyorsun, dedi.
– Hiçbirinin dersinde devamlı bulunamıyorum, dedim.
– İlim ile uğraşmayı ve alimler ile görüşmeyi sakın ihmal etme! Ben senin zeki, akıllı ve kabiliyetli bir genç olduğunu görüyorum, dedi.
Şa’bî’nin bu sözü beni etkiledi. Ticareti ortağıma bırakıp ilim yolunu tuttum.”
İmam-ı Âzam rh.a. önce kelâm ilmini ve münazara bilgil-erini Ebu Amr eş-Şa’bî’den öğrendi. Kısa zamanda bu ilimlerde parmakla gösterilecek bir seviyeye ulaştı. İmam-ı Âzam’ın talebesi Züfer b. Hüzeyl şöyle demiştir: “Hocam Ebu Hanife der ki: Önce kelâm ilmini öğrendim. Daha sonra Hammad b. Ebi Süleyman’ın ders halkasına katılarak fıkıh ilmine başladım.”
Fıkıh ilmine nasıl başladığını, talebelerinin bir sorusu üzerine şöyle anlatmıştır: “Bu, Allah Tealâ’nın tevfik ve inayeti iledir. O’na daima hamd olsun. Ben ilim öğren-meye başladığım zaman bütün ilimleri göz önüne aldım. Her birinden bir kısım okudum. Neticesini ve faydalarını düşündüm. Sonra fıkıh ilminde karar kıldım. Çünkü fıkıh ilminde alimlerle bir arada bulunmak, istikamet, güzel ahlâk ve takva üzere olma imkanı mevcuttur. Aynı zamanda farzları işlemek, ibadet etmek, Rasulullah’ın sünnetine uymak da fıkhı bilmeden mümkün olmaz.”
İmam-ı Âzam, dinini öğrenip öğretmekle geçirdiği ha-yatının elli iki yılını Emevîler yönetiminde, on sekiz yılını da Abbasîler devrinde yaşamıştır. Her iki dönemde de halife ve valilerin yaptıkları hatalara, zulümlere de karşı çıkmış, hakkı söylemekten asla geri durmamıştır. Hatta bu yüzden hapse atılıp işkence görmüştür. Diğer taraftan Ehl-i Sünnet itikadında olan insanları saptırmaya çalışan dinsizlerle ve sapık fırkalarla da mücadele etmiştir.
İlim ölmesin diye
İmam-ı Âzam rh.a, devrinin seçkin alimlerinin pek çoğuy-la görüşüp ders almış olsa da, asıl hocası Hammad b. Ebi Süleyman’dır.
“Benim yanımda ders halkasının başına Numan’dan başka kimse oturmayacak” derdi. İmam-ı Âzam, hocası Hammad’ın derslerine on sekiz yıl devam etti. Bu sırada sık sık Hicaz’a gidip Mekke ve Medine’de çoğu Tabiîn’den olan alimler ile görüşür, onlardan hadis dinler ve fıkıh müzakerelerinde bulunurdu. Ehl-i Beyt’e olan saygı ve muhabbetiyle de bilinirdi. Muhammed Bâkır’ın ve Zeyd b. Ali’nin (Allah onlardan razı olsun) sohbet me-clislerinde bulundu.
Hocası Hammad rh.a. vefat ettiğinde İmam-ı Âzam kırk yaşında idi. Talebeleri, arkadaşları ve halkın ileri ge-lenleri ondan hocasının yerine geçmesini istediler. “İlmin ölmesini istemem!” deyip talebe yetiştirmeye ve halkın meselelerini çözmeye başladı.
Her gün sabah namazından öğleye kadar halkın soru-larını cevaplandırır, öğle vakti bir miktar uyur, ardından yatsı namazına kadar talebelerine ders verirdi. Sonra evine gidip biraz istirahat eder ve tekrar camiye gelip sabaha kadar ibadet ederdi.
Sorulara cevap vermeden önce mesele açık olarak müzakere edilir, talebeleri meseleyi çözmeye çalışırdı. Meselenin müzakeresi bittikten sonra kendisi yeniden ele alıp gerekli incelemeleri yapar ve cevaplandırır, fet-vayı bizzat söylemek suretiyle talebelerine yazdırırdı. Bu yazılar daha sonra fıkıh kaideleri haline gelmiştir. Tale-beleri ve ilim meclisinde bulunanlar fıkhî bir mesele sonuca ulaştırılınca şükür için tekbir getirirlerdi. Kûfe mescidi tekbir sadalarıyla dolardı.İmam-ı Âzam rh.a., karşılaştığı olaylar ve sorularla ilgili olarak sayısız icti-hadda bulunmuştur.
Bu durum karşısında bazılarının “ayet ve hadisle amel etmeyip sadece kıyasla içtihat ediyor” şeklindeki itham-larıyla karşılaşmıştır. İmam-ı Âzam buna karşı kendisini şöyle savunmuştur: “Biz önce Allah’ın Kitabı’nda olanı alırız.
Onda bulamazsak Hz. Peygamber’in Sünneti’ne bakarız. Orada da bulamazsak Ashab’ın ittifak ettiğini benimseriz, ihtilaf etmişlerse aralarından istediğimizi seçeriz. Başkalarının görüşlerini onlara tercih etmeyiz.”
İlmini nerden aldın diye soranlara da: “Hz. Ömer’den ilim alanlar vasıtasıyla Hz. Ömer’den, Hz. Ali’den ilim alanlar vasıtasıyla Hz. Ali’den, Abdullah b. Mesud’dan ilim alan-lar vasıtasıyla da Abdullah b. Mesud’dan aldım.” buyur-muştur. (Allah onlardan razı olsun)
İmam-ı Âzam rh.a. kıyas metodunu da sıkça kullanmıştır. Çünkü bulunduğu ortam, pek çok olayın meydana geldiği ve çözümün arandığı bir bölgedir. İmam Âzam’ın içtihat metodu, yetiştirdiği talebelerin verdikleri fetvalar-dan da anlaşılmaktadır. Bu talebelerin arasında Ebu Yu-suf, Züfer b. Hüzeyl gibi kıyasta ileri derecede bulunanlar da vardı.
İmam-ı Âzam rh.a. meselelerin inceliklerini görür, onları kolayca anlardı. Ayrıca halkın uygulamalarını da göz önünde bulundurur, dinin temel ilke ve esaslarına aykırı olmadığı sürece bunları delil olarak görürdü. Asla zorluk taraftarı değildi.
Yetiştirdiği talebelerin sayısı dört bine ulaşmıştır. Bun-lardan yedi yüz otuzu ilimde iyice yükselmiştir. Bazı müellifler onun derslerinde yetişen talebelerinin isim ve künyelerini, mensup oldukları şehirlerini tespit edip yazmışlardır.
İslâm alimleri, İmam-ı Âzam’ı bir ağacın gövdesine, diğer alim ve evliyayı da bu ağacın dallarına benzetmişler, onun her bakımdan büyük ve üstün olduğunu, diğer-lerinin ise bazı yönleriyle üstünlüğe erdiklerini belirt-mişlerdir.
İmam Gazalî rh.a. hazretlerinin, “Marifeti tam bir arif” olarak tarif ettiği İmam-ı Âzam, diğer alimlerin övgüsünü kazanmış bir kişiydi. Bir seferinde İmam Malik’in yanına gittiğinde İmam Malik rh.a. ayağa kalkıp ona hürmet göstermiş, o gittikten sonra da yanındakilere:
“Bu zatı tanıyor musunuz? Bu zat, Ebu Hanife Numan b. Sabit’tir.
Eğer şu ağaçtan direk altındır dese ispat eder.” demişti.
Sonra Süfyan-ı Sevri yanına gelmiş, onu Ebu Hanife’nin oturduğu yerden biraz daha aşağıya oturtmuş, çıktıktan sonra da onun fıkıh alimi olduğunu söylemiştir.
İmam Malik’e, “Ebu Hanife’den bahsederken onu diğer-lerinden daha çok övüyorsunuz” dediklerinde, “Evet öyledir. Çünkü o insanlara ilmi ile faydalı olmakta. Onun derecesi diğerleri ile mukayese edilemez. İsmi geçince insanlar ona dua etsinler diye onu hep methederim.” bu-yurmuştur.
İmam Şafiî rh.a. de: “Ben Ebu Hanife’den daha büyük fıkıh alimi bilmem. Fıkıh öğrenmek isteyen onun talebesinin ilim meclisinde otursun, onlara hizmet etsin.” buyurmuştur.
Bir keresinde de, “Ebu Hanife ile teberrük ediyorum. Onun kabrini ziyaret edip faydalara kavuşuyorum. Bir ih-tiyacım olunca iki rekât namaz kılıp Ebu Hanife’nin kabrine gelerek onun yanında Allah Tealâ’ya dua ediy-orum ve duam hemen kabul olup isteklerime kavuşuy-orum.” demiştir.
Ahmet ibn Hanbel rh.a.: “Ebu Hanife, vera (haramlara düşme korkusuyla şüphelilerden sakınan), zühd (dün-yaya düşkün olmayan) ve isar (cömertlik) sahibiydi. Ahirete olan arzusunun çokluğunu kimse anlayacak de-recede değildi.” buyurmuştur.
İmam Rabbanî ve Muhammed Parisa hazretleri de buy-urmuşlardır ki: “İsa Aleyhisselam gökten inip İslâm dini-yle amel edince ve içtihat buyurunca, içtihadı İmam-ı Âzam rh.a.’in içtihadına uygun olacaktır.
Bu da onun büyüklüğünü, içtihatlarının doğruluğunu gösteren en büyük şahittir.”
Yahya b. Muaz hazretleri de buyurmuştur ki: “Peygamber Efendimiz’i rüyada gördüm ve ‘ey Allah’ın Rasulü, seni nerede arayayım?’ dedim. Cevabında, ‘Beni Ebu Hanife’nin ilminde ara.’ buyurdu.”
Son asrın, zahir ve batın ilimlerinde kâmil, dört mezhebin fıkıh bilgilerinde mahir, büyük alim Seyyid Abdülhakim Arvasî k.s. buyurdu ki: “İmam-ı Âzam, İmam Yusuf ve İmam Muhammed de, Abdülkadir Geylanî gibi büyük ev-liya idiler. Fakat alimler kendi aralarında iş bölümü yap-mışlardır.
Yani her biri zamanında neyi bildirmek icap ettiyse onu bildirmişlerdir. İmam-ı Âzam zamanında fıkıh bilgisi unu-tuluyordu. Bunun için hep fıkıh üzerinde durdu. Tasavvuf hususunda pek konuşmadı.
Yoksa Ebu Hanife, nübüvvet ve velayet yollarının kendis-inde toplandığı Cafer-i Sadık hazretlerinin huzurunda iki sene bulunup öyle feyz, nur ve varidat-ı ilâhiyeye ka-vuşmuştur ki, bu büyük istifadesini ‘O iki sene olma-saydı, Numan helak olurdu!’ sözü ile anlatabildiler. Altın Silsile’nin en büyük halkasından olan Cafer-i Sadık’tan tasavvufu alıp, velayetin (evliyalığın) en son makamına kavuşmuştur.
Çünkü Ebu Hanife, Peygamber Efendimiz’in vârisidir. Hadis-i şerifte, ‘Alimler peygamberlerin vârisleridir.’ buy-uruldu. Vâris, her hususta veraset sahibi olduğundan, zahirî ve batınî ilimlerde Peygamber Efendimiz’in vârisi olmuş olur. O halde her iki ilimde de kemaldeydi.
Talebelerinin derlediği, “Fıkhu’l-Ekber”, “El-Fıkhül-Ebsat”, “El-Âlim ve’l-Müteallim”, “Er-Risâle” ve “El-Vasıyye” adlı eserleri de bırakan İmam-ı Âzam Ebu Hanife hazretleri, hicri 150 (m.767) yılında Bağdat’ta vefat etti.
Vefatıyla ilgili bilgiler ihtilaflıdır. Halife Mansur’un kadılık teklifini kabul etmeyince kırbaçlandığı ve hapse atıldığı kaynaklarda geçmektedir. Bazı kaynaklarda hapisteyken gördüğü işkence sonucu güçsüz düştüğü ve vefat ettiği bildirilmektedir. İmam-ı Âzam’ın hapisten çıktıktan sonra zehirlenerek öldürüldüğü hakkında da rivayetler vardır.
Vefat haberi, duyulduğu her yerde büyük üzüntü ve gözyaşıyla karşılandı. Cenazesini Bağdat kadısı Hasan b. Ammare yıkadı. Yıkamayı bitirince şöyle dedi: “Allah Tealâ sana rahmet eylesin. Otuz senedir gündüzleri oruç bozmadın. Kırk sene gece sırtını yatağa koyup uyu-madın. En fakihimiz sendin. İçimizde en çok ibadet eden-imiz sendin. En iyi sıfatları kendinde toplayan sendin!”
Cenazesinin kaldırılacağı sırada Bağdat halkı oraya to-planıp büyük kalabalık oldu. Bu sebeple ikindiye kadar altı defa cenaze namazı kılındı.
Sonuncusunu oğlu Hammad kıldırmıştır. Bağdat’ta Hayzeran kabristanında toprağa verildi. İnsanlar günlerce kabrinin başında toplanıp ona dua ettiler.
Büyük hadis alimlerden Şu’be’ye vefat haberi ulaşınca, “İlim ışığı söndü, ebediyen onun gibisini bulamazlar.” dedi. İslâm alimleri, “Yüz elli yılında dünyanın ziyneti gider.” hadis-i şerifinin de İmam Âzam’a işaret ettiğini bildirmişlerdir.
Selçuklu Sultanı Melikşah’ın vezirlerinden Ebu Sa’d Harezmî, İmam-ı Âzam hazretlerinin kabri üzerine mükemmel bir türbe ve çevresinde bir medrese yaptırdı. Daha sonra Osmanlı padişahları bu türbeyi defalarca tamir ettirdi. Allah Tealâ ona rahmet, bizi de şefaatine mazhar eylesin.

İMAMI AZAM SENDUKASI


İMAMI AZAM TÜRBESİ


İMAMI AZAM MEZARI VE SENDUKASI
İMAM-I BUHARİ
Kur’ân-ı kerîmden sonra dünyânın en kıymetli kitabı olan Sahîh-i Buhârî adıyla meşhur olan hadis kitabını yazan büyük hadis âlimi. İsmi, Muhammed bin İsmâil olup, künyesi Ebû Abdullah’tır. Hadis ilminde yüksek derecede olup, 300.000’den fazla hadîs-i şerîfi senetleriyle birlikte ezbere bilen bir âlim olduğu için "İmâm", Buharalı olduğu için "Buhârî" denilmiş, İmâm-ı Buhârî ismiyle meşhûr olmuştur. 810 (H. 194) senesinde Buhârâ’da doğdu. 870 (H. 256) senesinde Semerkant’ın Hartenk ka-sabasında vefât etti.
Küçük yaşta babasını kaybeden Buhârî, ilk tahsiline doğum yeri olan Buhârâ’da başladı. Duâsı makbul sâlihâ bir hanım olan annesi, onun ve kardeşinin yetişmesi için gayret sarf etti. On yaşından îtibâren hadis âlimlerinin derslerine devâm etti. On beş yaşına girmeden 70.000 hadîs-i şerîfi ezberledi. Hadis ilminde kısa sürede o de-rece ilerledi ki, hocaları ile karşılıklı ilmî münâzaralarda bulunmaya başladı. Nitekim hocası Dâhilî, bâzı hadîs rivâyetlerindeki eksikliklerini onun yardımıyla tamam-lamıştır. On altı yaşındayken Abdullah bin Mübârek ve Vekî bin Cerrâh’ın kitaplarını ezberledi. Fıkıh ilminde, müctehitlerin bildirdiklerini öğrendi. Sonra annesi ve kardeşiyle birlikte hacca gitti. Hac farîzasını îfâ ettikten sonra annesi ve kardeşi Buhârâ’ya döndüler, İmâm-ı Bu-hârî ise, Mekke’de kalıp, hadîs-i şerîf toplamaya başladı. On sekiz yaşındayken Sahâbe ve Tâbiîn fetvâlarını to-pladı. Abdullah bin Zübeyr el-Hamîdî’den Şâfiî fıkhını öğrendi. Bu arada Medîne-i münevvereye gidip Resûlul-lah efendimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) kabr-i şerîfini ziyâret edip, geceleri kabr-i şerîf başında Târih-ul-Kebîr kitabını yazdı. Mekke ve Medîne’den başka, Bağdat, Basra, Kûfe, Mısır, Nişâbur, Belh, Merv, Askalan,Dımeşk, Hums, Rey ve Kayseriyye gibi ilim merkezlerini dolaşıp, hadis âlimleriyle görüşüp binden fazla âlimden hadis ve diğer ilimleri öğrenip nakletti.

Kuvvetli zekâya ve hâfızaya sâhib olan İmâm-ı Buhârî, işittiği hadîs-i şerîfi hemen ezberliyordu. Onunla hadîs-i şerîf dinleyenler yazdığı hâlde, o, yazma ihtiyâcını duy-muyordu. Muhammed bin Selâm el-Bîkendî, İbrâhim bin el-Eş’âs, Ebû Âsım eş-Şeybânî, Abdurrahmân bin Mu-hammed bin Hammad, Hâlid bin Mahled, Ebû Nasr-il-Ferâdisî, Abdân bin Osmân el-Mervezî, Ali bin el-Medînî, Ahmed bin Hanbel, Yahyâ bin Ma’în, İshak bin Râheveyh, Süleymân bin Harb, Abdullah bin Zübeyr el-Hâmidî gibi hocalar elinde yetişti.

Buhârî, ilim tahsilini bitirdikten sonra, Mısır’dan Mâ-verâünnehr’e kadar tanınmış ilim merkezlerinde hadis ve çeşitli ilimler okuttu. Derslerinde binlerce talebe bu-lunurdu. Kendisinden 70.000’den fazla talebe hadis dinlemiştir. Bunlar arasında, Tirmizî, Nesâî, Ebû Zür’a ve Ebû Bekr bin Huzeyme, İbn-i Ebî Dâvûd, Muhammed bin Nasr-ul-Mervezî, Müslim bin Haccâc, İbn-i Ebiddünyâ gibi büyük ve tanınmış hadis âlimleri de vardı. Binlerce talebe yetiştirdikten sonra Nişâbur’a oradan da Bu-hâra’ya döndü. Bir müddet Buhâra’da kalıp, hadis ve ilim öğretmekle meşgul oldu. Bir rivâyete göre Buhâra vâlisi çocukları için özel ders verilmesini, buraya kimsenin girip, dersi dinlememesini istedi. Buhârî cevâbında; "Ben bir kısım kimseleri hadis dinlemekten men edip, birkaç kişiye hadis öğretmem." buyurdu. Bu durum vâli-yle arasının açılmasına sebeb oldu. Buhâra’dan ayrıldı. Allahü teâlâya, şikâyet yoluyla vâlinin verdiği sıkıntıyı arz etti. Duâsı kabûl olup, aradan bir ay geçmeden vâli azledildi, zindana atıldı. Bu arada Semerkantlılar kendis-ini dâvet ettiler. Giderken yolda, Semerkantlılardan bir kısım insanların isteyip, bir kısmının istemediği haberini alınca, Hartenk köyünde kaldı. İşin iç yüzünü öğrenmek istemişti. İnsanların bu hâlinden kalbi daraldı ve canı sıkıldı. Teheccüt namazından sonra ellerini açıp; "Yâ Rabbî! Yeryüzü bu genişlikle bana dar oldu. Beni tarafına al!" diye duâ etti. O ay, orada hastalandı ve 870 yılının Ramazan bayramı gecesi Semerkant’tan 72 km uzaklıkta olan Hartenk’de vefât etti. Mezarı oradadır.
İmâm-ı Buhârî, çok cömerd olup, herkese iyilik ederdi. Fakîrlere çok sadaka verir, talebelerinin ihtiyaçlarını biz-zat karşılardı. Bayram günleri hâriç bütün yılını oruçla geçirirdi. Haramlardan ve şüphelilerden dâima kaçar, gı-ybetten çok korkardı. "İsterim ki Rabbime kavuştuğumda hiç gıybet etmemiş olayım ve böyle bir şey için kimse beni aramasın." buyururdu. Gecenin ilk saatlerinde biraz uyur, sonra kalkar ilim ve ibâdetle meşgul olurdu. Kur’ân-ı kerîmi üç günde bir defâ hatmederdi.


İMAM BUHARİ TÜRBESİ
İMAM MALİK
Ehl-i sünnetin dört mezhebinden biri olan Mâlikî mezhe-binin imâmı. Adı Mâlik bin Enes, künyesi Ebû Abdul-lah’tır. 711 veya 713 (H. 93 veya 95) yılında Medîne’de doğdu. 795 (H. 179) de Medîne’de vefât etti.

İmâm-ı Mâlik, ilim ve hadis rivâyetiyle meşgul olan bir âilede ve çevrede yetişmiştir. Dedesi Mâlik, babası Enes ve amcası Süheyl, hadîs rivâyeti yapmışlardır. Dedeler-inden biri Medîne’ye yerleşmiş, Eshâb-ı kirâmdan Ebû Amr’dır.
Yaşadığı muhit, Peygamberimizin yaşamış olduğu veİslâmın hükümlerinin vaz edildiği, Ebû Bekr, Ömer ve Osman (radıyallahü anhüm) zamanlarında İslâmın merkezi olan ve çok ilim ehlinin bulunduğu Medîne idi.
Önce Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Kendisinin isteği ve âilesinin yardım ve teşvikiyle ilim öğrenmeye başladı. Bu hususta kendisine en çok annesi ilgi göstermiştir.
Annesine, ilim tahsiline gitmek istediğini söyleyince, ona en güzel elbiselerini giydirerek sarığını sarıp; “Şimdi git oku, yaz!” demiştir. Ayrıca oğluna “Râbiât-ur-Rey’e git onun ilim edebini öğren.” demiştir.
Bu teşvik üzerine Râbiât-ur-Rey’in derslerine devam edip, genç yaşta re’ye dayanan fıkıh ilmini öğrendi. Diğer âlimlerin de derslerine devam etmiş, bilhassa yanından hiç ayrılmadığı hocası Abdurrahman bin Hürmüz’den çok istifâde etti. Genç bir talebe olan Mâlik, hocasına karşı büyük bir hayranlık, muhabbet duyar ve üstün bir edep gösterirdi. O, hocası hakkında şöyle der: “Abdurrahmân ibni Hürmüz’ün derslerine on üç sene devam ettim. On-dan öyle ilimler öğrendim ki, bunların bir kısmını hiç kimseye söylemiyorum. O bid’at sâhiplerini red bakımın-dan ve insanların ihtilaf ettikleri şeyler hususunda on-ların en bilgilisiydi.
İmâm-ı Mâlik, muhitindeki bütün âlimlerden faydalanmış ve ilim uğrunda büyük bir fedakarlık göstermiştir. Bu hu-susta her türlü zorluğa katlanmış ve herşeyini harcamış, hatta tahsil uğruna evini dahi satmıştır. Kendisi şöyle demiştir: “Öğle vakti hazret-i Ömer’in oğlu Abdullah’ın âzâtlısı olan Nâfi’ye giderdim ve kapısında beklerdim. Nâfi, hazret-i Ömer’den nakledilen ilimleri ve onun oğlu Abdullah’ın ilmini biliyordu. Güneşten ve şiddetli sıcak-tan korunmak için hiçbir gölge bulamazdım. Nâfi, dışarı çıkınca edeple selâm verirdim ve onu kırmadan arkasın-dan içeri girip, Abdullah bin Ömer şu meselelerde ne bu-yurmuştur? diye sorardım. O da bu suallerimi cevap-landırırdı.”

İmâm-ı Mâlik, Nâfi vâsıtasıyla hazret-i Ömer’in ve oğlu Abdullah’ın ilimlerini öğrendi. Ayrıca İbn-i Şihâb ez-Zührî’den veSaîd bin el-Müseyyib gibi zâtlardan ilim öğrenmiştir. Bu hocalarından da ders almak için üstün bir gayret ve dep gösterirdi. İmâm-ı Mâlik şöyle anlat-mıştır:

Bir bayram günüydü. Bayram namazını kıldıktan sonra, bugün İbn-i Şihâb’ın boş vakti olur diyerek evine gidip kapısının önüne oturdum.
Hizmetçisine kapıda kim var, bak, dediğini duydum, o da kumral yüzlü talebeniz var, deyince, onu derhal içeri al, demesi üzerine beni içeri aldılar. Biraz bekledim. İbn-i Şihâb yanıma gelip bana; “Herhalde evine gitmeden bu-raya geldin, yemek yemedin değil mi?” dedi. Daha ben, hayır, demeden yemek hazırlanmasını emredince, yem-eğe ihtiyacım yok, diye mukâbelede bulundum.
Bunun üzerine, öyleyse söyle bakalım ne istiyorsun, dedi. Bana hadîs-i şerîf öğretmenizi istiyorum efendim, deyince, yazı yazacak sayfalarını çıkar, dedi. Ben de çı-kardım ve bana kırk tâne hadîs-i şerîf rivâyet etti. Biraz daha rivâyet etmesini isteyince, şimdilik bu kadar yeter, bunları ezberleyip nakledersen sen de muhaddis olur-sun, dediMESHREB39.


İMAM-I ŞAFİİ

Ehl-i sünnetin dört mezhebinden biri olan Şâfiî mezhe-binin imâmı. Adı, Muhammed bin İdris bin Abbâs bin Osman bin Şâfiî bin Sâib Kureyşî’dir. Künyesi Ebû Ab-dullah’tır. Anne ve baba tarafından soyu Peygamber efendimizle birleşmektedir.
Dördüncü dedesi Şâfiî’nin ismine nisbetle ona da Şâfiî denildiği için bu isimle meşhur olmuştur. 767 (H.150)’de Gazze’de doğdu. 820 (H.204)de Mısır’da vefât etti.

Daha beşikteyken, babasının vefât etmesi üzerine annesi onu Mekke’ye götürmüştür. Dokuz yaşındayken Kur’ân-ı kerîmi ezberledi. Sonra ilim tahsiline başlayıp, Mekke’de bulunan büyük hadis âlimlerinden yazmak ve ezberle-mek suretiyle hadis öğrendi. Bu hususta çok gayret göstermiştir.
Henüz çocuk yaştayken tahsilini ilerletince, Arapçanın inceliklerini ve edebiyatını öğrenmek için çölde yaşayan Huzeyl Kabilesinin arasına gitti. Bunu kendisi şöyle an-latmıştır:

“Ben Mekke’den çıktım, çölde Huzeyl Kabilesinin yaşay-ışını ve dilini öğrendim. Bu kabile, Arapların dil bakımın-dan en fasihi idi. Onlarla birlikte gezdim, dolaştım. Mekke’ye döndüğüm zaman birçok rivâyet ve edebiyat bilgilerine sâhib olmuştum.”

Bundan sonra kendini tamâmen ilme verip Mekke’deki Süfyân bin Uyeyne, Müslim bin Hâlid ez-Zencî gibi fakih ve muhaddislerden ilim tahsil etti.
Hadis, fıkıh, lügat ve edebiyatta çok yükseldi. Mekkeli gençler arasında ilimde parmakla gösterilen bir dereceye ulaştı. Mekke’de gördüğü bu tahsili ve sonrasını şöyle anlatmıştır:

Kur’ân-ı kerîmi hatim ettiğim zaman âlimlerin meclisine gidip, onlarla sohbet eder, konuşurdum. Hadîs-i şerîf ve fıkıh meseleleri öğrenirdim.
Çok fakirdim. Kalem, defter alacak param yoktu. Bâzan bir kemik parçası alıp onun üstüne yazardım. İlk zaman-lar Müslim bin Hâlid’den fıkıh öğrendim. O sırada Medîne’de bulunan Mâlik bin Enes’in büyüklüğünü ve Müslümanların imâmı olduğunu işittim.
Kalbime geldi ki onun yanına gideyim, talebesi olayım. Sonra onun meşhur eseri olan Muvattâ’nın bir nüshasını Mekke’de birinden tekrar geri vermek üzere alıp dokuz gecede ezberledim. Mekke vâlisine gidip, birini Medîne vâlisine birisini de Mâlik bin Enes’e vermek üzere iki mektup alıp Medîne’ye gittim. Medîne’ye varınca Medîne vâlisine mektubu verdim ve onunla birlikte İmâm-ı Mâ-lik’in yanına gittik. İmâm-ı Mâlik dışarı çıktı. Uzun boylu ve gâyet heybetli bir görünüşü vardı. Medîne vâlisi, Mekke vâlisinin gönderdiği mektubu İmâm’a takdim etti. Mektupta: “Muhammed bin İdris, annesi tarafından şere-fli bir kimsedir ve hâli şöyle şöyledir...” diye yazılı olan kısmı okuyunca: “Subhanellah! Resûlullah’ın ilmi şöyle mi oldu ki, mektup ile yazılıp sorulup talep olunur.” dedi.
Ben de durumumu ve ilim öğrenmek istediğimi anlattım. Sözlerimi dinledikten sonra bana baktı. Adın nedir, dedi. Muhammed’dir, dedim. “Ey Muhammed!” dedi; “İleride büyük bir şanın olacak, Allahü teâlâ senin kalbine bir nur vermiştir. Onu masiyetle söndürme! Yarın birisi ile gel sana Muvattâ’yı okusun.” buyurdu. Ben de; “Onu ezber-ledim, ezberden okurum.” dedi.
Ertesi gün İmâm-ı Mâlik’e gelip okumaya başladım. Her ne zaman, İmâmı üzme korkusundan okumayı bırakmak istesem, benim güzel okumam onu hayretler içerisinde bırakır; “Ey genç daha oku!” derdi. Kısa zamanda Muvattâ’yı bitirdim.” Meshreb39


İMAM ŞAFİİ MEZAR SANDUKASI

İMAM-I AHMED BİN HANBEL
Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhebinden biri olan Hanbeli mezhebinin kurucusu. Künyesi, Ebu Abdullah’tır. Babası Mervli olup, ismi Muhammed bin Hanbel’dir. Ah-med bin Hanbel, 780 (H. 164)de Bağdat’ta doğdu, 855 (H. 241)te aynı yerde vefat etti ve Bab-ı Harb Kabristanına defnedildi.
Ailesi Merv’den gelerek Bağdat’a yerleşen Ahmed bin Hanbel, küçük yaştan itibaren ilim tahsiline başladı. Bu sırada önemli bir ilim merkezi olan Bağdat’ta birçok al-imden lügat, hadis, fıkıh, tefsir ve kıraat ilimlerini tahsil etti. Eshab-ı kiram ve Tabiinden gelen rivayetleri öğrendi. 15-16 yaşlarındayken akranları arasında ciddiyeti, çalış-kanlığı, haramlardan kaçması, sabrı ve güzel ahlakı ile üstün oldu. İmam-ı A'zam’ın talebesi Ebu Yusuf’tan fıkıh ve hadis ilimlerini öğrendi. Üç sene müddetle zamanın büyük alimlerinden Huşeym’in derslerine devam etti. Basra, Kufe, Mekke-i mükerreme, Medine-i münevvere, Şam ve el-Cezire’ye giderek çeşitli alimlerden hadis ilmini öğrendi. Hadis ravilerini bizzat görerek kendilerin-den hadis-i şerif dinledi. Mekke-i mükerreme ve Bağ-dat’ta İmam-ı Şafii’den ilim öğrendi. Hac yapmak için beş defa Mekke-i mükerremeye gitti. Abdürrezzak bin Hem-mam’dan hadis-i şerif öğrenmek için Yemen’in San’a şe-hrine gitti; iki sene müddetle orada kalıp Abdürrezzak bin Hemmam’dan hadis-i şerif dinledi. Yezid bin Harun, Cerir ibni Abdülhamid, Velid bin Müslim, Veki’, İbrahim bin Sa’d, Yahya bin Said Kattan, Süfyan bin Uyeyne gibi alimlerden de çeşitli ilimleri tahsil etti. Kırk yaşına geldiği zaman, ders okutmaya ve fetva vermeye başladı. Hadis ilminde ve fetvada baş vurulan kaynak oldu. Pekçok talebe yetiştirdi. Ondan ders alıp yetişen alim-lerin sayısı 900 civarındadır. Hadis ilminde zamanının en büyük alimi olan Ahmed bin Hanbel, üç yüz bindan fazla hadis-i şerifi, rivayet edenlerle birlikte bilirdi. En meşhur talebelerinden olan oğlu Salih bin Ahmed, babasının ic-tihadlarını, yazdığı mektuplarla yaydı.
Diğer oğlu Abdullah bin Ahmed, babasının ictihadlarını nakletti. Böylece, Ehl-i sünnetin amelde dört hak mezhe-binden birisi olan Hanbeli mezhebi kurulmuş oldu.

İMAM HANBEL TÜRBESİ
İMAM-I CAFER SADIK
Altıncı İmam Olan Caferi Sadık, 699’da Medine’de dün-yaya geldi. Babası beşinci İmam Muhammed Bakırdır.
İmam Caferi Sadık, tarihin en önemli dönemlerinden biri olan Emevi saltanatının çöküşü ve Abbasi saltanatının başlaması döneminde yaşadı. Caferi Sadık, saltanat sa-hiplerinin kendisine sunduğu bütün teklifleri reddetti. Caferi Sadık bu dönemde ilmi toplantılar düzenledi, der-sler verdi.
Bu derslere ve toplantılara binlerce insan katıldı. Caferi Sadık bütün kutsal imamlarda olduğu gibi derin bir bilg-iye sahipti.
Caferi Sadık bu bilgilerinin öğrencileri vasıtasıyla bütün insanlığa ulaşması için çalıştı. Altıncı imam olan Caferi Sadık salt dini bilgiler değil, insanlığın sorunlarına çözüm için diğer alanlarda dersler verdi. Caferi Sadık’ın bu dersleri sonucu onlarca ilim sahibi insan yetişti. Hatta bazı Sünni alimler bile onun öğrencisi olmakla övünür-lerdi.

Altıncı imam Caferi Sadık, öğretmenliğinin yanı sıra ahlâklı kişiliği ile kendisiyle tanışan insanları etkiliyordu. Onunla tanışan, onun derslerine, sohbetlerine katılan bir çok insan onun etkisinde kalmış, bilgisinden, davranış-larından etkilenmiştir
. Tabi ki bu insanlığı güzelliğe davet eden sevgili imam saltanat sahiplerinin hoşuna gitmiyordu. Saltanat sahip-leri onu sık sık taciz edip, baskılar uyguluyorlardı.
Sonunda onu zehirletip şehit ettiler (766). Caferi Sadık şahadetinden sonra da Alevilere önderliğini sürdürdü. Ehlibeyt sevdalıları onun "Buyruk"’larına uymaya devam ediyor.

Bazıları cahillikten ya da art niyetten İmam Caferi Sadık’ı yanlış tanıtıyor, yanlış algılıyor, yanlış değerlendiriyorlar. Olayın özü; Caferi Sadık’sız bir Alevilik düşünülemez. Derleyen:MASHRAB39

İMAMI-MÜSLİM
Hadis âlimlerinin en üstünlerinden ve Kütüb-i Sitte adıyla bilinen meşhûr altı hadîs kitabından ikincisinin yâni Sa-hîh-i Müslim’in müellifi. İsmi, Müslim bin Haccâc bin Müslim el-Kuşeyrî en-Nişâbûrî, künyesi Ebü’l-Hüseyin’dir. 821 (H.206) senesinde Nişâbûr’da doğdu. 875 (H.261) târihinde burada vefât etti. Nişâbûr’un bir mahallesi olan Nasrâbad’da defnedildi. Büyük hadis imâmlarından olup, Arapların Benî Kuşeyr kabîlesine mensuptur.
İmâm-ı Müslim rahmetullahi aleyh, zamânının büyük had-is âlimlerinden hadîs-i şerîf dinlemek ve öğrenmek için, Hicâz, Irak, Şam ve Mısır’ı dolaştı. Yahyâ bin Yahyâ en-Nişâbûrî, Ahmed bin Hanbel, Kuteybe bin Sa’îd, Ebû Bekr bin Ebî Şeybe, Osman bin Ebî Şeybe, İmâm-ı Şâfiî hazretlerinin talebelerinden Harmele bin Yahyâ gibi büyük âlimlerden hadîs-i şerîf dinleyip, rivâyette bu-lundu. Ondan da; Ebû Îsâ et-Tirmizî, Yahyâ bin Sa’îd, Muhammed bin Mahled, Mekkî bin Abdan ve daha başka âlimler, hadîs-i şerîf bildirmişlerdir. Bağdat’a birkaç defâ gelen İmâm-ı Müslim hazretlerinden Bağdatâlimleri de hadîs-i şerîf dinleyip rivâyette bulunmuşlardır. En son 872 senesinde Bağdat’a gelmiştir.
İmâm-ı Buhârîrahmetullahi aleyh ile Nişâbûr’da görüş-müş, onun ilim meclisine devâm etmiştir. İmâm-ı Müslim, İmâm-ı Buhârî ile bir hadîs-i şerîfin müzâkeresini ya-parken; İmâm-ı Buhârî, hadîs-i şerîfin senedinde, onun bilmediği bir illeti gösterince, İmâm-ı Müslim ayağa kal-karak Buhârî’nin alnından öpmüş ve medihte bulunmuş-tur. İmâm-ı Buhârî hazretleri için; “Sana buğzedenler, ancak hasedinden buğzeder. Dünyâda bir benzerin ol-madığına şehâdet ederim” demiştir.
Hadîs-i şerîf öğrenmek ve öğretmek için pekçok seyâhat yapan İmâm-ı Müslim hazretleri, ömrünün son yıllarını Nişâbûr’da geçirmiş, orada hadîs-i şerîf dersi vermiş ve ticâretle meşgûl olmuştur.
Eserleri:
1) Sahîh-i Müslim: Kütüb-i Sitte’nin ikincisi olup, içinde 7.275 hadîs-i şerîf vardır. Bunları, bizzât kendisinin to-pladığı, 300.000 hadîs-i şerîf arasından seçmiştir. MESHREB39


İMAM-I MATÜRİDİ
Ehl-i sünnetin iki îtikat imâmından biri. İsmi, Muhammed bin Muhammed’dir. Künyesi Ebû Mansûr olup, Mâtürîdî ismiyle meşhur olmuştur. Doğum târihi kesin bilinme-mekte olup, Semerkand’ın Mâtürid kasabasında 852 (H.238) de doğduğu tahmin edilmektedir. 944 (H.333) te Semerkand’da vefât etti. Ebû Mansûr Mâtürîdî’nin soyunun Eshâb-ı kirâmdan Ebû Eyyûb Hâlid bin Zeyd el-Ensârî’ye ulaştığı rivâyet edilmektedir.

Küçük yaşta ilim tahsiline yönelen, Ebû Mansûr Mu-hammed Mâtürîdî, İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe’nin naklen bildirdiği fıkıh ve kelâm bilgilerini, kelâm ilminde mücte-hid olan Ebû Nasr-ı İyâd’dan öğrendi. Diğer aklî ve naklî ilimleri de zamânının âlimlerinden tahsil etti.

Abbâsî devletinin zayıflamaya başladığı ve yeni İslâm devletlerinin kurulup, çeşitli siyâsî güçlerin ve îtikâdî fırkaların birbirleriyle mücâdele ettiği bir dönemde yaşayan Ebû Mansûr Mâtürîdî, kendini iyi yetiştirerek çeşitli kitaplar yazmak ve talebe yetiştirmek sûretiyleEhl-i sünnet îtikâdını yaydı.
Hâkim Semerkandî adıyla meşhur Ebü’l-Kâsım İshâk bin Muhammed, Ebû Muhammed Abdülkerîm bin Mûsâ el-Pezdevî, Ebü’l-Leys el-Buhârî ve Ebü’l-Hasan Ali bin Sa’îd gibi ilim ve takvâ yönünden yüksek âlimler, onun tedris halkasında yetiştiler. Ebû Mansûr Mâtüridî haz-retleri, böylece İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe’nin, Tâbiînin il-eri gelenlerinden ve Eshâb-ı kirâmdan, onların da Pey-gamber efendimizden naklen bildirdiği îtikat bilgilerini, yâni Ehl-i sünnet îtikâdını nakledenler vâsıtasıyla to-pladı.
Bu bilgileri çeşitli aklî ve naklî delillerle ispat et-ti.Yaşadığı coğrafî bölge ve zamânın şartlarında, Ehl-i sünnet îtikâdını müdâfaa ve açık bir şekilde îzâh ederek Müslümanların bu doğru yolda kalmalarına çalıştı. İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe’nin, El-Fıkh-ul-Ekber, Er-Risâle, El-Fıkh-ul-Ebsat, El-Âlim vel-Müteallim ve El-Vasiyye gibi îtikatla ilgili kitaplarda bildirilen îtikat bilgilerini aklî ve naklî delillerle açıklayarak tasnif etti. Kendine has ispat ve iknâ metoduyla çeşitli sapık fırkaların bozuk fikirlerine cevap verip, reddiyeler yazdı.
Böylece temiz müslümanların sapıklıktan kurtulmalarına vesîle oldu.
Ehl-i sünnet kelâmıyla ilgili hususlarda müctehid imâm oldu. Onun bildirdiği bu yola tâbi olanlara Mâtürîdî denildi. Ebû Mansûr Mâtüridî’den sonra da talebeleri, talebelerinin talebeleri bu kıymetli bilgileri, yazdıkları yüzlerce kitapla kendilerinden sonraki nesillere ulaştırdı-lar. Amelde (ibâdette) Hanefî mezhebine tâbi olanların ekserîsi Mâtürîdî îtikâdındadırlar. MESHREB39

EL MATÜRİDİ TÜRBESİ
İMAM-I EŞARİ
Ehl-i sünnetin îtikattaki iki imâmından biri. İsmi, Ali bin İsmâil’dir. Künyesi Ebü’l-Hasan olup, Eş’arî nisbesiyle meşhur olmuştur. Soyu, Eshâb-ı kirâmdan Ebû Mûsâ el-Eş’arî’ye (radıyallahü anh) dayanmaktadır. 941 (H.330)de vefât etti.
Küçük yaştan îtibâren ilim tahsiline yönelen Ebü’l-Hasan-ı Eş’arî; tefsir, hadis, fıkıh ilimlerini zamânının meşhur âlimlerinden olan Zekeriyyâ bin Yahyâ es-Sâcî, Ebû Halîfe el-Cümeyhî, Sehl bin Serh, Muhammed bin Yâkûb el-Mukrî, Abdurrahmân bin Halef ed-Dâbî’den öğrendi. Ebû İshâk Mervezî’nin hadis derslerine devâm etti. Üvey babası ve Mûtezile kelâmcılarından olan Ebû Ali el-Cübbâî’den kelâm ilmini öğrendi. Kırk yaşına kadar Mûtezile bozuk yolu üzerinde bulundu. Bu fırkanın meşhurları arasındaydı. Yazdığı kitaplarında Mutezilenin fikirlerini müdâfaa etti. Kırk yaşından sonra bozuk yolda olduğunu anladı.
Tövbe edip Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdiklerine tâbi oldu. Kendini yetiştirip, Ehl-i sünnetin iki imâmından biri oldu.
Bu bozuk yoldan dönmesini şöyle anlatmaktadır:
Üç defâ rüyâda Resûlullah efendimizi gördüm. Her sefer-inde bana; “Benden bildirilen mezheplere yardım eyle! Çünkü hak olan budur.” Üçüncü rüyâmda Peygam-berimizden özür dileyip; “Ben meselelerin tasavvur ve delillerini öğrenmekte otuz yıl harcadığım mezhebi nasıl terk edeyim.” diye arz ettiğimde, Resûlullah efendimiz; “Eğer Allahü teâlânın sana kendi tarafından bir meded-i ilâhî ile imdâd etmesini yakînen bilmeseydim, sana böyle emir etmezdim.” buyurdu.
Ebü’l-Hasan-ı Eş’arî uyanınca; “Haktan öte, dalâletten başka bir şey yoktur.” deyip rü’yet ve şefâat hakkında ve diğer meselelerde olan hadîs-i şerîfleri inceledi.
Bundan sonra on beş gün evinden çıkmayıp sonra Basra Câmiinde kürsüye çıkıp; “Ey insanlar! Bu kadar zamandır size görünmez oldum. Çünkü dikkatle incele-dim ve insafla düşündüm. Yanımda yeterli delillerim vardı. Bir şeyi diğerine tercih edemedim. Sonunda Allahü teâlânın hakîkatı göstermesi üzerine önceki îtikatlarımın hepsinden çıktım, kurtuldum.” Derleyen: MESHREB
İMAMI-TABERANİ
Meşhur tefsir, hadis ve fıkıh âlimlerinden. İsmi, Süleymân bin Ahmed bin Eyyub bin Mutayr eş-Şâmi el-Lahmi et- Taberani ; künyesi Ebul-Kasım’dır. 873 (H.260) senesi Safer ayında Şam’ın Taberiyye kasabasında doğdu. İsfehan’a yerleşti. 970 (H.360) senesi Zilkâde ay-ının sonlarına doğru 100 yaşlarında vefat etti.
İsfehan şehrinin girişinde Resulullahın Eshabından olan Hammâd ed-Devri’nin kabri yanına defnedildi.

Taberani ; Hâşim bin Mürsed et- Taberani , Ebu Zür’a-es-Sekafi, İshâk ed-Debri, İdris el-Attar, Beşir bin Musâ, Hafs bin Ömer, Abdullah bin Mahmud bin Said bin Ebi Meryem, Ali bin Abdülaziz el-Begâvi, Mikdâm bin Dâvud er-Re’yini, Yahya bin Eyyub el-Allât, Ebu Abdurrahman en-Nesai gibi pek çok âlimden ilim öğrend
i ve hadis-i şerif rivayetinde bulundu. Kendisinden de; Ebu Huleyfe el-Cemhi, İbni Ukde, Ebu Nuaym el-Hâfız, Ebu Hüseyin bin Fâzişâh, Abdân, Câfer el-Feryâbi, Ebu Abdullah bin Merde el-Hâfız ve daha birçok âlim ilim öğrendi ve hadis-i şerif rivayet etti.
Büyük hadis âlimlerinden olan Taberani hazretleri, güve-nilir, sağlam, hadiste hüccet, yani üç yüz binden fazla hadis-i şerifi senetleriyle birlikte ezbere bilen unvanına sahiptir
. Onun ilmi ve rivayet ettiği hadis-i şerifler, bütün İslam âlemine yayıldı. Kendisine; “Bu kadar hadis-i şerifi ez-berleme bahtiyârlığına nasıl kavuştun?” diye sorul-duğunda; “Otuz sene kuru hasır üzerinde uyudum” buy-urdu.MESHREB39


MAMI-TİRMİZİ
Velî ve büyük hadis âlimi. İsmi, Muhammed bin Ali bin Hasan bin Bişr ez-Zâhid, künyesi Ebû Abdullah’tır. Doğum târihi bilinmeyen Hakîm-i Tirmizî, doğum yeri olan Tirmiz’de uzun müddet kaldı. Sonra Belh’e gitti. Or-da bir müddet kaldıktan sonra Nişâbûr’a geldi. 932 (H. 320) senesinde şehid edildi.
Hakîm-i Tirmizî; babasından, Kuteybe bin Sa’îd, Hasan bin Ömer, Sâlih bin Abdullah Tirmizî, Sâlih bin Muham-med Tirmizî, Ali bin Hucr es-Sa’dî, Yahyâ bin Mûsâ, Utbe bin Abdullah el-Mervezî, Abbâd bin Ya’kûb ed-Devrâk, Süfyân bin Vekî ile Horasan ve Irak’taki muhaddislerden hadîs-i şerîf öğrenmiştir. Yahyâ bin Mansûr el-Kâdı, Hasan bin Ali, Nişâbûr âlimleri ve daha pekçok âlim de ondan hadîs-i şerîf rivâyet etmişlerdir. Pekçok kitâbı olan Hakîm-i Tirmizî, Ebû Türâb Nahşebî, Ahmed bin Had-raveyh ve İbn-i Celâ gibi evliyâ ile sohbet etmiş, berâber bulunmuş ve onlardan çok faydalanmıştır. Çok hadîs-i şerîf toplamış, zâhit ve âbit bir zât olan Hakîm-i Tir-mizî’nin yazdığı kitapların ekserisi basılmıştır.
Sünnet-i seniyyeye tam uyan, ilmiyle âmil, ümmet-i Mu-hammed’in büyüklerinden olan Hakîm-i Tirmizî, zamânın evliyâsından olup, herkes tarafından övülmüştür. İnce mânâları açıklama ve îzâh husûsunda üstat, hadis ilminde ise sika (sağlam, güvenilir) bir âlimdi.
Sözleri kıymetli olup, hilmi (yumuşaklığı) pek ziyâde, şe-fkati çok ve ahlâkı pek güzeldi. Peygamberimizin mübârek ahlâkı onda görülürdü.
Buyurdu ki:
“Âhirette kurtulmak, ibâdet ve amelin çok olmasıyla değil, amellerin ihlâslı ve edeblerine uygun yapılması iledir.” MESHREB38
TARİKAT
TARİKAT… Sahibi gibi eşsiz olan… bu harika dini, birinci derece takva, vera, merhamet, doğruluk, temizlik edep ve titizlikle yaşamaya çalışmaktır…

TARİKAT…HAK dostları, gönül sultanları, aşıklar, sadık-lar, mürşitler ve yüksek ahlak sahibi, temiz kullar yetiştirme mektebidir…

TARİKAT… Tatsız meyve veren gönül ağacının, kökün-den sökülüp, şuurlu bir dost eliyle, verimli araziye dikildiği, nefsin ve şeytanın kahra uğratıldığı, alçak he-veslerin kırıldığı, insan tabiatında yeşermiş zehirli otların ayıklandığı, kalbi ziyan eden kirlerin temizlendiği ve yücelerden huzur yağmurunun yağdığı müstesna bir alemdir…

Nasıl ki… Her toprak gül yetiştirmeye müsait değilse… Her insan da tarikata ehil ve münasip değildir...

Hayatın binbir çilesinden, acılarından tatmış, dünya ve insanların eziyetleriyle sabır sınırları zorlanmış, kalbi kırık, gönlü yaralı, gözleri yaşlı, temiz kalpli, merhametli ve yüksek gayeleri olan kimselerden, bu mektebe ezel-den layık görülenler davet edilir. Zira onlar, bu aziz yola ve yolculuğa lazım gelen manevi teçhizatla doğ-muşlardır…

Tarikat…Her isteyenin, hemen kabul edileceği sıradan bir mahalle mektebi değildir…Çünkü, tarikattan HAK dostları, İrfan sahipleri, marifet çiçekleri yetişir.
Hakiki tarikatlar asla birbirinden ayrı düşünülemez. Her ne kadar isimleri farklı olsa da; hedefleri bir, edepleri aynı, şeraitleri bu ulvi dindir…yalvardıkları MEVLA hep-sini duyar. Kadiri, Nakşibendi, Rufai gibi isim almalarının sebebi, bir düzen ve zikir tertibi getiren zatlardan dolay-ıdır.

Aziz Hocam Abdülkadir Geylani Hazretleri, belli zikir, fikir, edep, disiplin ve zikretme şekli meydana getirmiş, bu usullerle müridleri terbiye etmiştir. Bir düzenle yapı-lan bu terbiye şekline, kurucusu olduğu için kısaca “Kadiri-Kadiriyye Tarikatı, Kadiri Yolu” gibi isim ver-ilmiştir.

Mühim bir husus ise… Kadiri yolu, Nakşibendi yolu mis-alinde olduğu gibi asla, Şeriatten-Dinimizden ayrı bir takım tatbikatlar anlaşılmasın…Yol birdir…ALLAH celle celalüh yoludur. Farzlara, sünnetlere, edeplere riayet ederek, en yüksek seviyede güzel yaşayıp, ALLAH’ın razı olduğu kulluk makamına ermektir muratları.

Bütün hakiki tarikatların tek hedefi vardır…HAK Dostu, güzel ahlaklı insanlar yetiştirmek.

Günümüz kelimesiyle tarikatlar, aynı merkeze giden otoyoldaki yan yana sıralanan şeritler gibidirler…Sadece terbiye şekli ve zikir yapma yönünden ufak farklılıklar görülür.

Şöyleki; Kadiri yolunda açıktan (cehri) zikir yapılırken, Nakşibendi yolunda içinden (hafi) zikir yapılır.Hepsinde kelimei tevhid çekilir, hepsinde Yüce ALLAH’ımın Esma ül Hüsna’sından seçilen mübarek isimler zikredilir.Cehri zikir Hazreti Ali radıyallahu anh efendimizin yaptığı zikir… Hafi zikirde ise, Hazreti Ebu Bekir Sıddık radıyal-lahu anh efendimiz, O mübarek misal alınmaktadır.

İsmi ne olursa olsun…Hakiki tarikatların ana gayesi, kulu terbiye ederek ahlakını güzelleştirmek, kalbini temizle-mek, nefsini disiplin altına alarak, farzlara-sünnetlere çok dikkat ederek yaşamayı öğretmek ve neticesinde HAK’ka yaklaşmayı temine çalışmaktır.

Günümüzde, sıradan bir dünyalık ilim öğrenmek niyeti-yle, üniversite adı verilen yüksek okullara girmek isteyen talebeler, ne imtihanlarla, ne büyük eziyet ve masraflarla nasıl zorlanmaktadır.

Tarikatta ise HAK ilmi, Ledünni İlim, İrfan, Marifetullah gibi ancak o yücelere layık görülüp tadanların anladığı, sadece seçme kulların bildiği muhteşem güzelliklere er-ilir.

Bir tek dünyalık ilim için, her gelenin layık görülmeyişine rağmen, tarikata her isteyeni incelemeden nasıl al-abilirsiniz…

Tarikat, tasavvufun düzenlenmiş ve müesseseleşmiş şeklidir. Tarîkatlar, hakikatlerin yollarıdır. Tarîkatlar, şeri-atın birer delili, ab-ı hayat dağıtan bir kevser kaynağıdır-lar. Asırlardır nice ehl-i iman, bu menba’dan içmiş, bu muazzam hazineden istifade etmiştir.

TARÎKAT:
Tasavvuf yolu; insanları mânen olgunlaştırmak, terbiye etmek, yetiştirmek için, tasavvuf büyüklerinin tâkib ettik-leri yol.
Hicrî beşinci asırdan îtibâren müesseseleşmeye ba-şlayan tarîkatların fert ve cemiyet hayâtında büyük te'sirleri olmuştur.

İnsanlara; her şeyin ALLAH celle celalüh rızâsı için yapılması gerektiğini anlattılar.Riyâ ve gösterişten uzak, yüksek karakterli insanlar olmalarına yardımcı oldular. Benlik dâvâsından ve kendini beğenmişlikten kurtardılar.

Birlik ve berâberliğe kavuşmuş cemiyetler meydana getirdiler. İslâmiyet'in yayılmasında bilfiil hizmet gören tarîkat mensûbu zâtlar, dünyânın birçok yerlerine dağılıp, insanların İslâmiyet'le tanışmalarına sebeb oldular.

Tarîkatların çeşitli isimler alması, başka başka olma-larından değildir. Aynı mürşidin (yol gösteren, rehberlik eden âlimin) talebeleri, birbirlerini tanımak ve mürşidleri-yle tanınmak için bulundukları yola mürşidlerinin (hoca-larının) ismini vermişler dir. (Abdullah-ı Dehlevî)

Son zamanlarda tarîkat diyerek birçok şeyler uyduruldu. Hakîkî İslâm âlimlerinin ve Peygamber efendimizi sallal-lahu aleyhi ve sellemi görüp, O'nun sohbetinde yetişen Eshâb-ı kirâmın bildirdikleri doğru yol unutuldu. Dinde câhil olanlar, hattâ İslâmiyet'in emirlerine açıkça uyma-yanlar, şeyh ve tarîkatçı ünvânı alarak, zikir ve ibâdet adı altında, dînimizin yasak ettiği birçok günâhları işlediler. (Abdülhakîm Arvâsî)

Tarikat Çeşitleri…
Terbiye usulleri bakımından tarikatlar ana hatlarıyla üçe ayrılır. 1- Nefsani tarikat. 2- Ruhani tarikat. 3-İkisinin karışımı olan tarikat.
Nefsani tarikat…
Abdülkadir Geylani Hazretleri hocamın tatbik ettiği, nef-sin terbiyesine, onun zehirli dallarının ve köklerinin kur-tulmasını esas alan terbiye etme şeklidir.Kadiri tarikatı nefsani bir tarikattır.
Nefsani tarikat, nefsin terbiyesini öne aldığı için terbiye ederken çok çetin manevi ıstıraplarla nefsin beli bükülür, saçları ağartılır, bir daha geri yeşermeyecek şekilde zararlı ne varsa kurutulup, yok edilir.
Bu sebeple nefsani tarikat terbiyesine giren kimselerin, çok sabretmeyi öğrenmeleri icap eder. Ayrıca nice kard-eşimizin yolculuğu dört, sekiz, onaltı sene ve daha fazla sürebildiğinden kiminin de tamamlamaya ömrü yetme-mektedir.
Fakat…En mühim tarafı şudurki…Bir kere nefs terbiye edilince bir daha geri dönüşü olmamaktadır….Yani tekrar eski terbiye edilmemiş kötü hallere düşmesi yoktur. Neticesi kesin zaferdir…Zira yeşerecek dal bırakıl-mamıştır. Onun için bu tarikatta ermek, uzun zaman alsa da kaybetmek muhaldir (imkansızdır) denilmektedir.

Ruhani Tarikat…
Ruhun terbiyesini öne alarak, nefsin hükümdarlığını yıkmayı esas alan bir terbiye şeklidir. Nakşibendi tarikatı ruhani bir tarikattır. Daha yolun başında güzel çalışanlar nice manevi güzelliklere ererler, sırlar dünyasından man-zaralar seyrederler.
Lakin…Ruh güzellikleri tadarken, nefs köşeye sıkıştırılmış aslan gibi beklemektedir. Ruha gelen kuvvetler karşısında sinmiştir. Uyur görünür.
Ne zaman ki kul, biraz gevşer, dikkati bırakır…O an nefs kafesinden fırladığı gibi ruhu tekrar yere serer, kalbi eline alır…Ve o güzel diyarları gezen, nice lezzetleri ta-dan kardeşin elinde eski acı günler kalır.
Sanki hiç terbiye olmamışcasına geriye döner. Tekrar aynı çalışmalara devam etmesi, yeniden başlaması gere-kir. Ancak çok uzun yıllar ısrarla ve dikkatle devam eden-ler kalıcı neticeye ulaşırlar.

İki tarikatın karışımı…
İki tarikatın usullerinden, bazı tatbikatları alarak terbiye etmeyi hedefleyen tarikat erbabı da vardır. Onlar da nice güzel dost kazandırmışlardır bu yola.
Bütün güzel tarikatlar elinden pek çok harika insan yetişip, HAK gülleri dağıtmışlardır aleme. Ne mutlu o mübarek dostları tanıyıp sevenlere, talebe olanlara, on-lara yardım edenlere…

Rabıta…
Rabıta, “bağ, münasebet ilgi, alâka, bağlılık, mensub ol-mak...” gibi manalara gelir. Kendi şahsiyetinden sıyrılıp, şeyhin veya Resulullah’ın sallallahu aleyhi ve sellemin şahsiyetiyle bütünleşme, bir sevgi bağı kurma şeklinde uygulanır.

Tasavvufta Çile…
Tasavvuf yolu, bir çile yoludur. Kaba demir kızgın ateşe atılmadan şekillendirilemez. Öyle de, çilesiz nefsi arıt-mak mümkün değildir. Saadet sarayına meşakkat yolun-dan varılır. Tasavvuftaki “çile” ifadesi “kırk gün” ma-nasında Farsça bir kelime olup, Hz. Musa Aleyhisselamın Tur-i Sina’da Tevrat’ı almak için kırk gün riyazette kal-masından alınmıştır.

Tasavvufta Aşk…
Aşk, şiddetli sevginin adıdır. Tasavvuf dilinde, Allah’a muhabbet manasında kullanılır. İnsan, aşkı ya mecazi kullanır, ya da hakîkî. Mecazî aşk, fanilere gönül bağlamaktır. Hakiki aşk ise, Allah’ı sevmektir.
İslâmiyet, ana hatlarıyla iman, ibadet ve ahlaktan ibaret-tir. Kelâm ilmi imanı, fıkıh ilmi ibadeti, tasavvuf ilmi de ahlakı ele alır. Tasavvuf, İslâmı derûnî bir şekilde yaşamaktır. Ruhî ve vicdanî bir duyuşun mahsulüdür. Şekilden mânâya geçmek, kabuktan öze ulaşmaktır. Kâlin hâl olmasıdır.

Tasavvuf, İslâmın bildirdiği hedeflere ulaşmada etkili bir yoldur. Bu hedeflerden bir kısmını şu şekilde sıralay-abiliriz: Allah’ın ahlakıyla ahlaklanmak. Yani kalp ve ru-hunu, Cenab-ı Hakk’ın razı olduğu sıfatlarla donatmaya çalışmak. İlahi ahlak, en kısa ifadesiyle, “Kur’an ah-lakıdır:”

Tasavvufta Dünyayı terk etmek…
Tasavvufun mühim esaslarından biri, dünyayı terk et-mektir. Şüphesiz bu terk, kesb (çalışma) yönünden değil, kalp yönündendir. Mahiyetine hem madde, hem mânâ derc edilen insan, maddenin mahkumu olmamalıdır. Zira madde, ancak mânâya hizmetkar olabilir.
HAK yolda olanın bilakis en güzel şekilde helal lokma kazanmaya çalışması muhakkak şarttır. Çünkü ib-adetlerin kabulü için DOĞRULUK ve HELAL LOKMA ilk sırada yer alır.
Sade bir müslümana şart olan doğruluk ve helal lokma, tarikat erbabına mutlak lazımdır, ki bunlar olmadan HAK yolda yaşayamazsınız. Sizden bir şey kabul edilmez.
Yine tarikat yolunda başkalarına yük olmak yasaktır. Tam aksine başkalarının yükünü hafifletmek kulu HAK’ka yak-laştırır. Bunun içindir ki çalışmak ve helal kazanmak müslümanın yüce bir vazifesidir.
Bu yolda tembellere yer yoktur. Azimli, zorluklara tahammüllü, çalışkan, yüksek ahlaklı, iradesi çelikleşmiş kullara, bu kapı daha çabuk açılmaktadır.
Dünyayı terk, yetecek kadarıyla iktifa etmek, fazlasını dağıtmak, kalben dünyalığı sevmemek, kaybettiğinde derin üzülmemek ve gönlü dünyalık işlerle meşgul et-memektir. Fakat sağlığı yerinde ise lokmasını helal yol-dan kazanmak için çok gayret göstermelidir.

Ledünni İlim…
Ehl-i tasavvuf, duyu, akıl ve tecrübe dışında, bir de ilm-i ledün kabul ederler. İlm-i ledün, vehbî bir ilimdir. Hz. Hızır’ın ilminden bahseden ayetteki “Ledün” kelimesin-den hareketle, bu isim verilmiştir. (Kehf Sûresi, 65). Böyle bir bilgi, özel bir bilgidir. Bu bilgi, olayların iç yüzüne vukufiyeti sağlar. Bir çeşit gayb bilgisi, sırlar bilgisidir.
Seyru Sülûk…
Seyr u sülûk, tasavvufta bir terbiye disiplinini ifade eder. Okumadan âlim, gezmeden seyyah olunamadığı gibi, mücadele ve murakabe olmadan tasavvufta yol alınamaz.

ZİKİR…
Zikir, Allah’ı anmaktır. Kur’ân’ın sarih emirlerindendir. “Beni anın, ben de sizi anayım” (Bakara Sûresi, 152), “Allah’ı çokça zikredin ki, felaha eresiniz” (Enfal Sûresi, 45) ayetleri, bu konudaki pek çok ayetten sadece ikisidir.

ÖNEMLİ TARİKATLER VE KURUCULARI
Bu bölümde büyük tarikatlerin ve vaktiyle Türkler aras-ında yaygın olanların pîrlerinin terceme-i hallerini ve bizler için faydalı olan sözlerini zikrederek bu hususta muhtasar bir malumat verilecektir.
Tarikat şeyhleri hakkında müridleri tarafından pek çok menkıbevî eserler yazılmış ve neşredilmiştir. Fazla bilgi edinmek isteyenler bu gibi kitaplara müracaat ede-bilirler.


NAKŞİBENDİ TARİKATI
Nakşibendi terbiye okulu hakkında
Nakşibendî terbiye okulu, hicri: 791, miladi: 1389 tari-hinde vefat eden Hace Muhammed Bahauddin Nakşi-bend Hz.lerinin temel usullerini belirlediği bir manevi terbiye sistemidir. Onun adına nispet edilerek “Nakşi-bendîlik” diye anılmaktadır.
Bu terbiye yolu ve usûlü, Şah-ı Nakşibend Hz.leri ile ba-şlamış değildir. Kendisi bu yolun usûl, adap ve feyzini önceki büyüklerden almıştır. Bu terbiye yolunun usûl ve âdabı, silsile yolu ile Hz. Ebu Bekir Sıddık’a (r.a) ve on-dan Hz. Resûlullah (s.a.v) Efendimize ulaşmaktadır. Ter-biyenin başında ve merkezinde alemlere rahmet olan Hz. Resûlullah (s.a.v) Efendimiz bulunmaktadır. Bu terbiye yolunun temel özelliği gizli zikir ve ilahi muhabbettir. Bu zikir ve terbiye yolu, tarih içinde gelen mürşidlerin ismi-yle farklı adlarla anılmıştır.
Hz. Ebu Bekir Sıddık’tan (r.a) sonra bu yola “Sıddıkiyye” ismi verildi. Hz. Beyazid-i Bistamî’ye (k.s) kadar bu isim-le anıldı. Ondan sonra “Tayfûriyye” ismi verildi. Tayfur, Beyazid-i Bistamî’nin bir diğer adıdır. Hâce Abdulhâlik Gücdevanî Hz.lerine kadar bu isimle anıldı. Ondan sonra, “Hâcegâniyye” ismi verildi. Şah-ı Nakşibend Hz.lerine kadar bu isimle anıldı. Şah-ı Nakşibend Hz.lerinden sonra, “Nakşibendiyye” ismi verildi. Bu yol bu isimle İs-lam alemine yayıldı, meşhur oldu. Diğer kollardaki isim-ler zamanla unutuldu. Bu yol, Mevlana Halid Bağ-dâdi’den sonra “Nakşibendî Hâlidiyye” ismiyle de anılıp yayıldı. Bu gün Anadolumuzda yaygın olan kol “Halidi-yye” koludur. Bu yol, günümüzde Şah-ı Nakşibend Hz.lerine nispet edilen meşhur ismiyle “Nakşibendîlik” şeklinde anılmaktadır.
Nakşibend, “nakş” ile “bend” kelimelerinden oluşmuş bir terkiptir. Bir isim değil sıfattır; ancak isim gibi meşhur olmuştur.
Nakş, bir şeyi bir yere nakşetmek, nakış gibi işlemek, hiç çıkmayacak hâle getirmek, mühür gibi kazımaktır.
Bend, Farsça bir isim olup, dilimizde hem isim, hem sıfat olarak kullanılmaktadır. İsim olarak, bağ, kelepçe, baraj, bent, kemer gibi manalara gelmektedir. Sıfat olarak, sıkıca bağlı, iyice bağlayan, kuvvetlice bağlanmış ma-nalarına gelir.
Kalbe Allah zikrini hiç çıkmayacak şekilde nakış gibi işledikleri ve ondan hiç kopmadıkları için, gizli zikir sa-hiplerine Nakşibendî denmiştir.
Tarikat yol ve usul manasındadır. Tarikat bir din ve mez-hep değil, dini anlama ve yaşama şeklidir. İnsanı terbiye için kurulmuştur. Tarikatlar terbiye için tercih ettikleri usullere ve zikirlere göre farklı adlarla anılmışlardır. Ta-savvufun kaynağı, doğunun felsefesi, batının batıl dinleri değil, Kur’an ve sünnettir.
Bütün manevi terbiye yollarına kısaca “tasavvuf” denir.
Nakşibendi terbiyesi, gizli zikir usulü üzerine kurulmuş-tur. Bu usulü benimseyen büyük veliler tarafından gel-iştirilerek günümüze kadar gelmiştir.
Bu usul ve adaplar bizzat Kur’an ayetlerinden, rahmet Peygamberi Hz. Muhammed (s.a.v) Efendimizin sünnet-inden ve O’nun şerefli Ashabının (r.anhüm) hâllerinden alınmıştır. Her şeyi ile Kur’an ve sünnete bağlıdır. Bu yolun usul ve âdapları, Kur’an ve sünnette ya açıkça be-lirtilmiş, ya da işaret, delalet ve sükût yoluyla kabul edilmiştir.
Yani, İslam’ın ruhuna uymayan hiçbir şey yoktur.
Fakihler nasıl fıkıh alanında içtihat yapma yetkisine sa-hiplerse kâmil mürşidler de, ahlak ve terbiye alanında içtihat etme, yeni usuller belirleme yetkisine sahiptirler.
Bu terbiye sistemi yeni bir din değildir; dinin ahlak der-slerini talim ve tatbik eden bir okuldur. Hedefi, insanı güzel ahlaka ve Allah rızasına ulaştırmaktır. Metodu, mu-habbetle kalpleri Yüce Allah’a bağlamaktır. Temel usulü gizli zikir, toplu zikir, muhabbet, sohbet, rabıta, teveccüh, tasarruf, hizmet ve edeple nefsin çirkin sıfatlarını ıslah etmektir.
Dinimizin bize öğrettiği amel ve edepler iki kısımda özetlenebilir:
1- Zahiri hâller: Vücudumuzun dış azaları ile yaptığı bütün ibadetleri içine alır. Yeme içme, temizlik, alış-veriş, aile hukuku gibi vazifeler de bu kısma girer. Bu vazife ve edepler fıkıh kitaplarında anlatılmaktadır. Hangi vazifeyi yapıyorsak, onunla ilgili ilahi emri ve edebi öğrenmemiz gerekir.
2- Batıni hâller: Kalbin gafletten uyanması ve zikirle ihya edilmesi, nefsin manevi hastalıklardan arındırılması, ru-hun ilahi huzura yükselmesi, böylece insanın ilahi nur, ilim, aşk, edep ve güzel ahlaka ulaşmasıdır. Zahiren ve batınen terbiye olan insanın elde edeceği en büyük ni-met güzel kulluktur. Bu hâle kısaca ihsan mertebesi denir. İhsanı yukarıda tarif ettik. Bu yol herkese açıktır. Bütün insanlar bu edeplere ve nimetlere davet edilmiştir.
Zâhirî ve bâtınî edepleri koruyan kimse ihsan merte-besini elde eder. Bu mertebeyi elde eden kimse Yüce Al-lah tarafından sevilir, O’nun huzurunda kabul görür. Kal-bi ilahi sevgi, huşu, haya ve haşyet ile dolar.
Ahmed el Haznevi hazretleri Nakşibendi tarikatının esaslarını şöyle anlatır:” Bil ki yüce ve mübarek Nakşi-bendi tarikatı, Peygamber(sav)’in sahabesinin yoludur, o esasa göredir.
O’na ne bir ek ne de bir noksanlık yapmışlardır. Tarikat-ları, Allah’u Teala’nın manevi huzurunda, bulunmakla za-hir ve batına Peygamber(s.a.v)’in sünnetine, dinin yapıl-ması istenen kurallarından ayrılmamak, her davranışta, adet, ibadet ve muamelelerde, bid’at ve ruhsatlardan korunmaktır.”
Seyyid Muhammed Raşit hazretleri: Tarikatın gayesi hakkında şöyle dedi:”
Tarikattan gaye kendi nefsini ıslah etmek ve ihlası ka-zanmak için muhabbetullahı tahsil etmektir. Bu işin te-meli ise muhabbet ve gayrettir.”
Seyyid Muhammed Raşid hazretleri:
”Nakşibendi tarikatı hakiki ve paha biçilmez bir tarikattır. Bundan istifade edip gayeye ulaşmak ancak tarikata uy-mayan şeylerden kaçınmak, tarikatın yolundan gitmek ve Allah’a ulaşmaya hedef edinmekle mümkündür. Kural-larına uyulursa, göreceği istifadeyi hiçbir şey de göre-mez. Bu insanı Allah’a götüren en kestirme ve emniyetli yoldur. Ancak hakiki Nakşibendi olabilmek için, insanın tarikat adabına, şartlarına ve talimatlarına göre hareket etmesi, dikkatli rabıta yapması lazımdır.
Bu öyle büyük bir tarikattır ki daha henüz girilmeden bile insanda değişiklikler olmaya başlar. Allah muhabbeti dolmaya başlar, dünyadan yüz çevirtir. Fakat tarikata gi-rildikten sonra bu haller kuvvetlenmeye başlar. Dünya sevgisi kesilir, eski cimrilik, nefret, kin ve düşmanlık hallerinin kalmadığı, eski davranışların terk edildiği gözlenir. Bütün arkadaşların değiştiğini görür. Huyu farklılaşır, halim olur, sabır ehli olur. Allah(cc)’ın bah-sedildiği sohbetler her şeyden tatlı olur, taat ve ibadet hoş gelir. Nakşibendi olduktan sonra çok kısa süre sonra yüzünü Allah’a döndürür. Hatta bazıları samimi olarak şeyhinin elini tutup tevbe ettiği andan itibaren, adap talimat almadan Allah(cc) evliyaları arasına karışır.
Nakşibendi tarikatında olanlar, mensup olmayanlara bak-tığı zaman onların helal-haram demeksizin önlerine ne gelirse, hoşlarına ne giderse almakta ve yapmakta olduk-larını görüp fıkıh ve tarikattan haberi olmadığını görüyor. Fakat tarikata girince bunları fark etmeye başlıyor. Rab-bine karşı vermiş olduğu söze:” Ya Rabbi ben pişmanım, yaptığım bütün günahlardan ben nadimim. Keşke yap-masaydım, inşallah bir daha yapmayacağım” ahdine sadık kalarak Allah Teala’nın dostluğunu gözetir. Allah’u Teala’yla dostluk ise insanı şeytanın şerrinden mutlak korur; zira tarikat-ı aliyyeye intisap eden kimse devamlı zikirle meşgul olduğundan şeytan ona yaklaşamaz.”
Hak olan tarikatlerin hepsinin metotları sahabe-i kiramın yoluna ulaştırır. Nakşibendi tarikatında ilerleme ve kısa zamanda büyük mertebeler kat etme vardır. mesela diğer terbiye metotlarının sonunda elde edilen manevi derece Nakşibendi terbiyesi altında bulunan bir salik daha işin başında kavuşur. Bu durumu imam Rabbani hazretleri şöyle buyurur:“Sadat-ı kiramın yolu, sahabe-i kiramın yoludur. Bu büyüklerin himmet nazarları gerçekten çok büyüktür. Diğer tarikatların terbiye metotlarıyla elde ede-cekleri manevi dereceleri, bu yola yeni girenler, daha yolun başında iken elde ettiler. Onların en belirgin özel-likleri devamlı huzur bulmalarıdır. Sadat-ı kiramın nazarı hasta kalplere şifadır. Onlar sahabe-i kiramın boyası ile boyanmışlardır. Başkaları ne derse desin!... Çünkü bunun hakikatini sonradan gelenler anlayamaz.”
İmam-ı Rabbani hazretleri pek çok tarikattan icazetli mürşid-i kamil olmasına rağmen o, Nakşibendiliği yay-mıştır. Nakşibendi yolunun esaslarını, yaşadığı toplum arasında egemen kılmıştır. Bunun sebebini de şu sözleriyle anlatmıştır:“Nakşibendi tarikatının başı Hz. Ebu Bekir Efendimiz’dir (r.a). O, peygamberlerden sonra bütün insanlığın en faziletlisidir. Bu sebeple, Nakşibendi yolunun büyükleri, ‘Bizim intisabımız, bütün intisapların üzerindedir’ demişlerdir. Zira onların mürşide bağlılıkları (intisap) manevi huzurdan ibarettir. Hz. Ebu Bekir Efendimiz’in (r.a) intisabı da bütün intisapların üz-erindedir. Nakşibendi tarikatının en önemli özelliği, başka tarikatlarda elde edilecek manevi hazların, bu yolda daha işin başında iken elde edilebiliyor olmasıdır. Onun için Şah-ı Nakşibend hazretleri, ‘Tasavvufun sonunu bu yolun başına aldık’ demiştir.”
Nakşibendi tarikatı sair terbiye meşrebleri gibi dinin zor-luklarını barındırmaz, kolaylıklarla doludur. Buna rağmen bid’atlar hususunda ise çok katıdır.
Bu nedenle düşünülürse tarikatların en zor olanıdır. İşte bu zorluğu her meşreb gibi Nakşibendi sadatları da kendisine mahsus terbiyet usulü ile gerçekleştirir.
Seyyid Sıbgatullah Arvasi hazretleri irşadı zamanında müridlerine bu konuda şunu tavsiye ederdi:
“Bizim yolumuz, bazı yüklere ve zorunluluklara yer ver-mez. Onun için kolaydır. Nakşibendilik bidatları kabul etmez, Kur’an ve Sünnet’ten hiç taviz vermez; bu yüzden de tarikatların en zor olanıdır. Bu zorluğu alim olan ilmi-yle, cahil olan da nefsini ıslah etmeye çalışmakla öğre-nebilir.”
Nakşibendi sadatları bid’atlara karşı son derece katı tu-tum takındıklarından dolayı, İmam Rabbini Hazretleri ve Seyyid Abdülhakim Bilvanisi hazretleri gibi Allah dostları “Nakşibendi yolu kıyamete kadar devam edecek-tir” derlerken ,buna mukabil bid’ata karışmış nice tarikat-ların da zaman içinde yok olacağı bilinen bir vakıadır.

-KÂDİRİYYE TARÎKATİ
1. Cüneyd Bağdadî, 2. Ebû Bekr eş-Şibli, 3. Abdurrah-man et-Temîmî, 4. Ebû'l-Hasan Ali bin Muhammed el-Kureyşî el-Hünkarî 5. Ebû Saîd el-Mahzûmî, 6. Abdü'l-K
ABDÜLKADİR GEYLÂNÎ
Künyesi Muhyiddin Ebû Muhammed bin Ebi Salih'dir. Gavs-ı A'zam diye şöhret bulmuştur.
Evliyaullahın büyüklerindendir ve Kâdiriyye tarikatinin pîridir. Nesebi İmam Hüseyin bin Ali bin Ebîbekr haz-retlerine vâsıl olur.
470 (1077-78) tarihinde İran'ın Gîlan-Geylan kasabas-ında dünyaya gelmiştir. Genç yaşında tahsil için Bağ-dad'a gitmiştir.
Kadı Ebû Saîd Mahzûmî'den fıkıh, Ebû Bekr bin el-Muzaffer ile diğer meşhur muhaddislerden hadis dinlemiş, bilahare va'z ve tedrise başlamıştır. Hanbelî mezhebinin zayıflaması üzerine bu mezhebe geçmiştir.
Sonraları Ebû Zekeriyya et-Tebrîzî'den edebiyat okumuş-tur. Tahsilini tamamlayıp, bir müddet daha Bağdad'da va'z u nasihatte bulunduktan sonra, halvete çekilip, ri-yazetle yaşamaya başlamıştır. Mücahede-i nefse ve sah-ralarda ikametle, zühd ve ibadete koyulmuş, o sıralarda Şeyh Ahmed Debbâs'la sohbet edip, kendisinden ahz-ı tarikat etmiştir.
528 (1134) tarihinde Ebû Sa'd Medresesi'nde ders ver-irken, aynı zamanda usûl-i fıkıh ve tasavvufa ait bazı ki-taplar yazmıştır.
561 (1166) tarihinde Bağdad'da vefat etmiştir.
Abdü'l-Kadir'in telifâtı umumî olarak dinî mevzulara ait-tir ve ekserisi va'z ve hutbelerden ibarettir:
1. El-Gunyet-üt Talibin Tarîki'l-Hakk: Sülûk ve ahlaka ait bir risaledir. Kahire'de 1288 (1871) tarihinde tab' edilmiştir.
2. El-Fethu'r-Rabbânî: 545-546 (1150-1151) yılları aras-ında verdiği altmış iki va'zdan ve bir zeyilden ibarettir. Bu kitap da 1302 (1885) tarihinde Kahire'de basılmıştır.
3. Fütûhu'l-Gayb: Oğlu Abdürrezzak'ın topladığı çeşitli mevzular hakkında babası tarafından verilmiş yetmişse-kiz va'azı havidir. 1304 (1887) tarihinde basılan "Behcetü'l-Esrar"ın kenarındadır.
4. Hizbü Beşâiri'l-Hayat: Tasavvufî evraddan ibarettir. İskenderiye'de 1304 (1887)'de basılmıştır.
5. Cilau'l-Hâtır min Kelami'ş-Şeyh Abdi'l-Kadir: Keşfü'z-Zünûn, c.1, s. 592'de zikredilmiştir.
6. El-Mevâhibu'r-Rabbaniyye ve'l-Fütûhu'r-Rabbaniyye fi Meratibi'l-Ahlaki's-Seniyye ve'l-Makamati'l-İrfaniyye: Ravza-tü'l-Cennat, s. 441'de zikredilmiştir.
7. Yevakîtü'l-Hikem: Keşfü'z-Zünûn, c. 2, s. 2053'de zik-redilmiştir.
8. El-Füyûzatü'r-Rabbaniyye fi'l-Evradi'l-Kadiriyye: Bu eser de 1303 (1886) tarihinde Kahire'de basılmıştır.
9. Behcetü'l-Esrâr ve diğer terceme-i hal eserlerinde mevcut olan mev'izalarından ibarettir.
Eserlerindeki mev'izaların umumî mevzuları şudur.
Müridin bir müddet çile devresini geçirerek, dünyadan tamamiyle el çekmesi ve bundan sonra tekrar dünyaya dönüp, ondan haz ve nasibini alarak, başkalarını irşad etmesi.
YESEVİYYE TARİKATİ
1. Cüneyd Bağdadî, 2. Ebû Ali Rudbârî, 3. Ebû Ali Kâtip, 4. Ebû Osman Mağribî, 5. Şeyh Ebû Kasım Kür-kanî, 6. Ebû Ali Faremedî, 7. Hoca Yusuf Hemedânî, 8. Ahmed Yesevî.

HOCA AHMED YESEVÎ
Ahmed Yesevî, ilk tahsil yıllarını Yesi'de geçirdikten sonra Maveraünnehr'in büyük İslam merkezi olan Bu-hara'ya geldi. Buhara o sırada İslam kültürünün çok mühim bir iliydi.
Ahmed Yesevî, Buhara'da devrin en ileri gelen alim ve mutasavvıflarından Şeyh Yusuf Hemedanî'ye intisap ederek, onun nüfuzu altında kaldı ve onunla beraber birçok yerleri gezdi. Şeyhinin büyük teveccühünü ka-zanarak onun üçüncü halifesi oldu. Ahmed Yesevî ilk iki halifeden sonra 555 (1160)'de Buhara'da şeyhin postuna geçti; bilahare Yesi'ye döndü. 562 (1166)'de ölümüne ka-dar bu şekilde kuvvetli bir tasavvuf çalışması yaptı.
Ahmed Yesevî, Sir-Derya havalisinde, Taşkent ve mülha-katında, Seyhun ötesindeki bozkırlarda büyük bir nüfuz kazandı.
Bütün İslam tarikatlerinde mevcut olan bir usul ger-eğince Ahmed Yesevî de henüz hayatta iken bazı halifelerini çeşitli memleketlere göndermiştir. Bugün bu halifelerinden çoğu o memleketlerde yadedilmektedir.
Bu arada halkın kolayca anlayabileceği tarzda, hece vezni ile ve Türkçe, sofiyane manzumeler yazdı. Bu man-zumeleri biraraya getirilip "Divan-ı Hikmet" ismi verilen bir kitapta toplanmıştır.

RUFÂİYYE TARİKATI
1. Cüneyd Bağdadî, 2. Ebû Muhammed Rüveym Bağ-dadî, 3. Ebû Saîd Yahya, en-Neccarî el-Vâsıtî, 4. Ebû Mansûr et-Tayib, 5. Şeyh Mansûr el-Betayihî er-Rabbanî, 6. Ahmed Rufaî.

AHMED RUFÂÎ
Bazı müelliflere göre 500 yılının Muharrem'inde (Eylül 1106), diğerlerine göre 512 (1118)'de Basra bölgesinde Hasan köyünde doğmuştur. Babasını yedi yaşında iken kaybetmiştir. Seyyid Ahmed'i dayısı Mansûr büyüt-müştür.
Mansûr, yeğenini Basra'ya göndererek Şafiî alimlerin-den olan Ebû'l-Fadl Ali el-Vâsıtî ile dayısı Ebû bekr el-Vâsıtî'den ders okutmuştur.
Yirmi yedi yaşında tahsilini bitirip Ebû'l-Fadl'dan icazet aldığı vakit Ümmü Âbide'ye yerleşmiş, dayısının ölümünden sonra da tarikat şeyhi olmuştur 540 (1145).
Ebû'l-Hüdâ'ya göre Ahmed Rufaî hazretlerinin şu eser-leri mevcuttu:
1. 577 (1181) ve 578 yıllarında irad etmiş olduğu iki hi-tabe,
2. Kasidelerinden teşekkül eden bir divan.
3. Dua, vird ve hizibleri ihtiva eden bir mecmua,
4. Bazı vesileler ile söylemiş olduğu birçok sözler ki, bunlardan bazıları meviza denilecek kadar uzundur.
Ahmed Rıfaî önce Mansûr'un yeğeni Hatice ile evlen-miş, onun vefatından sonra Muhammed bin el Kasımiy-ye'nin kızı Nefise'yi nikahlamıştır.
Bu hanımından birçok çocuğu olmuştur.
İbn Celal "Cilâu's-Sadâ" isimli kitabında Ahmed Ru-faî'yi:
"Muaşereti güzel, maişeti kolay ve sade, nefsi gani, ilmi çok, ketum, sözünde duran, kusurları örten, fukara ile düşüp kalkan, ezaya sabır gösteren, düşmana bile nasihat eden insanların sevinç ve üzüntülerine iştirak eden" bir zat olarak tavsif ediyor.
"Sahibu'l-Berâhin" isimli kitabında ise Ahmed Rufai'nin

"Sözünde duran, şehvete düşkün olmayan, kanaatkar, eline geçeni bezleden, kötü söz asla söylemeyen, az yi-yip içen, insanların her işlerine koşan, onlara faydalı ol-maya çalışan" kimse olduğundan bahsetmiştir.
MEDYENİYYE TARİKATI
1. Cüneyd Bağdadî, 2. Ebû Ali Rudbarî, 3. Ebû Ali Hüseyin bin Ahmed el-Kâtib, 4. Ebû Osman el-Mağribî, 5. Ebû Kasım Ali bin Abdi'l-Vahid el-Kürkânî, 6. Ebûbekr bin Abdillah et-Tûsî, 7. Ebû'l-Fütûh Necmüddin Ahmed Gaz-zalî, 8. Ebû'l-Fadl Muhammed Bağdadî, 9. Ebû'l-Berekât Ali Bağdadî, 10. Ebû Ya'za el Mağribî, 11. Ebû Saîd Mağribî, 12. Ebû Medyen Şuayb bin el-Hüseyn el-Mağribî.

EBÛ MEDYEN ŞUAYB
Meşhur Endülüs mutasavvıfı, İşbiliyye civarındaki Can-tillana kasabasında doğmuş, 594 (1197-1198) tarihinde vefat etmiş ve Tilemsen yaknıında el-Ubdâd'a def-nedilmiştir.
Fakir bir aileye mensuptu. Henüz küçük yaşlarında Kur'an-ı Kerim'i ezberlemiş ve yine o sıralarda dokuma-cılık san'atını da öğrenmiştir.
Daha sonra tahsil için Fas'a gitmiş, orada tasavvufa meyletmiş ve Şeyh Ebû Ya'san'dan faydalanmıştır. Dün-yayı ve ona karşı olan muhabbeti terkederek tasavvufî mertebeleri aşmış ve kutubluk makamına yükselmiştir.
Fas'da birkaç senelik ikametten sonra Mekke'ye gitmiş ve rivayete göre orada meşhur Abdülkadir Geylani ile buluşmuştur. Mekke'den ayrılıp Becâye şehrine yerleş-miş, orada büyük şöhret kazanmıştır.
Neşrettiği akideler Sultan Ebû Yusuf, Ya'kûb'u kuşku-landırmış ve Merakeş'e celbedilmiştir. Ancak bu seyahat sırasında yolda vefat etmiş ve Rabiatü'l Ubbâd'a def-nedilmiştir. Ubbâd köyündeki mezarı halen ziyaretgahdır.
İbnü'l-Arabî, Fütûhat-ı Mekkiyye'sinde ondan pekçok bahsetmiş ve birçok hikayeler nakletmiştir. Fakat bunun-la beraber onu hiç görmemiştir.
Ebû Medyen tarafından ta'lim edilen akide Yahya bin Haldûn'a göre onun ekseriya tekrar ettiği şu beyitte hülasa edilmiştir.
"Eğer hakikî hedefe ulaşmak istiyorsan, Allah'tan başka maddî ve maddeye bağlı bulunan herşeyi terket".
Ebû Medyen'in eserleri bazı tasavvufî ve dinî şiirler ile, bir vasiyye ve bir akideden ibarettir. Bu yazmalar Paris ve Cezayir milli kütüphanelerinde, arapça yazmalar kıs-mında mevcuttur.8

KÜBREVİYYE TARİKATI
1. Ebu Necib Abdü'l-Kahir Zıyaüddin Sühreverdî, 2. Rûzbihan Baklî, 3. İsmail Kasrî, 4. Ammâr Yasir, 5. Necmüddin Kübrâ.

NECMÜDDİN KÜBRÂ
Kübreviyye veya Zehebiyye tarikatinin kurucusu olup, XII, XIII. asır İran sofîlerinin en mühim şahsiyetlerinden biridir. İsminin tamamı Ahmed bin Ömer Ebû'l-Cennab Necmüddin Kübrâ el-Hivakî el-Harezmî'dir.
Sofîliğin gelişmesinde rolü pek büyük olmuştur. Onun birçok talebeleri arasında tasavvufî akidenin büyük mümessillerini bulmaktayız.
Münazara ve mübaheseyi çok sevdiğinden ve her münazarada hasımlarını yendiğinden kendisine, "et-Tammetü'l-Kübra" ismi verilmiştir. Bu isim sonraları çok meşhur olmuş, zamanla baştaki kelime de unutularak sadece "Kübra" denmiştir.
Necmüddin Kübrâ 540 (1145) senesinde dünyaya gelmiş, genç yaşta seyahatlere çıkmış ve Mısırda meşhur Şeyh Rûzbihan el-Vezzah el-Mısrî ile tanışmış, onun müridi olmuş ve şeyhinin nezareti altında son de-rece sıkı riyazet geçirmiştir. Bu sırada şeyhin tevec-cühünü kazanmış ve kızı ile evlenmiştir. Necmüddin birkaç sene Mısır'da kalmış, bu zaman zarfında iki oğlu dünyaya gelmiştir.
Bir gün İmam Ebu Nasr Hafza'nın Tebriz'de "sünne" hakkında güzel dersler verdiğini duymuş, bunun üzerine hemen oraya hareket ederek Sermeydan mahallesinde Zahide hankâhında oturan mezkur kelam aliminin der-slerine devam etmiştir.
Necmüddin "Şerhü's-Sünne ve'l-Mesalih" adında mu-kaddime mahiyetindeki kelama dair eserini burada yaz-mıştır.
Bundan sonra Şeyh Necmüddin Ammar-ı Yasir'e inti-sap etmiş, onun tavsiyesi üzerine tam bir sofî olabilmek için, İsmail Kasrî'nin mektebine girmiştir. Buradan ikinci hırkayı (hırkayı teberrük) almış ve şeyhinin yanına dön-müştü.

Fakat tarikat, tasavvuf, ALLAH dostu (celle celalüh), ev-liya, mürşidi kamil gibi…ancak o diyarlarda yaşamış, o yollardan gidip-gelmiş kimselerin bildiği ilimden, bir mik-tar güzellikler sunmak istiyoruz.

Şunu hiç unutmayın…ŞERİATI, yani bu yüce DİNİ iyice öğrenmeden…hakiki bir mürşidi kamil bulmadan… asla tarikat-tasavvuf yoluna girmeye kalkışmayın…Yol, muazzam düşmanlar ve tuzaklarla doludur. Bilmeyene, rehberi olmayana acımazlar…


Aziz kardeşlerim…Bu bilgiler çeşitli kaynaklardan der-lenmiştir. Bütün emeği geçen kardeşlerimden, karşılık beklemeden elindekini milletin hizmetine takdim eden-lerden ALLAH’ım razı olsun…Amin…
Biz dahi aynı niyetle bu yoldayız. Ki, nasibi olanlar doğru öğrensin, doğru yaşasın ve inşallah HAK yolda kazan-sın…Muvaffakiyet, diama ALLAH’tandır
NAKŞİBENDİ TARİKATI
Nakşibendi tarikatı, Bahaeddin Nakşibend Muhammed bin Muhammed el- Buhari tarafından kurulmuştur ve İs-lam dünyasında çok yaygındır. “Nakşibendi” Farsça bir kelimedir. Ve “nakış yapan” demektir. Kalbi işlediği, kal-bin üzerine süsler yaptığı için bu adı almıştır.

KADİRİ TARİKATI
“Önceki güneşlerin hepsi battı ve gitti,
Bizim güneşimizse batmayacak ebedi.”
Tarikatın kurucusu, Şeyh Abdülkadir Geylani’dir.
Abdülkadir geylani, ( 470veya 471/1078) yılında İran to-praklarında bulunan Geylan’ da doğdu. Tam a Muhyiddin Ebu Muhammed Abdülkadir bin Ebi Salih Musa ez-Zahid el,Geylani ‘dir. Babasının adı Abdullah, annesinin ismi ise Fatıma’dır. Baba tarafından Hz. Hasan’a(r.a.), anne ta-rafından da Hz. Hüseyin’e (r.a.) ulaşır. Yani hem şerif, hem de seyyiddir.

YESEVİ TARİKATI

“Ey dostlar, kulak verin söylediğime,
Ne sebepten altmış üçte girdim yere?
Mirâc sırasında Hakk Mustafa ruhumu gördü
,
O sebepten altmış üçte girdim yere.”
Ahmed Yesevi(ö. 562/1166) Reşahat’ta kayıtlı olduğuna göre Türk şeyhlerinin ilk atasıdır. Bu sebeple “Pir-i Türk-istan” diye meşhur olmuştur.
RUFAİ TARİKATI
“Oldu ol gavs-ı muazzam mazhar-ı bezm-i kabul,
Destini sundu ana kabri şerifinden Rasul,
Yed be yed iras-ı feyz itdi Muhammed Ahmed’e
Olmadı bir ferde layık böyle ali vusul.”
Rufaiyye tarikatının kurucusu, asıl ismi Ahmed bin Ali el-Mekki bin Yahya olan Ahmed er-Rufai (K.S.)’dir.
BEDEVİ TARİKATI
“Kimseler anlamaz Allah dostunun halini,
yüzünde peçesi, damında oturur Ahmed Bedevi“
Ahmed Bedevi Hazretleri tarafından kurulmuştur.
596/ 1200 senesinde Fas’ta dünyaya gelmiştir ve nesli Hz. Hüseyin ve Hz. Hasan kanalıyla Hz. Ali’ye dayanır.
Yedi taşında iken ailesi manevi bir işaretle Mekke’ye hicret etti.
SADİYYE TARİKATI
“Kenduden uluya rağbet eylegil
Hem kelamı bil edeble söylegil
Ulu kadrin fehmeden olur ulu
Gözleyen adap ve erkan ve yolu.”
Muhammed Sa’deddin Muhammed el-Cebbavi (K.S.) ta-rafından kurulmuştur.

MEVLEVİ TARİKATI
“Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol“
Mevleviliğe göre tasavvufi eğitimin amacı insanın kendine gelmesini, kendini bulmasını sağlamaktır. Gerçeğe ulaşmak için insan tabiatına aykırı yöntemlere başvurulmamalıdır.
Zikir ve çile gerçeğe ulaşmanın temel yöntemi değildir. Zikir ancak düşünceyi harekete geçirdiği ölçüde yarar-lıdır. Gerçeğe ulaşmanın asıl yolu aşk ve cezbedir.
ÇEŞTİYE TARİKATI
VE KURUCUSU HACE MUİNEDDİN HASAN ÇEŞTİ
Hace Muineddin Hasan Çeşti tarafından kurulmuştur (D.Sicistan 1141-Ö.Ecmir 1236). Hindistan ve Pakistan’da yaygın bir tarikattır.
Oğuz Türkleri tarafından Sicistan’ın fethi üzerine Muinet-tin Hasan varını yoğunu dağıttı ve hacca gitmek üzere ülkesinden ayrıldı. Hasan, Hicaz, Irak ve Hindistan’ı do-laştı. Nişapur’da tanıştığı Hace Osman adındaki bir şey-hin yanında yirmi yıl mürid olarak yaşadı
. Irak’ta Abdülkadir Gilani ve Necmettin Kübra gibi muta-savvuflarla beraber oldu. İran’da çeşitli dini merkezlere gitti, bilginler ve tarikat kurucuları ile tanıştı. En son Hin-distan’a geldi ve Ecmire yerleşti. Racalardan birinin kızı ile evlendi, çevresine binlerce mürid topladı.
Muiniddin Hasan Çeşti’nin ölümünden sonra mezarının bulunduğu yere muhteşem bir türbe yapıldı. Bugün de, Müslüman veya Hindu olsun, ölüm yıldönümünde yüz-binlerce kişi türbesine gelir, dua eder.
Çeştilik tarikatının üç esası vardır: Deniz gibi cömert ol-mak, güneş gibi tatlı olmak, toprak gibi alçakgönüllü ol-mak. Tarikatın ana kitaplarından biri de Sühreverdi’nin Avarifül Maarif idir. Tarikatta, aynen Mevlevilikte olduğu gibi, sema ve musiki çok önemlidir. Çeşti tekkelerinde misafirlere büyük ilgi gösterilir.
Çeşti tarikatı mensuplarının Hindistan’da İslamiyet’in yayılmasında büyük rolleri olmuştur. Zamanla eski gücünü kaybeden Çeştiye tarikatını geçen yüzyılın ba-şlarında İhvelibad Seyid Mahmudhan Türe canlandır-maya çalışmıştır. MESHREB39

Muineddin Hasan Çeşti Dergahı ve TÜRBESİ Hidistan
RİCALİ GAYB NEDİR?
Gayb Erenleri, bunlara RicaGayb derler.
Bunlar Evliyaullahtan seçilmiş kimselerdir. Bunların baş-ında evvela üçyüzler gelir, sonra kırklar, sonra yediler gelir.

Bu yedilerin birisi kutuptur. İkisi İmaman, dördü de ev-taddır. İşte bunlar, hepsi, tasarruf sahibidir. Bu imaman dedikleri iki imamdan birisi, gökyüzünün mutasarrıfı, di-ğeri yeryüzünün mutasarrıfıdır. Birisi, Alemi Ulviye nazar eder. Alemi ulvi, gök ehlidir. Birisi de Alemi Süfliye nazar eder, alemi süfli, yer ehlidir.
Bütün alemlerin tasarruf edeni yalnız bir kutuptur ve va-zifeli değildir. Nasıl Cumhurbaşkanının bakanları vardır. Dahiliye ve Hariciye Bakanlığı, bütün işleri gören bu ba-kanlıklardır. Cumhurbaşkanı yalnız imza eder. İşte,bu ku-tup da böyledir.

Kutubun iki veziri vardır. Biri yeryüzüne bakar, biri gökyüzüne. Bu dört olan evtad'lar da alemin direğidir. Bütün alem, bu dört evtad'ın himayesindedir.
Fakat, kutbu bu evliyaullahtan hiç birisi tanımıyor.Yalnız Alemi Süflininveziri olan Sahibi Şimal biliyor. Çünkü, kutba bu alemden
geçme, yani ölüm vaki olursa, hemen yerine o, yeryüzünün mutasarrıfı olarak geçer.
Kutup mevkiine geçen musarrıfın yerine, dörtlerden bir-ini alırlar. Dörtlere de kırklardan birini, kırklara da üçyüzlerden birini, üçyüzlere de ehli tevhidden istidadı olan birisini geçirirler. Alemin içerisinde, bu manevi ta-sarruf vardır.

Asrı Saadette Peygamber Efendimizin de iki veziri var idi. Biri yanında yeryüzünün mutasarrıfı Huzeyfetül Ye-mani Hazretleri, diğeri de Yemen'de Aliyyül Karani Haz-retleri, Veysel Karani'nin amcası.
Bir gün Resulullah Efendimiz meclislerinde iken, "Bana Rahman'ın kokusu Yemen'den geliyor" buyurdular.Bu sözü Huzeyfetül Yemani
Hazretlerinden başka kimse anlayamadı.Yalnız, Huzeyfe Hazretleri anladı ve tebessüm etti. Onun için Resulullah Efendimizden sonra idareyi eline alan Huzeyfe Hazretleri idi
. Bu durumu, Hz Ömer biliyordu. Hz.Ömer, Huzeyfe Haz-retlerinin bütün hareketlerini dikkatle izliyordu. Bir münafık, bir şaki musallaya geldi mi Huzeyfe Hazretleri namazını kılmadan kaçıyormuş.

RİCALİ GAYB denilen yüksek manevi güç sahibi kişiler, "irşad kutupları" dahi çoğunlukla, yeryüzüne çeşitli ilim-leri, güçlü beyin dalgaları ile yayarlar.
Ve bu yayınları almaya istidatlı beyinler tarafından bu dalgalar alınarak değerlendirilir.

Belirli konuların dünya üzerinde, hem de birbirinden habersiz kişiler tarafından algılanarak yürürlüğe konul-ması; hep bu şekilde güçlü yönetici beyinlerin yaptıkları yayınlardan ileri gelmektedir.
Hatta çeşitli modalar bile dünya üzerine hep bu şekilde yayılmaktadır, diyebiliriz. Bu hususlar, değerli alim ve arif Muhyiddin Arabi tarafından "Fütuhatı Mekkiye" isimli eserinde benzetme yollu anlatımla kısmen açıklanmıştır.

HADİS
Hz. Peygamber (s.a.s)'in sözleri, fiilleri, takrirleri ile ahlâkî ve beşerî vasıflarındarı oluşan sünnetinin söz veya yazı ile ifade edilmiş şekli. Bu mânâda hadis, sün-net ile eş anlamlıdır.

Hadis kelimesi, "eski"nin zıddı "yeni" anlamına geldiği gibi, söz ve haber anlamlarına da gelir. Bu kelimeden türeyen bazı fiiller ise haber vermek, nakletmek gibi anlamlar ifade eder. Hadis kelimesi, Kur'ân'da bu anlam-ları ifade edecek biçimde kullanılmıştır. Sözgelimi, "De-mek onlar bu söze (hadis) inanmazlarsa, onların peşinde kendini üzüntüyle helâk edeceksin" (el-Kehf, 18/6) âyetinde "söz" (Kur'ân); " Musa'nın haberi (hadîsu Mû»sa) sana gelmedi mi?" (Tâhâ, 20/9) ayetinde "haber" anlamına gelmektedir. "Ve Rabbinin nimetini anlat (fe-haddis)" fiili de "anlat, haber ver, tebliğ et" anlamında kullanılmıştır.

Hadis kelimesi zamanla, Hz. Peygamber'den rivâyet edilen haberlerin genel adı olarak kullanılmaya başlan-mıştır. Kelime, bizzat Rasû»lullah (s.a.s) tarafından da, bu anlamda kullanılmıştır. Buhârî'de yer alan bir hadîse göre Ebû» Hüreyre, "Yâ Rasû»lAllah, kıyâmet günü şe-fâatine nâil olacak en mutlu insan kimdir?" diye sorar. Hz. Peygamber şöyle cevap verir: "Senin "hadîse" karşı olan iştiyakını bildiğim için, bu hadis hakkında herkesten önce senin soru soracağını tahmin etmiştim. Kıyâmet günü şefâatime nâil olacak en mutlu insan, "Lâ ilâhe illâllah" diyen kimsedir" (Buhârî, İlim; 33).

Hadisin Dindeki Yeri ve Önemi:

Rasû»lullah (s.a.s) Allah'tan aldığı vahyi yalnızca in-sanlara aktarmakla kalmamış, aynı zamanda onları açık-lamış ve kendi hayatında da tatbik ederek müşahhas örnekler hâline getirmiştir. Bu nedenle O'na "yaşayan Kur'ân" da denilmiştir.

İslâm bilginleri genellikle, dinî konularla ilgili hâdislerin, Allah tarafından Hz. Peygamber'e vahyedilmiş olduk-larını kabul ederler; delil olarak da, "O (Peygam-ber) kendiliğinden konuşmaz; O'nun sözleri, kendisine gönderilmiş vahiyden başkası değildir" (en-Necm, 54/3-4) âyetini ileri sürerler. Ayrıca, "Andolsun ki; Allah, mü'minlere büyük lütufta bulundu. Çünkü, daha önce apaçık bir sapıklık içinde bulunuyorlarken, kendi ara-larından, onlara kitap ve hikmeti öğreten bir elçi gönderdi" (û‚l-i lmrân, 3/164) âyetinde sözü edilen "hik-met" kelimesinin, "sünnet" anlamında olduğunu da be-lirtmişlerdir. Nitekim, Hz. Peygamber ve O'nun ashâbın-dan nakledilen bazı haberler de, bu gerçeği ortaya koy-maktadır. Rasû»lullah'tan (s.a.s) şöyle rivayet edilmiştir: "Bana kitap (Kur'ân) ve bir de onunla birlikte, onun gibisi (sünnet) verildi" (Ebû» Dâvû»d, Sünen, II, 505). Hassan İbn Atiyye, aynı konuda şu açıklamayı yapmıştır: "Cibrîl (a.s.) Rasû»lullah (s.a.s)'e Kur'ân'ı getirdiği ve öğrettiği gibi, sünneti de öylece getirir ve öğretirdi" (İbn Abdilberr, Câmiu'l Beyâni'l-ilm, II, 191).

Yukarıda zikredilen âyet ve haberlerden de anlaşılacağı gibi, Kur'ân ve hadîs (daha geniş ifadesiyle sünnet) Al-lah (c.c.) tarafından Rasû»lullah (s.a.s.)'a gönderilmiş bi-rer vahiy olmak bakımından aynıdırlar. Şu kadar var ki; Kur'ân, hadîsin aksine, anlam ve lâfız yönünden bir ben-zerinin meydana getirilmezliği (i'câz) ve Levh-i Ma-hfû»z'da yazı ile tesbit edildiği için, ne Cibrîl (a.s.)'in ve ne de Hz. Peygamber'in, üzerinde hiçbir tasarrufları bu-lunmaması noktasında hadîsten ayrılır. Hadîs ise, lâfız olarak vahyedilmediği için, Kur'ân lâfzı gibi mu'ciz ol-mayıp, ifade ettiği anlama bağlı kalmak şartıyla sadece mânâ yönüyle nakledilmesi câizdir.

yade, O'nun (s.a.s) sade bir insan sıfatıyla, dinî hiçbir özelliği bulunmayan, günlük yaşayışıyla ilgili sözlerinin, yukarıda Hz. Peygamber'den hadîs olarak nakledilen, fa-kat daha zianlatılanların dışında kaldığını söylemek ger-ekir. O'nun (s.a.s.) bir insan sıfatıyla hata yapabileceğini açıklaması (Müslim, Fedâil, 139-140-141) bunu gösterir. Nitekim bazı ictihadlarında hataya düşmesi, bu konu-larda herhangi bir vahyin gelmediğini gösterir. Ancak bu hataların da, bazan vahiy yolu ile düzeltildiği unutul-mamalıdır.

Vahye dayalı bir fıkıh kaynağı olarak hadis, Kur'ân kar-şısındaki durumu ve getirdiği hükümler açısından şu şe-killerde bulunur:

1. Bazı hadisler, Kur'ân'ın getirdiği hükümleri teyid ve tekit eder. ana-babaya itâatsizliği, yalancı şâhitliği, cana kıymayı yasaklayan hadisler böyledir.

2. Bir kısım hadisler, Kur'ân'ın getirdiği hükümleri açık-lar, onları tamamlayıcı bilgiler verir. Kur'ân'da namaz kılmak, haccetmek, zekât vermek... emredilmiş, fakat bunların nasıl olacağı belirtilmemiştir. Bu ibadetlerin na-sıl yapılacağını hadislerden öğreniyoruz.

3. Bazı hadisler de, Kur'ân'ın hiç temas etmediği konu-larda, hükümler koyar. Hadîsin başlı başına müstakil bir teşri' (yasama) kaynağı olduğunu gösteren bu tür hadislere, ehlî merkeplerle yırtıcı kuşların etinin yen-mesini haram kılan, diyetlerle ilgili birçok hükmü belirten hadisler... örnek olarak verilebilir.

Buraya kadar anlatılanlar, hadîsin (sünnet) İslâm din-indeki önemli yerini gözler önüne sermektedir. Din açıs-ından, Kur'ân'dan hemen sonra gelen bir hüküm kaynağı olarak hadislere gereken önemin verilerek Hz. Peygam-ber'in sünnetine uyulması, başta Allah (c.c.) olmak üzere, O'nun Rasülü Hz. Muhammed (s.a.s) tarafından da çok kesin ifadelerle emredilmiştir. Bu konuda Kur'ân'da şu âyetlere yer verilmiştir: "Ey Peygamber de ki: Eğer Alla-h'ı seviyorsanız, bana uyunuz ki; Allah da sizi sevsin ve günâhlarınızı bağışlasın"(û‚lu İmrân, 3/31); "Ey Peygam-ber de ki: Allah'a ve peygamber'e itâat ediniz. Eğer yüz çevirirseniz, biliniz ki Allah kâfirleri sevmez" (û‚lu İmran, 3/32; "Allah'a ve Peygamberlere itâat ediniz, umulur ki rahmet olunursunuz" (û‚lu İmrân, 3/132); "Peygamber size neyi getirmişse onu alın, neyi yasaklamışsa ondan sakının" (el-Haşr, 59/7). Görüldüğü gibi bu âyetlerde, Rasû»lullah (s.a.s)'e itâat, Allah'a (c.c.) itâat ile birlikte emredilmiş, hatta Peygamber (s.a.s)'e itâatin Allah'a (c.c.) itâat demek olduğu açıkça belirtilmiştir.

Rasû»lullah (s.a.s) da bir hadîsinde: "Şunu kesin olarak biliniz ki, bana Kur'ân ve onunla beraber onun bir ben-zeri (sünnet) daha verilmiştir. Karnı tok bir halde rahat koltuğuna oturarak;' Şu Kur'an'a sarılın; O'nda neyi helâl görürseniz onu helâl, neyi haram görürseniz onu da haram kabul ediniz' diyecek bazı kimseler gelmesi yak-ındır. Şüphesiz ki, Allah Rasû»lünün haram kıldığı şey de Allah'ın haram kıldığı gibidir" (Ebû» Davû»d Sünnet, 5; İbni Mace, Mukaddime, 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV,131) buyurarak, sünnetini küçümseyip dinden ayırmak isteyenlere karşı müslümanları uyarmış ve dinin sünnet-siz düşünülemeyeceğini vurgulamıştır. Nitekim, Hz. Pey-gamber'in burada geleceğini ikaz ettiği kişi ve gruplar Hicri birinci ve ikinci asırlarda ve bir de XIX-XX. asırlarda müsteşriklerin etkisiyle, Hindistan (Ehl-i Kur'an Cemi-yeti) ve Mısır'da (Tevlik Sıdkı, Mahmud Ebû» Reyye..) or-taya çıkmış, fakat bunların hadis ve sünnete hiçbir etkisi olmamıştır.

Hadisin Yapısı:

Hadisler yakından incelendiği zaman, birbirinden farklı iki ana kısımdan oluştuğu görülür: Sened ve metin.

Sened: Güvenmek, dayanmak anlamın gelen "sened" ke-limesi, bir hadis terimi olarak, metnin başında yer alan ve biri diğerinden almak ve nakletmek suretiyle hadîsi rivâyet eden kişilerin, Rasû»lüllah'a varıncaya kadar say-ıldığı kısımdır. Başka bir deyişle, râvîler zincirinin adı olup bu zincir, hadîsin Hz. Peygamber'den kimler aracılığıyla ve hangi yollarla bize ulaştığını gösterir: Me-selâ:

"Haddesenâ Muhammed İbn Beşşâr, kâle; haddesenâ Yahyâ kâle; Haddesenâ Şu'be, kâle; haddesenâ bu't-Teyyâ'h, an Enes, ani'n-Nebiyyi sallellahü aleyhi ve sel-lem kâle: (Enes'ten Ebu't-Teyyâh, ondan Şu'be, ondan Yahyâ, ondan da Muhammed İbn Beşşâr naklederek, Rasû»lullah (s.a.v.)'in şöyle dediğini rivayet etmişler-dir:)." Senette geçen "haddesenâ" (bize nakletti, rivayet etti) ve "an" (ondan) kelimelerine "rivâyet lâfızları" denir. "Kâle" dedi anlamındadır.

Senedi, yani râvîler zincirini zikretmeye "isnâd" adı ver-ilir. Râvîlerin hadisleri nakletmesine "rivâyet" rivâyet et-tikleri hadise de "mervî"denir. Senede "târik" veya "vecih" adı da verilmektedir. Sened daha çok hadis uzmanları için, hadisin sıhhatini, yani, hadîsin Hz. Pey-gamber'e âit olup olmadığını kontrol edebilmek açısın-dan önem taşımaktadır.

Metin: Senedin, ya da râviler zincirinin kendinde son bulduğu, rivâyet edilen asıl hadis kısmına metin denir. Yukarıda örnek olarak verdiğimiz sened, metni ile birlikte şu şekilde kaydedilir: "Enes'ten Ebiı't-Teyyâh, ondan Şu'be, ondan Yahyâ, ondan da Muhammed İbn Beşşâr naklederek, Nebi (s.a.s.)'in şöyle dediğini rivâyet et-mişlerdir: "Kolaylaştırınız güçleştirmeyiniz, müjdeleyiniz nefret ettirmeyiniz. "

Hadislerin Sınıflandırması:

Sağlamlık yönünden hadisler üç kısma ayrılır: Sahih, ha-sen, zayıf. Hadislerin çeşitli yönlerden değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmelerde doğruluğu (sıhhati) araştırılan, hadîsin Hz. Peygamber'e âit olan metin kısmı değil; metnin Rasû»lullah (s.a.s)'e âit olup olmadığını gösteren sened kısmıdır. Bu durumda değerlendirme sonunda bir hadîse sahih, hasen veya zayıf denildiğinde bu, Hz. Peygamber'in söz veya fiilinin sahih veya zayıf olduğu anlamında değil, hadis metnindeki ifadenin Rasû»lullah'a (s.a.s) âit oluşunun sahih veya zayıf olduğu anlamındadır.
1. Sahih hadis: Adâlet ve zabt sahibi râvîlerin, yine aynı durumdaki râvîler vasıtasıyla Hz. Peygamber'e kadar ulaşan kesintisiz bir senedle rivâyet ettikleri, şâz ve illetli olmayan hadistir. Bu tür hadislerin Hz. Peygamber'den geldiğinde herhangi bir şüphe yoktur. Yukarıdaki tariften de anlaşılacağı gibi, bir hadisin sahih olabilmesi için bazı şartların bulunması lâzımdır. Bu şartlar şunlardır:

a) Hadîsi nakleden râvîler âdil olmalıdır. Burada sözü edilen adâlet, zulmün zıt anlamlısı değil; şirk, fısk ve bid'at gibi bütün büyük ve küçük günâhlardan sakınmak ve takvâ sahibi, samimi bir müslüman olmak anlamın-dadır. Bu özelliğe sahip kimselere hadis ıstıladımda, "adl" (âdil) denir. Hakkında gerekli araştırmalar usû»lüne uygun şekilde yapılıp, adâlet prensibine aykırı davranış-ları nedeniyle "âdil' olmadıkları anlaşılan (mecruh) râvîler ile kim oldukları bilinmeyen, ya da durumları belirsiz olduğu için adâletleri tesbit edilemeyen kimselerin (meçhû»l) rivayet ettikleri hadisler, "sahih" hadislerin dışında kalır.

b) Râvîler, rivâyet edecekleri hadisleri, doğru bir şekilde öğrenme, aradan uzun bir zaman geçse bile aynen hatır-layabileck ölçüde "öğrendiğini koruma" (zabt) yete-neğine sahip olmalıdır. Öğrenme ve öğrendiğini koruma yeteneğine sahip olamayan râvîlerin naklettikleri hadisler de "sahih" kabul edilmez.

c) Hadîsi nakleden râvîlerin her biri, kendisinden hadis naklettikleri kimseler ile bizzat görüşerek hadis almış veya en azından, görüşme imkân ve ihtimaline sahip, çağdaş (muâsır) kişiler olmalıdır. Râvîler arasında gizli veya açık bir kopukluğun (inkıta') bulunması, yani sene-din muttasıl olmaması hadîsi "sahih"likten çıkarır.

d) Güvenilir (sika) bir râvî tarafından rivâyet edilen hadis, daha güvenilir bir veya birden fazla râvînin rivayetine ters düşerek, tek (şâzz) kalmamalıdır. Çünkü bu durum, hadîsin sihhatine engeldir.

e) Hadîsin metin veya senedinde, onu zaafa düşüren herhangi bir kusur bulunmamalıdır. İlletli (muallel) kabul edilen bu tür hadisler, sahihlik vasfını kaybeder.

İşte bu beş şartın hepsini taşıyan hadisler sahihtir; yani teknik olarak bu hadislerin Hz. Peygamber'e âit olduğunda şüphe yoktur.

2. Hasen hadis: Sözlükte "güzel" anlamına gelen "ha-sen" kelimesi, hadis ıstılahında sahih hadisle zayıf hadis arasında yer alan, fakat sahih hadîse daha yakın olan hadis türüne verilen addır. Daha açık bir ifade ile, hasen hadisle sahih hadis arısındaki fark, hasen hadîsin râvîlerinin durumu kesin olarak bilinmemekle birlikte, yalancılıkla suçlanmamış, dürüst ve güvenilir olmalarına rağmen, titizlikleri (itkân) ve hâfızalarının sağlamlığı (zabt) açısından sahih hadis râvîlerinden daha aşağı de-recede bulunmasıdır.Hasen hadis, bu iki özellik dışında sahih hadîsin bütün özelliklerini taşır. Bir de, hasen had-islerin mütâbi'teri olmalıdır. Mütâbi' bir râvînin naklettiği hadîsin başka râvîler vasıtasıyla da rivâyet edilmesidir. Böylece hasen hadis râvîlerindeki zabt eksikliği takviye edilmiş olur.

Hasen hadis terimi, yaygın şekilde ilk defa Tirmizî taraf-ından kullanılmıştır. Tirmizî'den önce hadisler, sahih ve zayıf diye ikiye ayrılır, zayıf hadis de; terkedilmiş, terk-edilmemiş olmak üzere iki kısımda değerlendirilirdi. "Terkedilmeyen zayıf hadisler" Tirmizi (279/892) tarafın-dan hasen cerimiyle "zayıflıktan" çıkarılmış oldu. Bunun tabii sonucu olarak da Tirmizî'nin Câmi'i, hasen hadîsin başlıca kaynağı sayılmıştır. Ebû» Dâvû»d'un Sünen'i de, hasen hadîsin çokça bulunduğu eserlerden biri olarak kabul edilir.

3. Zayıf Hadis: Zayıf hadis, sahih veya hasen hadîsin ta-şıdığı şartların birini veya birkaçını taşımayan hadistir. Bu şartların bulunup bulunmadığı, hadisin çeşitli yönler-den tetkik ve tenkide tâbi tutulmasıyla anlaşılır. Sözgelimi, hadîsin râvîsi adâletindeki kusur sebebiyle, zabtının zayıflığı, seneddeki kopukluk, râvînin kendindan daha sikâ bir râvî veya râvilere aykırı rivâyeti... sebe-pleriyle hadîsin Hz. Peygamber'e âit olduğu zayıf kabul edilir. Hadis bilginleri, zayıf hadisleri çeşitli yönleriyle pek çok kısma ayırmışlardır.

Hadis âlimleri, zayıf hadisle amel edilip edilemeyeceği konusunda üç görüş ileri sürmüşlerdir.

a) Hiçbir konuda zayıf hadisle amel edilmez. Yahya b. Maîn'den nakledilen bu görüşü, Buhârî ve Müslim'in yan-ısıra İbn Hazm ve Ebû» Bekr İbnu'l-Arabî benimsemiştir.

b) Her konuda zayıf bir hadisle amel edilebilir. Ahmed b. Hanbel ve Ebû» Dâvû»d "zayıf hadis re'y, yani kıyastan daha iyidir" diyerek bu görüşü tercih etmişlerdir.

c) Bazı şartları taşıması hâlinde, amellerin fazileti ile ilgili konularda zayıf hadisle amel edilebilir. İbn Hacer el-Askalânî bu şartları şöyle sıralar:

aa. Hadis aşırı derecede zayıf olmamalıdır.

bb. Zayıf hadis, kitap veya sünnete dayalı olarak amel edilen bir aslın kapsamına girmelidir.

cc. Zayıf hadisle amel edilirken sâbit olduğuna kesin gözle bakmamalı, ihtiyaten amel edildiği bilinmelidir.

Bazı alimlerin ileri sürdüğü, "gerek şer'î hükümler ve gerekse fezâil konusunda, elimizde zayıf hadîse lüzum bırakmıyacak kadar çok sahih ve hasen hadis vardır" görüşü, tercihe şâyân bir görüş olsa gerektir.

Kudsi ve Nebevi Hadis: Mânâsı Allah'a, lâfızları Hz. Pey-gamber'e âit olan hadislere kudsi hadis; mânâ ve lâfzı Hz. Peygamber'e âit olan hadislere de nebevî hadis denir. "İlâhî hadis" ve "Rabbânî hadis" diye de adlandırı-lan kudsî hadis: Hz. Peygamber'in, anlam bakımından Al-lah'a dayandırdığı, başka bir deyişle O'ndan nakiller ya-parak söylediği sözdür. Kur'ân ile nebevî hadis arasında yer alan bu tür hadislerin "kutsal"lığı, mânâsının Allah'a âit olmasından; "hadis" diye adlandırılması ise, Hz. Pey-gamber tarafından dile getirilmiş olmasından kaynak-lanmaktadır.

Allah tarafından gelen vahiy olmaları bakımından, Kur'ân âyetleriyle kutsî hadisler arasında bir fark yoktur. Fakat Kur'ân hem anlamı, hem de lâfızları yönünden Allah'a âit iken, kutsî hadis, sadece mânâ açısından Allah'a âit-tir. Kur'ân ile kutsî hadis arasındaki diğer farklar şun-lardır:
a) Kutsî hadis, namazda okunmaz.

b) Abdestsiz olarak dokunulması câizdir.

c) Lâfzı Allah'a âit olmadığı için Kur'ân gibi mu'ciz değildir.

d) Lafzî rivâyeti şart olmayıp, sadece anlam olarak rivâyet edilmesi câizdir.

Kutsî hadîsin ilk kaynağı Allah olduğu ve esasen hitap O'ndan geldiği için, rivâyet edilirken başına, "Hz. Pey-gamber'in rivâyet ettiğine göre Allahu Teâlâ şöyle buy-urdu:..." veya "Rasû»lullah (s.a.s) Rabbinden rivâyet et-tiği hadiste şöyle buyurdu:..." şeklinde bir rivâyet lafzı getirilir.

Diğer hadislere göre kutsî hadislerin sayısı çok azdır.

Hadisin dindeki önemli yeri zamanla müstakil bir ilim hâ-line dönüşmesine sebep olmuştur. Hadis âlimleri, İslâm'da Kur'ân'dan sonra en önemli yeri işgal eden bu ilim dalını, sahih olanlarını sahih olmayanlardan ayırmak için, hadîsin sened ve metninin araştırılmasını konu edi-nen bir ilim olarak tanımlamışlardır.

Hadis ilmi üzerinde devamlı gelişen çalışmalar, bazı konularının bağımsız araştırma alanına dönüşmesine yol açmıştır. Bu ilim dalları şunlardır:

1. Rivâyetü'l-Hadis İlmi: Hz. Peygamber'in sünnetini (hadisler) toplayan, nakleden ilim. Hadislerin yazılı şe-killerini ihtivâ eden bütün hadis kitapları (Sahihler, Câmiler, Sünenler, Müsnedler...)'bu ilme âit malzemeyi oluştururlar.

2. Dirâyetü'l-Hadis İlmi: Hadislerin sıhhat durumlarını tesbit için, sened ve metnin durumlarını anlamaya imkân veren ilim dalıdır.

3. Cerh ve Ta'dil İlmi: Sahâbeden itibaren bütün hadis râvîlerinin doğruluk ve güvenirlik durumlarının incelendiği bir ilim dalıdır. Genellikle râvîler isimlerine ve künyelerine göre alfabetik bir tarzda sıralanır ve her bir-inin hayatı, kimlerden hadis rivâyet ettiği, kimlere hadis naklettiği, râvîler arasındaki yeri, adâlet ve zabt yönün-den durumu, kendisi hakkında hadis münekkidlerinin görüşü... teknik tâbirlerle ifade edilir.

İlk asırlardan itibaren pek çok kıymetli eserin kaleme alındığı bu ilim dalında, İbn Ebi Hâtim er-Razi'nin "el-Cerh ve't-Ta'dil" adlı kıymetli bir kitabı vardır.

4. Râvîler Tarihi İlmi: Hadis rivâyeti açısından ravilerin biyoğrafilerini, tabakalarını... veren ilimdir. İbn Sa'dın "Tabakat" ı, Buhârî'nin "Tarîh"i, İbn Hacer'in "el-İsâbe"si, bu ilmin en meşhur kaynaklarındandır.

5. Hadislerin Vürû»d Sebepleri İlmi: Hadislerin söyleniş sebeplerini tesbit etmeye çalışan ilim dalıdır. Hadislerin daha iyi anlaşılmasını sağlayan bu dalda, Suyû»tî'nin "el-Lüma" isimli bir eseri vardır.

6. Garîbu'l-Hadis İlmi: Hadis metinlerinde geçen, az kul-lanıldığı veya Arapça'ya sonradan girdiği için anlaşılması zor olan kelimelerin açıklanması bu ilmin konusunu teşkil eder. Ebû» Ubeyd ve İbn Kuteybe'nin "Garîbu'l-Hadis"adlı eserleri ile, Zemahşerî'nin "el-Fâik" ve İbnü'l-Esîr'in "en-Nihâye" si, bu ilim dalının önemli kaynak-larıdır.

7. İlelü'l-Hadîs İlmi: Herkesin farkedemediği, ancak hadis uzmanlarının tesbit edebildiği ve hadisin sıhhatine engel olan gizli kusurları araştıran bir ilimdir. Ahmed b. Han-bel'in "Kitabu'l-İlel" i bunlardandır.

8. Muhtelifu'l-Hadîs İlmi: Bu ilim, gerçekte olmadığı halde dış görünüşü bakımından aralarında çelişki var gibi görünen hadisleri ele alır ve görünürdeki bu çelişkiyi giderir. Bu sahada İbn Kuteybe'nin yazdığı "Te'vilu Mu-htelifi'l-Hadis" adlı eseri, hadis Müdafaası adıyla Tü-rkçe'ye çevrilmiştir.

9. Nâsih ve Mensû»h İlmi: Biri diğerinin hükmünü orta-dan kaldıran hadisleri konu edinen bir ilimdir. Bu sa-hanın en önemli kaynağı Hâzimî'nin "el-İ'tibâr" adlı eser-idir.

Hadisler Günümüze Nasıl İntikal etmiştir?

Kur'ân âyetleri nâzil oldukça onları vahiy kâtiplerine biz-zat yazdıran Hz. Peygamber, önceleri kendi hadislerinin yazılmasını yasaklamış, fakat hadisleri birbirlerine rivâyet etmelerine izin vermişti. Bu yasağın se-bebi, ashâbın Kur'ân'la hadisleri birbirine karıştırma teh-likesiyle Arap yazısının henüz gelişmemiş olması, okuma-yazma bilenlerin azlığı, yazı malzemesinin kıtlığı gibi sebepler olabilir. Daha sonraları bu mahzurlar orta-dan kalkınca veya azalınca Hz. Peygamber'in, hadislerin yazılmasına izin verdiğini görmekteyiz. Nitekim, hadis yazan 30-40 kadar sahâbîden biri olan Abdullah b. Amr 1000 civarında hadis yazmış ve bunları bir sahife (kolleksiyon) hâline getirmiş, adına da "es-Sahîfetü's-Sâdıka" (Doğru Sahife) demiştir.
Sağlığında Hz. Peygamber'den pek çok hadis öğrenen sahâbe, O'nun (s.a.s) vefâtından sonra bunları başkalarına nakletmiş, böylece hadisler hem sözlü, hem de yazılı bir halde sonraki nesillere intikal etmiştir. Hz. Peygamber'in vefatından sonra başlayan hadis toplama yolculukları (rıhle) ve hicrî birinci asır ortalarından iti-baren görülen "tedvin" (dağınık haldeki hadis malze-mesini bir araya toplama) faaliyetleri H. 99-101 yıllarında halife Ömer İbn Abdülaziz (H. 101) zamanında vâliliklere gönderilen emirnamelerle resmî tedvin hâlinde devam etmiş; toplanan bu hadisler konularına göre tasnif edil-erek hicrî ikinci asır ortalarından itibaren hadis kitapları meydana getirilmeye başlanmıştır.
Günümüze kadar gelen en eski hadis kitapları bu devrel-ere âittir. Bu kitaplardan sonra hicrî üçüncü asırda " Kütüb-i Sitte" (altı kaynak eser) denilen hadis külliyâtının meydana getirilmesiyle hadis tasnifi altın çağına ulaş-mıştır. Kütüb-i Sitte; Buhârı ve Müslim'in "el-Câmiu's-Sahîh" leri ile, Ebû» Dâvû»d, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin "Sünen" lerinden oluşmaktadır.

Hadis Kitaplarının Dereceleri:

İhtiva ettikleri hadislerin güvenilir olup-olmamalarına göre hadis kitapları şu derecelere ayrılır:

Birinci Tabaka: Mütevâtir, meşhû»r, sahîh ve hasen had-isler. Buhârî ve Müslim'in "Sahih"leri ile İmam Mâlik'in " Muvatta"adlı eserleri. Bu kitaplardaki hadislerle amel edilir.

İkinci Tabaka: Birinci tabakadaki kitaplar seviyesine çı-kamayan, fakat, müelliflerinin titizlikle bazı şartları uygu-layarak hadisleri aldıkları kitalar.
Bunlar da hadis kaynağı olarak benimsenmiş, asırlar boyu faydalanılmıtır. Tirmizî'nin Câmi'i, Ebû» Dâvû»d'un Sünen'i Ahmed b. Hanbel'in Müsned'i, Nesâî'nin Sünen'i (Müctebâ) bu tabakadandır.

Üçüncü Tabaka: Bu tabakadaki kitaplarda sahih hadisler yanında zayıf hadisler de olduğu gibi, râvîleri içinde hal-leri meçhul olanlar da vardır.
Abdürrezzâk'ın "Musannef" i, Beyhakî, Taberânî ve Ta-hâvî'nin kitapları...gibi. Bu kitaplardaki hadislerden an-cak, hadis uzmanları yararlanabilir.

Dördüncü Tabaka: Bu dereceye giren kitaplar, büyük muhaddisler döneminden ve "tasnif" devrinin bittiği tari-hlerden sonra ortaya çıkan, hadis ilmiyle ilgisi olmayan ve bu yolu bir menfaat kapısı haline getiren ehliyetsiz kişilerin yazdığı, içi uydurma ve hurafelerle dolu olan ki-taplardır. İbn Mürdeveyh, İbn Şâhîn, Ebû»'ş-Şeyh... gibil-erin kitapları bu tabakadan olup, bunlardan, amel edil-mek üzere asla hadis alınamaz.

MÜRSEL HADİS
Tabîinden birinin senedinde sahabeyî zikretmeksizin doğrudan doğruya Hz. Peygamber'in adını anarak rivayet ettiği hadis.
Zayıf hadîs kısımlarından biridir. Muhaddislere ve usul alimlerine göre ayrı ayrı tarifi yapılmıştır.
Muhaddislerin genel tarifine göre mürsel hadis, is-nâdında sahabî râvisi düşmüş olan hadistir. Tabiun nes-linden birisinin hadis aldığı sahabî ravînin adını anma-dan, onu atlayarak doğrudan doğruya "Rasûlüllah (s.a.s.) buyurdu ki..." diyerek rivâyet ettikleri hadislere "mürsel" denilmiştir. Usul alimleri kelimenin sözlük anlamını ele alarak, onunla "munkatı", hattâ "mu'dal" arasında hiç bir ayırım yapmazlar (Suyûtî, Tedrîbu'r-Râvî, Nev. Abdulvehhab Abdullatif, Medine, 1972, s. 196).
Hadis âlimlerinden Hatîb el-Bağdâdî de mürsel hadisin tarifinde usul alimlerinin görüşünü paylaşmaktadır (Hatib el-Bağdadî, el-Kifâye fi İlmi'r-Rivâye, Nşr. Ahmed Ömer Hâşim, Beyrut, 1985 s. 423).
Muhaddisler "mürsel" lafzını Tabiun'un Hz. Peygam-ber(s.a.s.)'den rivayet ettikleri hadislere tahsis etmişler-dir. Fukaha ve usulcüler ise, bunu daha genel anlamda kullanarak munkatı hadisleri de bu kapsama almışlardır (Talat Koçyiğit, Hadis Istılahları, Ankara 1980,s. 292).
Mürsel hadisin zayıf sayılmasının sebebi, senedinin mut-tasıl olmayışıdır.
"Mürsel" adını alışının sebebi de, ravisinin onu Rasul-i Ekrem(s.a.s.)'den dinlemiş olan sahabîyi söylemeden doğrudan doğruya Rasulullah (s.a.s.)'a bağlamasıdır (el-Emîr es-San'ânî, Tavzihu'l-Efkâr (Nşr. Muhammed Muhy-iddin Abdulhamid, Kahire, 1366, s. 284).
Mürselin dinde hüccet olmadığını "hadis hafız ve münekkidleri ittifakla belirtmişlerdir (İbn Kesîr, İhtisâru Ulûmi'l-Hadîs, Kahire 1951, s. 52). İmam Nevevî diyor ki: "Hadisçilerin çoğunluğu, bir çok fukaha ve usulcüler nazarında mürsel, zayıftır ve delil gösterilemez". İmam Şafiî de aynı görüştedir (Suyutî, a.g.e., s.198). İmam Müslim de, Sahîh'inin mukaddimesinde "Rivâyetlerden mürsel, bize ve haberlere vakıf kimselere göre delil değildir" demektedir (Müslim, Sahih, Mukaddime, Nşr. Fuad Abdulbaki, İA. ters. I, 30).
Âlimlerin bir çoğu Sahabenin mürselini zayıf görmeyerek onunla amel etmektedirler.
Zira Rasulullah (s.a.s.)'den aldığında şüphe edilmeyen diğer bir sahabîden dinlemiştir ve bu sahâbînin sened-den düşmüş olması hadise zarar vermez.
Nitekim sahabînin halini bilmemek de hadisi zayıflatmaz. Zîra onun Rasul-i Ekrem(s.a.s.)'i görmüş olması, adaleti için yeterli bir sebeptir (Subhî es-Salih, Hadis İlimleri, trc. M. Yaşar Kandemir, Ankara 1980, s. 138).
Sahihayn'da sayılamayacak kadar Sahabe mürseli vardır. Çünkü onların rivayetlerinin çoğu yine Sahabe'dendir. Sahabe'nin hepsi de udûldür. Onların sahabî olmayan-dan rivayeti ise nadirdir. Böyle bir rivayetin meydana gelmesi halinde ise onu kimden aldıklarını açıklarlar. Şu-rası muhakkak ki, sahabenin tabiinden rivayet ettik-lerinin çoğu merfû hadisler olmayıp isrâiliyyât, bir takım hikayeler ve mevkuf hadislerdir (Suyûtî, a.g.e., s. 199).
İmam Malik, Ebu Hanîfe ve diğer bazı imamlar, hadisin, mahrecinin bilinmesi ve müsned olsun mürsel olsun başka bir yönden rivâyet edilmesiyle sahih olacağını ileri sürmüşlerdir. Aynı şekilde, genellikle mürseli zayıf hadislerden sayan İmam Şâfiî'de bu şartlarla Saîd b. Müseyyib'in mürsellerini almakta tereddüd göstermemiş ve"İbnu'l-Müseyyib'in mürselleri, bizim görüşümüzde güzeldir" demiştir (Suyutî, a.g.e., s. 198).
Mürsel'in bir kaç derecesi vardır. Sırayla en çok itibar edileni Rasul-i Ekrem(s.a.s.)'den hadis dinlemiş olan sa-habî'nin mürselidir. Sonra Rasulullah(s.a.s.)'den hadis duymayan fakat sadece onu gören Sahâbî'nin mürselidir. Sonra Muhadram'ın, daha sonra da Saîd b. Müseyyib gibi güvenilir râvilerin mürselidir. Bunları takiben de Şa'bî ve Mücâhid gibi, Hadis şeyhleri üzerinde titizlikle duranların mürseli gelir. Bunlardan aşağı derecede bulunan mürsel de Hasanu'l-Basrî gibi herkesten hadis alanların mürse-lidir. Katâde, Zührî, Humeydu't-Tavi gibi küçük tabiîlerin mürsellerine gelince; bunların rivâyetlerinin çoğu Ta-biîndendir (Sehâvî, Fethu'l-Muğîs, Beyrut 1983, I, s. 155).
Mürsel, sika ravilere isnad edilmiş olarak gelirse kuvvet kazanır ve sıhhati aşikâr olur. Bu durumda o hadiste biri mürsellik, diğeri müsnedlik olmak üzere iki hal birleşmiş olur. Böyle olan bir hadisle başka bir müsned tearuz ed-erse, önceki tercih edilir. Çünkü mürsel olan o hadîs, sonuna kadar muttasıl olan müsned bir hadiste takviye edilmiştir (el-Emîr es-San'anî, Tavzîhu'l-Efkâr, Kahire 1366, I, s. 289). MESHREB39

Kırk Hadis
Belli bir konu çerçevesinde toplanmış 40 hadisten olu-şan yapıtlara verilen isimdir. Hadis-i erbain ya da erbaun olarak da bilinir. Hadislerin belli başlı konuları Kuranın erdemleri, İslamın şartları, Hazreti Muhammed ve saha-besi, zikir, dua, salat ve selam, ziyaret, ...
İmam Hadis
İmam Mansur`dan sonra Çeçen-İnguşya`yı Rusların işgal ettiğini anlayabiliriz. Fakat Çeçen-İnguşya halkının günümüze kadar tarihine baktığımız zaman, Rusların bu bölgede hiç te rahat ettikleri söylenemez. Zira Çeçen-İnguşlar her fırsatta bağımsızlığın ...
Zayıf Hadis
Sahih ve Hasen hadiste bulunması gereken şartları taşı-mayan hadis. Bu şartlar; 1) kesintisiz bir sened, 2) râvîlerin adaleti (doğruluğu), 3) râvîlerin zabt (ehliyet) sahibi olup çok yanılan ve gâfil olmaması, 4) meçhul ol-maması, 5) hadisin şaz olmaması, 6) muallel olmama-sıdır. ...
Darü'l Hadis
Hadis ilminin ögretildigi medreselere verilen isim. Ilk darü'l-hadis medresesi, Selçuklu Atabegi Nureddin taraf-indan Şam'da açilmistir. Böylelikle hadis ögrenimi camil-erden medreselere geçmeye basladi. Sonradan darü'l-hadis medreselerinde Kur'an-i Kerim'e ait ilimler de oku-tulmaga ...
Hadis Hâfızı
Hadis hâfızı, "Hadis nakil ve rivayetini meslek edinip çok miktarda hadisi ezbere bilen kimse" demektir. Bu unvanı alan kişinin Hadis ilminde üst seviyede olduğunu gösterir.
Muttasıl Hadis
Müsned hadis (veya Muttasıl hadis), İslam peygamberi Muhammed’e ulaşıncaya kadar yer alan tüm râvilerin be-lirtildiği hadis türüne verilen isimdir. Kısacası rivâyet zincirinde herhangi bir atlama yoktur.
KIRK HADİS
1
اَلدِّينُ النَّصِيحَةُ قُلْنَا: لِمَنْ )يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟( قَالَ: لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ
(Allah Rasûlü) “Din nasihattır/samimiyettir” buyurdu. “Kime Yâ Rasûlallah?” diye sorduk. O da; “Allah’a, Kitabına, Pey-gamberine, Müslümanların yöneticilerine ve bütün müslümanlara” diye cevap verdi.
Müslim, İmân, 95.
2
اَلإِسْلاَمُ حُسْنُ الْخُلُقِ
İslâm, güzel ahlâktır.
Kenzü’l-Ummâl, 3/17, HadisNo: 5225.
3
مَنْ لاَ يَرْحَمِ النَّاسَ لاَ يَرْحَمْهُ اللَّهُ
İnsanlara merhamet etmeyene Allah merhamet etmez.
Müslim, Fedâil, 66; Tirmizî, Birr, 16.
4
يَسِّرُوا وَلاَ تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا وَلاَ تُنَفِّرُوا
Kolaylaştırınız, güçleştirmeyiniz, müjdeleyiniz, nefret ettirmey-iniz.
Buhârî, İlm, 12; Müslim, Cihâd, 6.
5
إنَّ مِمَّا أدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ:
إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ
İnsanların Peygamberlerden öğrenegeldikleri sözlerden biri de: “Utanmadıktan sonra dilediğini yap!” sözüdür.
Buhârî, Enbiyâ, 54; EbuDâvûd, Edeb, 6.
6
اَلدَّالُّ عَلىَ الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ
Hayra vesile olan, hayrı yapan gibidir.
Tirmizî, İlm, 14.
7
لاَ يُلْدَغُ اْلمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ
Mümin, bir delikten iki defa sokulmaz.(Mümin, iki defa aynı yanılgıya düşmez)
Buhârî, Edeb, 83; Müslim, Zühd, 63.
8
اِتَّقِ اللَّهَ حَـيْثُمَا كُنْتَ وَأتْبِـعِ السَّـيِّـئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا
وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ
Nerede olursan ol Allah’a karşı gelmekten sakın; yaptığın kötülüğün arkasından bir iyilik yap ki bu onu yok etsin. İn-sanlara karşı güzel ahlakın gereğine göre davran.
Tirmizî, Birr, 55.
9
إنَّ اللَّهَ تَعَالى يُحِبُّ إذَا عَمِلَ أحَدُكُمْ عَمَلاً أنْ يُتْقِنَهُ
Allah, sizden birinizin yaptığı işi, ameli ve görevi sağlam ve iyi yapmasından hoşnut olur.
Taberânî, el-Mu’cemü’l-Evsat, 1/275; Beyhakî, fiu’abü’l-Îmân, 4/334.
10
اَلإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ شُعْبَةً أفْضَلُهَا قَوْلُ لاَ إِلهَ إِلاَّاللَّهُ وَأدْنَاهَا إِمَاطَةُ اْلأذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ اْلإِيـمَانِ
İman, yetmiş küsur derecedir. En üstünü “Lâ ilâhe illallah (Al-lah’tan başka ilah yoktur)” sözüdür, en düşük derecesi de ra-hatsız edici bir şeyi yoldan kaldırmaktır. Haya da imandandır.
Buhârî, Îmân, 3; Müslim, Îmân, 57, 58.
11
مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِـعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِـعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أضْعَفُ اْلإِيـمَانِ
Kim kötü ve çirkin bir iş görürse onu eliyle düzeltsin; eğer bu-na gücü yetmiyorsa diliyle düzeltsin; buna da gücü yetmezse, kalben karşı koysun. Bu da imanın en zayıf derecesidir.
Müslim, Îmân, 78; Ebû Dâvûd, Salât, 248.
12
عَيْنَانِ لاَ تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَـكَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَعَيْنٌ
بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
İki göz vardır ki, cehennem ateşi onlara dokunmaz: Allah korkusundan ağlayan göz, bir de gecesini Allah yolunda, nöbet tutarak geçiren göz.
Tirmizî, Fedâilü’l-Cihâd, 12.
13
لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ
Zarar vermek ve zarara zararla karşılık vermek yoktur.
İbn Mâce, Ahkâm, 17; Muvatta’, Akdıye, 31.
14
لاَ يُؤْمِنُ أحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Hiçbiriniz kendisi için istediğini (mü’min) kardeşi için is-temedikçe (gerçek) iman etmiş olamaz.
Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71.
15
اَلْمُسْلِمُ أخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ مَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ بِهَا كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
Müslüman müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu (düş-manına) teslim etmez. Kim, (mümin) kardeşinin bir ihtiyacını giderirse Allah da onun bir ihtiyacını giderir. Kim müslümanı bir sıkıntıdan kurtarırsa, bu sebeple Allah da onu kıyamet günü sıkıntılarının birinden kurtarır. Kim bir müslümanı(n kusurunu) örterse, Allah da Kıyamet günü onu(n kusurunu) örter.
Buhârî, Mezâlim, 3; Müslim, Birr, 58.
16
لاَ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا
İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de (gerçek anlamda) iman etmiş olamazsınız.
Müslim, Îmân, 93; Tirmizî, Sıfâtu’l-Kıyâme, 56.
17
اَلْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Müslüman, insanların elinden ve dilinden emin olduğu kimse-dir.
Tirmizî, Îmân, 12; Nesâî, Îmân, 8.
18
لاَ تَبَاغَضُوا وَلاَ تَحَاسَدُوا وَلاَ تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إخْوَانًا
وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أنْ يَهْجُرَ أخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِةِ اَيَّامٍ
Birbirinize buğuz etmeyin, birbirinize haset etmeyin, birbir-inize arka çevirmeyin; ey Allah’ın kulları, kardeş olun. Bir müslümana, üç günden fazla (din) kardeşi ile dargın durması helal olmaz.
Buhârî, Edeb, 57, 58.
19
إنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إلَى الْبِرِّ وَ إنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إلَى الْجَنَّةِ وَإنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا وَ إنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إلَى الْفُجُورِ وَ إنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إلَى النَّارِ وَ إنَّ الرَّجُلَ لَيَـكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا
Hiç şüphe yok ki doğruluk iyiliğe götürür. İyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye Allah katında sıddîk (doğru sözlü) diye yazılır. Yalancılık kötüye götürür. Kötülük de ce-henneme götürür. Kişi yalan söyleye söyleye Allah katında kezzâb (çok yalancı) diye yazılır.
Buhârî, Edeb, 69; Müslim, Birr, 103, 104.
20
لاَ تُمَارِ أخَاكَ وَلاَ تُمَازِحْهُ وَلاَ تَعِدْهُ مَوْعِدَةً فَتُخْلِفَهُ
(Mümin) kardeşinle münakaşa etme, onun hoşuna gitmeyecek şakalar yapma ve ona yerine getirmeyeceğin bir söz verme.
Tirmizî, Birr, 58.
21
تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ وَأمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أرْضِ الضَّلاَلِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ
(Mümin) kardeşine tebessüm etmen sadakadır. İyiliği emredip kötülükten sakındırman sadakadır. Yolunu kaybeden kimseye yol göstermen sadakadır. Yoldan taş, diken, kemik gibi şeyleri kaldırıp atman da senin için sadakadır.
Tirmizî, Birr, 36.
22
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأمْوَالِكُمْ وَلـكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأعْمَالِكُمْ
Allah sizin ne dış görünüşünüze ne de mallarınıza bakar. Ama o sizin kalplerinize ve işlerinize bakar.
Müslim, Birr, 33; ‹bn Mâce, Zühd, 9;
Ahmed b. Hanbel, 2/285, 539.
23
رِضَى الرَّبِّ في رِضَى الْـوَالِدِ وَسَخَطُ الرَّبِّ في سَخَطِ الْـوَالِدِ
Allah’ın rızası, anne ve babanın rızasındadır.
Allah’ın öfkesi de anne babanın öfkesindedir.
Tirmizî, Birr, 3.
24
ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ يُسْتَجَابُ لَهُنَّ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ:
دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ، وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ ، وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ لِوَلَدِهِ
Üç dua vardır ki, bunlar şüphesiz kabul edilir:
Mazlumun duası, yolcunun duası ve babanın evladına duası.
İbn Mâce, Dua, 11.
25
مَا نَحَلَ وَالِدٌ وَلَدًا مِنْ نَحْلٍ أَفْضَلَ مِنْ أدَبٍ حَسَنٍ
Hiçbir baba, çocuğuna, güzel terbiyeden daha üstün bir
hediye veremez.
Tirmizî, Birr, 33.
26
خِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِمْ
Sizin en hayırlılarınız, hanımlarına karşı en iyi davrananlarınızdır.
Tirmizî, Radâ’, 11; ‹bn Mâce, Nikâh, 50.
27
لَيْس مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا
Küçüklerimize merhamet etmeyen, büyüklerimize saygı
göstermeyen bizden değildir.
Tirmizî, Birr, 15; Ebû Dâvûd, Edeb, 66.
28
كَافِلُ الْيَتِيمِ لَهُ أوْ لِغَيْرِهِ أنَا وَ هُوَ كَهَاتَيْنِ فيِ الْجَنَّةِ وَأشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى
Peygamberimiz işaret parmağı ve orta parmağıyla işaret ede-rek: “Gerek kendisine ve gerekse başkasına ait herhangi bir yetimi görüp gözetmeyi üzerine alan kimse ile ben, cennette işte böyle yanyanayız” buyurmuştur.
Buhârî, Talâk, 25, Edeb, 24; Müslim, Zühd, 42.
29
اِجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ قَالُوا يَا رَسُولَ للهِ وَمَا هُنَّ قَالَ: اَلشِّرْكُ بِاللَّهِ وَالسِّحْرُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إلاَّ بِالْحَقِّ وَأكْلُ الرِّبَا وَأكْلُ مَالِ اْليَتِيمِ وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاَتِ الْمُؤْمِنَاتِ
(İnsanı) helâk eden şu yedi şeyden kaçının. Onlar nelerdir ya Resulullah dediler. Bunun üzerine: Allah’a şirk koşmak, sihir, Allah’ın haram kıldığı cana kıymak, faiz yemek, yetim malı yemek, savaştan kaçmak, suçsuz ve namuslu mümin kadınlara iftirada bulunmak buyurdu.
Buhârî, Vasâyâ, 23, Tıbb, 48; Müslim, Îmân, 144.
30
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُؤْذِ جَارَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أوْ لِيَصْمُتْ
Allah’a ve ahiret gününe imân eden kimse, komşusuna eziyet etmesin. Allah’a ve ahiret gününe imân eden misafirine ikram-da bulunsun. Allah’a ve ahiret gününe imân eden kimse, ya ha-yır söylesin veya sussun.
Buhârî, Edeb, 31, 85; Müslim, Îmân, 74, 75.
31
مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ
Cebrâil bana komşu hakkında o kadar çok tavsiyede bulundu ki;
ben (Allah Teâlâ) komşuyu komşuya mirasçı kılacak zannet-tim.
Buhârî, Edeb, 28; Müslim, Birr, 140, 141.
32
اَلسَّاعِي عَلَى الأرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
أوِ الْقَائِمِ اللَّيْلَ الصَّائِمِ النَّهَارَ
Dul ve fakirlere yardım eden kimse, Allah yolunda cihad eden
veya gündüzleri (nafile) oruç tutup, gecelerini (nafile) ibadetle
geçiren kimse gibidir.
Buhârî, Nafakât, 1; Müslim, Zühd, 41;
Tirmizî, Birr, 44; Nesâî, Zekât, 78.
33
كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ
Her insan hata eder.
Hata işleyenlerin en hayırlıları tevbe edenlerdir.
Tirmizî, Kıyâme, 49; İbn Mâce, Zühd, 30.
34
عَجَبًا لأمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْس ذَاكَ لأحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ: إِنْ أصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَـكَرَ فَـكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَـكَانَ خَيْرًا لَهُ
Mü’minin başka hiç kimsede bulunmayan ilginç bir hali var-dır; O’nun her işi hayırdır. Eğer bir genişli-ğe (nimete) kavuşursa şükreder ve bu onun için bir hayır olur. Eğer bir darlığa (musibete) uğrarsa sabreder ve bu da onun için bir hayır olur.
Müslim, Zühd, 64; Dârim”, Rikâk, 61.
35
مَنْ غَشَّـنَا فَلَيْس مِنَّا
Bizi aldatan bizden değildir.
Müslim, Îmân, 164.
36
لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ نَمَّامٌ
Söz taşıyanlar (cezalarını çekmeden ya da affedilmedikçe)
cennete giremezler.
Müslim, Îmân, 168; Tirmizî, Birr, 79.
37
أعْطُوا الأجِيرَ أجْرَهُ قَبْلَ أنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ
İşçiye ücretini, (alnının) teri kurumadan veriniz.
İbn Mâce, Ruhûn, 4.
38
مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْسًا أوْ يَزْرَعُ زَرْعًا فَيَـأكُلُ مِنْهُ
طَيْرٌ أوْ إِنْسَانٌ أوْ بَهِيمَةٌ إِلاَّ كَانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ
Bir müslümanın diktiği ağaçtan veya ektiği ekinden insan, hayvan ve kuşların yedikleri şeyler, o müslüman için birer sa-dakadır.
Buhârî, Edeb, 27; Müslim, Müsâkât, 7, 10.
39
إِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ
وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ألاَ وَهِيَ الْقَلْبُ
İnsanda bir organ vardır. Eğer o sağlıklı ise bütün vücut sağlık-lı olur; eğer o bozulursa bütün vücut bozulur. Dikkat edin! O, kalptir.
Buhârî, Îmân, 39; Müslim, Müsâkât, 107.
40
اِتَّقُوا اللَّهَ رَبَّـكُمْ وَصَلُّوا خَمْسَـكُمْ وَصُومُوا شَهْرَكُمْ وَأدُّوا زَكَاةَ أمْوَالِكُمْ وَأطِيعُوا ذَاأمْرِكُمْ تَدْخُلُوا جَنَّةَ رَبِّـكُمْ
Rabbinize karşı gelmekten sakının, beş vakit namazınızı kılın, Ramazan orucunuzu tutun, mallarınızın zekatını verin, yöneti-cilerinize itaat edin. (Böylelikle) Rabbinizin cennetine girersi-niz.
Tirmizî, Cum’a, 80.


FİHRİST
BİOGRAFİ-------------------------------------------------------------1
TAKDİM----------------------------------------------------------------2
ALLAH YOLUNUN ÖNDERLERİ ------------------------------6
HORASAN (Afganistan) ERENLERİ------------------------12
HORASAN ERENLERİNİN YAŞADIĞI ÇAĞ---------------15
OSMANLI'NIN KURULUŞUNDA HORASANLI VELİLER KATKISI--------------------------------------------------------------19
AHMED YESSEVİ VE MÜRİDANI-----------------------------20
İRŞAD EHLI OLANLAR------------------------------------------34
MEŞAYIH ADABI---------------------------------------------------36
VAHDETÜ’L-VÜCÛDA DÂIR BIR PARÇA ÎZAH-----------73
VUKÛF-I ZEMÂNI, SÂLIKIN BILMESI--------------------- 75
BİOENERJİ NEDİR?-----------------------------------------------78
GİZLİ ZİKRİN YOLU NEDİR?-----------------------------------80
FIKIH NE DİR--------------------------------------------------------81
KAİDE NEDİR-------------------------------------------------------84
BATİNİ FIKIH NE DEMEKTİR----------------------------------85
GİZLİ İLİMLER NEDİR ?-----------------------------------------86
İCÂZETNAME NEDİR---------------------------------------------87
KADER, İLİM NEV’İNDENDİR. İLİM, MALÛMA TÂBİ----91
DURU GÖRÜ NEDİR?--------------------------------------------94
HIZIR’DANDERS ALAN VELI --------------------------------122
MELEKLERİN VAZİFELERİ------------------------------------129
HÂRUT ve MÂRUT Kimdir?-----------------------------------132
ABDULKADİR GEYLANİ---------------------------------------136
İMÂM-I RABBÂNÎ-------------------------------------------------140
İMAMI- A'ZAM EBU HANİFE----------------------------------149
İMAM-I BUHARİ---------------------------------------------------161
İMAM-I MALİK-----------------------------------------------------164
İMAM-I ŞAFİİ-------------------------------------------------------166
İMAM-I AHMED BİN HANBEL--------------------------------169
İMAM-I CAFER SADIK------------------------------------------171
İMAMI-MÜSLİM---------------------------------------------------173
İMAM-I MATÜRİDİ------------------------------------------------174
İMAM-I EŞARİ-----------------------------------------------------177
MAMI-TİRMİZİ-----------------------------------------------------180
TARİKAT------------------------------------------------------------181
ÖNEMLİ TARİKATLAR VE KURUCULARI---------------188
NAKŞİBENDİ TARİKATI---------------------------------------189
KADİRİYE TARİKATI-------------------------------------------196
YESSEVİYE TARİKATI-----------------------------------------198
RUFAİYYE TARİKATİ-------------------------------------------199
MEDYENİYE TARİKATİ----------------------------------------200
KÜBREVİYE TARİKATI----------------------------------------201
NAKŞBENDİ TARİKATI----------------------------------------203
KADİRİ TARİKATI-----------------------------------------------203
YESSEVİ TARİKATI--------------------------------------------204
RUFAİİ TARİKATI-----------------------------------------------104
BEDEVİ TARİKATI----------------------------------------------204
SADİYE TARİKATI----------------------------------------------205
MEVLEVİ TARİKATİ--------------------------------------------205
ÇEŞTİYE TARİKATI --------------------------------------------205
RİCALİ GAYB NEDİR?-----------------------------------------207
HADİS---------------------------------------------------------------210
MÜRSEL HADİS -------------------------------------------------225
KIRKHADİS--------------------------------------------------------229






















Post has shared content

Basmacı hareketi (1918 – 1931)

Orta Asyada’ki 1917 ile 1931 yılları arasında Ruslara karşı sürdürdüğü direniş hareketlerine “Basmacılık Hareketi” denmiştir. basmacı hareketlerinin tek gayesi, "Türkistan Türkistanlılarındır" sloganında ifadesini bulan, Türkistan'ı Ruslar'dan kurtararak istiklâline kavuşturmaktı.
Çarlık döneminde Ruslar tarafından Türkmenistan, Başkurdistan ve Kırım'da faaliyet gösteren kuvvetler için kullanılmıştı. Ruslar bu hareketi; basan haydutluk yapan anlamında dünya kamuoyuna yansıtmaya çalışmıştır.
Basmacılar halka dokunmazlar, sadece Rus memurları soyar, hazine mallarını yağmalar ve aldıkları ganimetleri fakirlere dağıtırlardı.
1918 yılı başında Millî Hokand hükümetinin Ruslar tarafından dağıtılması üzerine Korbaşı Ergaş'ın liderliğinde basmacı hareketi bir halk hareketine dönüştü. Hokand şehrinde başlayan bu hareket, kısa zamanda diğer bölgelere yayıldı. Basmacılar ile Kızıl Ordu arasında çok kanlı savaşlar oldu.
Eylül 1919'da tekrar Türkistan (Fergana) hükümeti kuruldu. Bu bölgede Ruslarla birlikte hareket eden Ermeniler, 180 Türk köyünü ateşe verdi. Bütün Türkistan'ı işgal etmek isteyen Sovyet Rusya ve Basmacılar arasında çok çetin mücadeleler yaşandı.
Basmacı hareketleri Enver Paşa'nın 8 Kasım 1921'de Türkistan'a gelip başa geçmesiyle daha da şiddetlendi. Onun Türkistan'daki millî mücadelelerin başkumandanı olmasından sonra Ruslar önemli kayıplar verdiler ve 19 Nisan 1922'de barış istemek zorunda kaldılar. Fakat Enver Paşa, "Barış antlaşmasının ancak Türkistan topraklarındaki Sovyet askerlerinin çekilmesinden sonra söz konusu olabileceğini belirterek" bu teklifi reddetti. Bu sıralarda Semerkant şehrinde Türkistan Türk Müstakil İslâm Cumhuriyeti kurulmuştu.
1922'de Sovyetler'in genel bir saldırıya geçmesi üzerine basmacı liderleri birbirlerinden ayrılmak zorunda kaldılar ve geçici Türkistan hükümeti dağıldı.. 4 Ağustos 1922'de Belcuvan'a giren bir Sovyet birliğine karşı bizzat yakın muharebeye katılan Enver Paşa şehid oldu.
Enver Paşa'nın Ağustos 1922'de şehit olmasıyla basmacı Hareketleri devam etmesine rağmen istenilen sonuca ulaşılamadı.
1924'te başlayan Basmacılığın ikinci devresinde mücahidler silâh buldukça mücadeleye devam ettiler. Bu mücadeleler de 1931'e kadar sürdü ve bu tarihte Ruslar Basmacılık harekâtına kesin olarak son verdiler.
Bu sırada Bolşevik İhtilali patlak verince o da Türklerin durumunun düzelmesi için mücadeleye başlayan, bunun için Bolşevik yönetimiyle defalarca görüşmesine rağmen sonuç alamayınca Türkistan'a çekilip Enver Paşa ile çalışan Türkistan Millî Birliğinin kurucusu ve ilk başkanı olan Zeki Velidi Togan gibi bazı isimler Türkiyeye gelmiştir.

Basmacı harekâtının başarıya ulaşamamasının sebepleri
-Korbaşı denen Türkistanlı liderlerin kendi aralarında düzenli bir birlik ve merkezî bir kumandanlık kuramamaları,
-Savaşlarda tank, uçak, top ve zehirli gaz gibi silâhlar kullanan Ruslar'a karşı mücahidlerin makineli tüfeklerinin bile olmayışı
-Dışarıdan yardım alamamaları

5 Aralık 1936'da Batı Türkistan'da SSCB'ye bağlı Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan cumhuriyetleri kuruldu. Bu cumhuriyetlerin millî bir askerî güce sahip olma hakları kaldırıldı.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra değişik Türk ve Müslüman topluluklarını, düşmanla iş birliği yapmakla suçladılar. Bunun sonucunda Kırım Türklerini ve Kafkasya'da yaşayan Karaçay, Balkar, Ahıska (Meshet), Çeçen ve İnguş Türklerini, Orta Asya ve Sibirya'ya sürgün edildiler. tarih portalinden MESHREB39

Post has attachment

ALLAH YOLUNUN ÖNDERLERİ
AHMET YESEVÎ VE YOL EVLADI GELENEĞİ
TASAVVUF
Bu büyük insanın Türkistan coğrafyasındaki öğretilerinin ve haliyle de hiz-metlerinin; Merkezi Asya'da¸ Ortadoğu¸ Anadolu¸ Kafkasya ve Balkan coğrafyalarına taşınması¸ yaşanması ve yerleşmesinde Hoca Ahmet Yesevî'nin "Yol Evlatları" olarak bilinen manevî şahsiyetler önemli rol üs-tlenmişlerdir."

Günümüzde¸ halkının % 99'u Müslüman olan ve "Türk Dünyası" adıyla tanımlanan geniş coğrafyadaki büyüklü-küçüklü siyasî teşekküller¸ X. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İslâm'la şereflenmişlerdir. Anılan yüzyıllar-da İslâm dünyası¸ siyasî bakımdan parçalanmışlığının yanında¸ dinî manada da üç Halifelik (Abbasi¸ Emevi ve Endülüs Emevi) merkezi etrafında yoğun-laşmıştı. Bu dönemde Abbasi ve Emevi halifeleri ve temsil etmekte oldukları Müslüman ülkeler arasında ciddi manada siyasî sürtüşmeler ve savaşlardan dolayı zayıf düşmüşlerdi. Bilhassa Ortadoğu'ya yönelik Bizans İmparator-luğu'nun birbiri ardınca yapmış olduğu seferlerin sonucunda Kuzey Suri-ye'de işgaller söz konusu olmuştur.

İslâmiyet'in Türkler arasında yayılmasında ve yaşanmasında başta Hoca Ahmet Yesevî olmak üzere dönemin bilim-düşünce ve din âlimlerinin büyük hizmeti olmuştur. Türklerin o günkü hayat tarzlarına da uygun olarak bir başka deyimle Hoca Ahmet Yesevî'nin algıladığı manada yani sözlü olarak (hikmetler şeklinde) atlı-göçebe Türk Boy ve Budunları yüce dinimizle tanışmış ve kısa bir zaman içinde de İslâm'la şereflenmişlerdir. Hoca Ahmet Yesevî yolunun yolcusu olan Türkler; yüce bir dine mensup olmak suretiyle benliklerini¸ varlıklarını ve de dillerini koruma ve haliyle günümüze kadar gelebilme şansını yakalamışlardır.

Ahmet Yesevî'den önce Türk Kavimleri¸ geleneksel dinleri olan Göktanrı Dini¸ yanında Budist¸ Maniheist¸ Hıristiyan ve az da olsa Musevî inancı etra-fında kümelenmişlerdi. Ancak Hoca Ahmet Yesevî ve sonrasında Türk Ka-vimleri'nin hemen tamamı Müslüman olmakla da kalmamışlar¸ Eskidünya adı verilen coğrafyada yüce dinimizin "Bayraktarı" olma şerefine; daha sonra¸ İstanbul'u fethetmek suretiyle de Peygamberimizin (s.a.v.) müjdesine nail olmuşlardır. İşte bütün bu güzellik ve özelliklerin kazanılması ve yaşanmasında Hoca Ahmet Yesevî'nin yeri tartışılamayacak kadar önemlidir. Bu büyük insanın Türkistan coğrafyasındaki öğretilerinin ve haliyle de hiz-metlerinin; Merkezi Asya'da¸ Ortadoğu¸ Anadolu¸ Kafkasya ve Balkan coğrafyalarına taşınması¸ yaşanması ve yerleşmesinde Hoca Ahmet Yesevî'nin "Yol Evlatları" olarak bilinen manevî şahsiyetler önemli rol üs-tlenmişlerdir.
Yüce dinimiz İslâmiyet'in¸ Horasan ve Maveraünnehr hariç tutulacak olursa Merkezi Asya'nın engin bozkırlarında seyyahların ifadesiyle "onbinlerce Rabatlar" kurulmuştur. Rabatlar¸ Merkezi Asya'nın Kuzey¸ Doğu¸ Güney ve hatta batısındaki coğrafyalarda¸ manevî birer merkez olma yanında ticaret ve zanaat yönüyle de önemli merkezlerdi. Ancak¸ bu mekân-ların¸ değişmeyen özelliği yani olmaz ise olmazları "Uç"larda kurulmuş olma-ları yani Müslüman halkın yaşadığı yerleşim merkezlerinin gayr-i Müslimlerle sınır olduğu veya iç içe yaşadıkları yerlerde olmalarıdır. İşte Türkistan'daki (Yesi şehri) Hoca Ahmet Yesevî Dergâhı'nda¸ gerekli donanıma kavuşmuş (Yûnus Emre misali) olan müritler¸ kendilerine gösterilen yönlerdeki Uç'ta kendi zaviyelerinde Türkistan'daki dergâhın küçük bir modelini oluşturmak suretiyle hizmetlerini sürdürmüşlerdir.

Ülkemizde¸ Yesevî¸ Yesevîlik ve Yol Evlatları konusunda ilk ciddi araştırma merhum hocamız Fuad Köprülü tarafından yapılmıştır. Söz konusu coğrafyanın yani Çarlık ve Sovyetler Birliği'nin işgalindeki Türkistan coğrafyasındaki manevî hayatın temsilcileri (Yesevîlik ve Nakşibendîlik) hakkında¸ "XVI. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar geçen zaman" bizler için "karan-lık dönem" olarak adlandırılmaktadır. Zira demirperde zihniyeti tarih¸ kültür ve din coğrafyamızı bizim dünyamızdan kopartmıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasına bağlı olarak beşi bağımsız¸ on ikisi muhtar Türk cumhuriyetle-rinin insanlık tarihindeki yerlerini almalarından sonra "Türk Dünyası" kavramı yaygın olarak kullanılmıştır. Şu halde Türk dünyasının gündeme gelmesi ile birlikte Hoca Ahmet Yesevî de bilim¸ düşünce ve manevî hayatımızdaki yerini almıştır. Bize göre¸ bu güzel yurdumuzun güzel insan-larının yüce dinimizle şereflenmelerine öncülük etmiş olan¸ kutlu to-prağımızın manevî sahipleri veya bir başka ifadeyle "inanç önderlerimize" karşı görevimizi yerine getirebilmemiz için onların manen beslenmiş olduğu kutlu kaynağın iyi bilinmesi ve rabıtanın eksiksiz olarak devam ettirilmesi gerektiğini düşünüyoruz.

Yirminci yüzyılın sonlarına doğru dünyamızdaki güç dengelerinden bi-risi SSCB'liğinin dağılmasına bağlı olarak "Türk Dünyası" lafzının ortak bir ad olarak kullanılmış olması bir doğrunun yerini bulması olarak düşünülmelidir.
Önce Rus Çarlığı'nın ve takiben de ondan daha acımasızca Bolşeviklerin söz konusu coğrafyada her türlü manevî değerleri yasaklamış olmalarına rağmen söz konusu dünyanın insanlarının inançlarını yaşama ve koruma konusunda "Yesevîliğin" üstlenmiş olduğu rol konusunda Türkistan'da bizzat şahit olduk. Başka bir ifadeyle Hoca Ahmet Yesevî'nin ruhaniyeti söz konusu coğrafyadaki insanlar için bir umut ışığı olmuş¸ hatta manevî hayatın yok edilmesi yönündeki ideolojik uygulamaların önünde en büyük güç ve güven kaynağı olma özelliğini yüzlerce yıl muhafaza etmiştir. Hoca Ahmet Yesevî ve Yesevîlik Türk dünyası için dinî manada olduğu kadar dil¸ tarih ve kültür yönüyle de büyük mana taşımaktadı Bu yüzden olmalı ki¸ Kazak Tü-rkleri Hoca Ahmed Yesevî için "dinimizi¸ dilimizi ve milliyetimizi" borçlu olduğumuz "Hazret Sultan" demektedirler.

Bu değerlendirmeye bir tarihçi olarak katılmamamız mümkün değildir. Zira Kazak Türkleri¸ yasaklanmış olan dinî vecibelerinin çoğunu bir kültür gele-neği halinde yaşatmışlardır.

Türk tarihinde Doğu-Batı yönünde gelişen Türk muhaceretine bağlı olarak Musevî¸ İsevî ve Budist dünyasına göç yoluyla girmiş olan büyük Türk toplulukları söz konusu dinleri benimsemiş olan Türk toplulukları sadece dinlerini (Göktanrı Dini) değil¸ aynı zamanda dillerini ve millî varlıklarını da kaybetmişlerdir.
Nitekim "Kuzey Yolu" ile Hıristiyan dünyasına girmiş olan Türk toplulukları sayısal olarak "Orta Yol" ile İslâm dünyasına girmiş olan Türk toplulukların-dan (bize göre) sayıca daha fazla oldukları halde¸ onlardan günümüze kadar gelebilenler tartışma konusudur.

Tarihimizde¸ "Orta Yol"un takipçileri olarak; Selçuklu öncesi¸ Selçuklular ve sonrasında¸ doğu-batı yönünün yolcuları olan Türkler¸ Hoca Ahmet Yesevî ve Yol Evlatları'nın şahsında yüce dinimiz İslâmiyet ile tanışmak gibi bir büyük şansa sahip olmuşlardır.
Bu yüzden başta Uluğ Türkistan¸ Kafkasya¸ Anadolu ve Balkan coğrafyalarındaki Türkler günümüze kadar varlıklarını devam ettirebilmel-eri "İslâmiyet'e ve dolayısıyla da Hoca Ahmet Yesevî ve Yol Evlatları ile doğrudan ilgilidir.

Anadolu coğrafyasının değişik yörelerindeki makamlarında¸ bu güzel vatan toprağının "Manevî Koruyucuları" olarak manevî dünyamızın zenginliğinin ifadesi olan şahsiyetlerin her birisinin ilmî toplantılarla; Ahmet Yesevî 'nin Yol Evladı olarak tarihî şahsiyetleri¸ halifeleri¸ aile ve haliyle günümüzdeki temsilcileri ayrı ayrı araştırma konusu halinde işlenmesinin gerekli olduğunu düşünüyoruz.
Zira günümüz tabiri ile bu inanç önderlerinin Türkistan'daki manevî kaynakla rabıtaları yani "Ahmet Yesevî Soyağacı"ndaki yerleri tespit edilmeden¸ haklarında yazılacak ve söylenecek sözler köksüz ağaç gibi desteksiz ve dayanaksız kalabilir.
Biz konunun¸ bilim insanlarınca bu manada kaleme alınmasını¸ insan-larımızla paylaşılmasını¸ ilmî¸ insanî ve manevî bir görev olarak görüyoruz
Derleyen:-MESHREB3
Wait while more posts are being loaded